Қидирув

от 1. Балоғат ёшига етмаган аёл.

Қиз бола. Ёш қиз. Ўқувчи қиз.

2. Хотин жинсига мансуб фарзанд (ўз ота-онасига нисбатан).

Унинг уч ўғил, икки қизи бор. Қиз чиқармоқ. Қиз узатмоқ. Қизи борнинг нози бор. — Мақол

Фарзанд ўғилми, қизми — бари бир, ота-онасининг юраги бўлар экан. — Ойбек, Танланган асарлар

3. Балоғатга етган, аммо ҳали эрга тегмаган аёл; маъсума, бокира.

— Қизми, жувонми, Гулнорми — бари бир, ман дадамнинг ёш хотин олишини хоҳламайман, — деди Салим. — Ойбек, Танланган асарлар

4. Қизларга ёки ёш жувонларга нисбатан мурожаатда ишлатилиб, ҳурмат, эркалаш, ўзини яқин олиш сингари маъноларни ифодалайди.

Отга жуда эпчил экансан-ку, қизим! Баракалла-е. — А. Қаҳҳор, Хотинлар

Ёзиб беринг, айланай пошша қиз. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

фл. 1. Ҳарорати кўтарилмоқ, баланд бўлмоқ; исимоқ (асосан ҳаво ҳарорати ҳақида).

Ҳаво ниҳоятда қизиган, отлар ҳаллослаб терлар. — Мирмуҳсин, Меъмор

Эрталабданоқ кун қизий бошлайди-да, чошгоҳга борганда қуёшдан олов ёмғири ёғилади. — Ҳ. Ғулом, Бинафша атри

2. Бирор нарса (олов ва бошқалар) таъсирида тана ҳарорати ошмоқ, кўтарилмоқ (жисм, тана ҳақида).

Бадани қизиди. Тандир қизиди. Темир қизиди.

Отабекнинг манглайида турган қўли қизиб кетиб, иккинчи қўлини алмаштиришга мажбур бўлди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

Ҳамма ёқ қум, қизиб, ёниб ётган қум — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

3. айн. Қизишмоқ.

[Содиқ:] Қизиб кетган эканман, қаранг, мингбошини ҳам чўзилтирмоқчи эдим-у, бироқ орқадан келиб, қўлимни боғлаганларини билиб қолдим. — Н. Сафаров, Уйғониш

4. кўчма Қизғин тус олмоқ.

Суҳбат қизиди. Мунозара қизиди.

У саҳна чеккасига суриб қўйилган парда олдига борганида, консерт қизиб кетган эди. — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол

Бу кун чоршанба бўлганидан бозор айниқса қизиган. — Ойбек, Улуғ ёʻл

Иш қизиб кетган пайтда қишлоқ томондан кўчани чангитиб келаётган машина кўринди. — Р. Файзий, Чўлга баҳор келди

Ҳозир овнинг авжи қизиган пайти, кўлда ўрдак, қашқалдоқ кўп. — Ж. Шарипов, Хоразм

посл.сов. дочку (малютку) клади в бешик (в люльку) и сразу же начинай собирать (копить) ей приданое.

посл.наст. (букв. за дурного не то, что дочь, даже щепотки соли не давай) плохого человека опасайся, с плохим лучше не связывайся.

қизармоқрусчакраснетьинглизчаturn red

Yüzi qïzdï öŋdi Yuzi qizardi, rangi xiralashdi – Его лицо покрылось краской, [затем] побледнело – His face was covered with paint, [then] turned pale

сфт. 1. Қон рангидаги; қирмизи, алвон.

Қизил муқовали китоб. Қизил кўйлак. Қизил қалам. Қизил олма.

Патнисда тўртта кулча, икки бош қизил чиллаки ва бир бош қуш чўқиган қандайдир оқ узум бор эди. — Ойбек, Танланган асарлар

2. от Юзнинг, баданнинг шу тусга мойил ранги; қизиллик.

Унинг юзидаги қизилга яна қизил қўшилди. — Ойдин, Ўзидан кўрсин

Ширинзабоновнинг юзига қизил югурди. — Муштум

3. кўчма с.т. Вино.

Сиз ҳар вақт Жамол-бой акам билан чўқиштирасиз, бизга жўра бўлинг, қизил ичинг! — Ойбек, Танланган асарлар

4. кўчма эск. Октябрь инқилоби, шўро тузуми, армиясига оидликни билдирадиган сўз сифатида қўлланган.

Қизил армия. Қизил аскар. Қизил тўй. Қизил матбуот. Қизил чойхона. Қизил карвон. Қизил гвардия.