Қидирув

Гапдаги ўрин, пайт ва шу кабилар маънони таъкидлайди, таъкидлаш, кучайтириш учун хизмат қилади.

Тонг отгандан то кун ботгунча ишладим. Тошкентдан то Қаршигача ухламадим. Етти ёшдан то етмиш ёшгача.

Кўзойнакни тақиб, эрталабдан то шомгача, баъзи вақт кечалари ҳам ўқиди. — Ойбек, Танланган асарлар

Пастдан то чўққиларигача митти-митти чуқурчалар, токчалар қопланиб ётибди. — Ш. Холмирзаев, Қил кўприк

Раҳим Саидов то бир қарорга келгунча, Саид ака масалани ҳал қилди. — У. Умарбеков, Ёз ёмғири

Ҳар кун тонг қоронғисида ишга тушиб, то пешин намозига қадар ҳеч қаёққа қўзғалмайдиган бачканадўз бу кун қиём бўлмасданоқ дўконхонадан чиқди. — Ойбек, Танланган асарлар

от 1. Бўйиннинг энгак ости (тумшуқ ости) қисми.

Канизак кўк рўмолини томоғининг тагидан боғлаб олган ерга қараб жадаллаб келар эди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

Бирорта одам зиғирча камчилигимиз ҳақида оғиз очса, томоғидан ғиппа бўғамиз. — Ф. Мусажонов, Ҳиммат

2. анат. Қизилўнгач билан кекирдак бошланадиган ер; бўғиз.

Томоқ оғриғи. Томоғим оғрияпти.

Қизда уйқу ёʻқ. Унинг бадани қизғин, томоғи қақраган, юраги шиддатли уради. — Ойбек, Танланган асарлар

[Абдураҳмонбой] Томоғига совуқ ҳаво тиқилгандай, бир энтикди. — Ҳ. Ғулом, Машъал

Ҳар ютуми томоқни қириб ўтади. — П. Турсун, Ўқитувчи

3. Таом, овқат, овқатланиш.

Тамли томоқ. Томоқ емоқ. Томоқ қилмоқ. Қарини томоқ асрайди. — Мақол

Уйдагиларнинг сўзларинигина эмас, ҳатто томоқ чайнашларини ҳам эшица бўлар эди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

Томоқдан кейин Отабек ҳам бир оз ухлаб олиш учун ётди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

от 1. Киши организмининг ҳолати; соғлиқ.

Тобим яхши. Тоби дуруст эмас.

— Ота, тобингиз жойидами? — деб сўради йигит ташвишланиб. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

2. Меъёрига етиш, етилиш (етилганлик) даражаси, ҳолати.

— Ернинг тоби бундан ор-тиқ бўлмайди, — деди у синовчан назар билан ёнидагиларга қараб. — Р. Файзий, Чўлга баҳор келди

Ҳосил мўл, тобида силос қилмасак, шираси камайиб, бурди кетади. — Ф. Нуруллаев, Бўз йигит

Сайислар билади отнинг тобини. — Эргаш Жуманбулбул ўғли

3. кўчма Хоҳиш-истак, майл, рағбат.

Ишга тобинг борми, жиян? — Ойбек, Танланган асарлар

На ўқишга, на юмушга тоби ёʻқ, таъби нозик — Гулдаста

4. Чидам, тоқат.

Тоб бермоқ.

Отангга берма азоб, Азобга қолмаган тоб. — Ҳ. Олимжон

5. Тафт, дам.

Қорамтир, қўнғир, пушти булут карвонлари гўё қизил шуъла тобидан шарққа шошилиб қочар эди. — П. Турсун, Ўқи-тувчи

6. шв. Худди, нақ.

Сен опанг Жумагулнинг тоб ўзисан, лекин бир озгина фарқинг бор, холос. — Ж. Шарипов, Хоразм

тўймоқрусчанасыщатьсяинглизчаstuff

Қамуй аč есä иčсä ахïр тодур Ҳамма оч (кишилар) еса, ичса тўядилар – Все, кто голоден, поев и попив, в конце концов насытятся – иф Алл ҳунгрй пеопле эат анд дринк, тҳен тҳей вилл бе сатисфиед

н 1. ўзбекчаоёқ бармоқлари, оёқ учирусчапалец на ноге

2. ўзбекчаоёқ кийимининг учирусчаносок обуви

от 1. Ер юзасининг теварак-атрофдаги текислик, тепалик ёки бошқа баландликка нисбатан якка ёки қатор ҳолда баланд кўтарилган, одатда, турли тош, қаттиқ жисмлардан иборат қисми.

Тоғ тизмаси. Тоғ жинслари. Тоғнинг кўрки — тош билан, Одамнинг кўрки — бош билан. — Мақол

Кўринган тоғнинг йироғи ёʻқ. — Мақол

Лагер тоғ тагига жойлашган. Шарқи-жанубий томон айлана кетган тоғ. — Шуҳрат, Шинелли йиллар

Жанубдан, кенг ва яшил бағирли Аравон тоғидан аллаловчи салқин, сарин шабада эса бошлайди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

Узоқдан қорайиб кўриниб турган тоғ ўркачига тўлин ой миниб олди. — Ҳ. Ғулом, Машъал

Олмосдек серқирра, офтобда чўққилари ярқираб турган баланд қорли тоғлар кўзни олади. — Мирмуҳсин, Меъмор

Атрофни осмон-ўпар тоғлар ўраб олган — К. Яшин, Ҳамза

2. Аҳоли яшайдиган тоғли жой, ўлка; тоғлик.

Ўрганишда ҳам гап кўп. Отанинг ўзи айтди-ку, у тоғда туғилиб, тоғда ўсган. Ҳа, у тоғнинг ўз одами. — С. Анорбоев, Оқсой

3. кўчма Нарсаларнинг баланд (тоғ каби) уюми.

Ётиб ейишга тоғ ҳам чидамайди. — Мақол

Эл хирмонида тўпланаётган оқ олтин тоғларининг қомати юлдузлар сари бўй чўзди. — Газетадан

4. кўчма Оғир юк, машаққатли иш, ташвиш, ғов ва шу кабилар рамзи сифатида қўлланади.

Ғам тоғи. Елкадан тоғ ағдарилгандай бўлди.

Отабек гўё тоғ остида қолган эди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

Шунча тадбир билан қочгани ҳолда, дипломини эсидан чиқарганидан Аъзамни ваҳима тоғи елкасидан босди. — Шуҳрат, Жаннат қидирганлар

Ҳар гўшадан оқди тинмай тилсиз фарёд, Босган эди бало тоғи — зўр истибдод. — Ғайратий

русчапо твоему мнению, по твоим словам, по-твоемуўзбекчасенинг фикрингча, сенинг сўзингча, сенингча

от 1. Шоҳларнинг ҳукмронлик рамзи бўлган, қимматбаҳо тошлар қадалган зийнатли бош кийими.

Шоҳларнинг бошида тилладан тожи, Неча шаҳарлардан олади божи. — Фолклор

[Мирзо Ёдгор} Журжонни қўлга олиб, пойтахт Ҳиротни босиш, тож кийиш умиди билан уринади. — Ойбек, Навоий

2. айн. Гултож.

3. Баъзи қушларнинг бошидаги этдор ўсимта.

Хўрознинг тожи.

Келин дарҳақиқат ёш, лекин худди қизиқчиликка семиргандай юм-юмалоқ; эгнида енгсиз қизил кўйлак, бошида попишакнинг тожига ўхшаган, лекин қизил шляпа. — А. Қаҳҳор, Тўйда аза

катта теракка иккита қуш келиб қўнди. Нарининг бошида тожи бор. — С. Нуров, Нарвон

4. кўчма Бирор нарсанинг юқори, етук қисми, унинг ифодачиси.

Инсон барча махлуқотнинг тожидир. — Ойбек, Навоий

— Чидаш керак. Сабр — инсон иродасининг тожи, — деди Жўрахон. — Назармат, Жўрлар баланд сайрайди

Агар мазкур шеър бамисли бир қуш бўлса, бу байт унинг тожи-ку — С. Сиёев, Аваз

5. кўчма Бирор мусобақада ғолиблик унвони ва шу ғолиблик учун кийдириладиган кийим.

Қуръага кўра, биринчи партияда оқ доналарни тож талабгори суради. — Газетадан

6. астр. Қуёш атрофидаги, кун тутилиш пайтларида яхши кўринадиган ёруғ гардиш.

Қуёш атмосферасининг учинчи, энг қалин ва энг сийрак қатлами Қуёш тожи дейилади. — Астрономия

7. тех. Гупчакка ёки бошқа асосга ўрнатиладиган гардишсимон қисм.

Шестерня тожи. Тож шестерня.

от 1. Узум ўсимлиги.

Уч туп ток. Ток очмоқ. Токни кўммоқ. Бир туп ток эксанг, бир туп тол эк. — Мақол

Ҳовлининг ёнида чорбоғ, чорбоғда раста-раста қилиб, ҳавозага кўтарилган токлар. — С. Айний, Қуллар

Узум ток баргидан ҳам кўп. — Ойбек, Танланган асарлар

2. Ток оши Коваток солинган ош.

Ток оши қилгудек бўлиб қолган барглар ёнида ғуж-ғуж узум шўралари пайдо бўла бошлабди. — Газетадан

Мана, бир неча йилдан бери баҳор келганда ток оши қиламиз. — Шукрулло, Жавоҳирлар сандиғи

1. Ингичка узун баргли, сурх новда отиб ўсадиган дарахт ёки бута, (асосан соя-салқини, пояси, поясидан эса турли нарсалар тайёрлаш учун экилади)

Қора тол. Самбит тол. Бир туп ток эксанг, бир туп тол — Мақол

Терак экмай, толни эк, толнинг сояси яхши — "Қўшиқлар"

Сой бўйидаги аксарият азим туп толларнинг таги чойхона — К. Яшин, Ҳамза

2. Мажнун тол қ. мажнунтол. . о. Сиз (ёки у) айтган толлар кесилиб кетган Замон, у билан боғлиқ ҳолда шарт-шароитлар ўзгариб кетганлигини билдиради, қайд этади. . Тол баргак қ. баргак ИИИ

Ғуломжон.. мажнун толнинг ҳам бир маҳаллар сувга чўзилган, сув етай-етай деб қолган узун, нозик новдсиарини эслади — М. Исмоилий, Фаргона

Сарви хола қизининг ихтиёри ўзидалигини, ҳозирги замонлар бошқалигини, у айтган толлар кесилиб кетганлигини қайта-қайта такрорлаб, жағи оғри- — С. Абдуқаҳҳор, Санамай саккиз дема

Кечагина тол баргак ўйнаб, Том бошида эркин юргандинг — Ю. Ҳамдам

1. Уйнинг, бинонинг устини бекитиб турувчи тепа қисми

Пой том. Тунука том. Икки нишабли баланд том. яш Асфалт ёʻллар, тунука ва шифер томлардан қайноқ ҳовур кўтаршшди — С. Нуров, Майсаларни аёз урмайди

Кета-кетгунча яккам-дуккам лойсувоқ томлар, деворлари тўкилай деб турган пастак уйларни кўравериб, дилингиз хира тортади — К. Яшин, Ҳамза

2. Баъзи қурилмаларнинг қор-ёмғир, қуёш ва шу кабилардан ҳимоя қилувчи тепа қисми

Тўланбой Икромжоннинг аҳволини кўриб турганидан, у ҳам индамади-да, кетдик, деб кабина томини муштлади — С. Аҳмад, Уфқ

Ҳккожв бошлиқ қори тиззага урадиган кизил вагон томига чикиб, атрофни кузата бошладилар — Н. Сафаров, Жасоратнинг давоми

3. шв. Уй, ҳовли-жой

Эшакка мугуз бица, эгасини сузади, Туяга қанот бица, томингни бузади — Мақол

яя Шунда бориб, бир томни очди — бари тиллага тўла, бир томни очди — кумушга тўла — "Равшан"

"..Дашти қипчоқлар бойиса, хотин олади, туркийлар бой бўлса, том солади" [ўйларди Масума бека] — Мирмуҳсин, Меъмор

1. физ. Мураккаб товуш спектрининг оддий тебранишлар натижасида ҳосил бўладиган энг кичик бўлаги

2. Муайян баланд-пастликка эга бўлган товуш, мусиқа товуши

Тебранувчи моп мап-қатадиган энг паст частотали бу товуш торнинг асосий тони ҳисобланади — "Фан ва турмуш"

3. физиол. Ишлаб турган юракнинг овози, товуши

4. Нутқ, овознинг оҳанги, нозик фарқи

[Заргаров (албомни тез-тез варақлайди):] Ҳозир-ҳозир.. Ҳа, мана, мана!(Доклад тонида, баланд овоз билан) Ўртоқлар! — А. Қаҳҳор, Оғриқ тишлар

5. снт. Рангнинг сифати; муайян рангнинг оч-тўкдиги, бошқа ранглардан фаркданув-чи белгиси

ўзбекчашунингдек, ўта (сифат ва равиш олдида)русчатакже, слишком (перед прилагат., и нареч.)

1. Birçok spor oyunlarında kullanılan türlü büyüklükte, genellikle kauçuktan yapılmış toparlak.ТЎП, КОПТОК

2. Gülle veya şarpanel atan büyük, ateşli silah.ТЎП(замбарак)

сфт. 1. Иккига бўлинмайдиган, жуфт бўлмаган (бутун сонлар ҳақида.); жуфтлаб санашда охири жуфт чиқмайдиган, бир дона ортиб қоладиган.

Тоқ сон. Ёнғоқ ток чиқди. Жуфтми-тоқ ўйнамоқ.

Юпун дастурхондаги ток нонлар яқинда бу уйдан ўлик чиққанини кўрсатарди. — С. Сиёев, Аваз

2. Жуфти, шериги, тоқаси бўлмаган; жуфциз, ёлғиз.

Совға деган тоқ бўлмайди.

Кейинги йили Бозорнинг деҳқончилик ишлари бурунгидай авж олмади, чунки ҳўкизи тоқ, ўзи ёлғиз. — С. Айний, Дохунда

3. Хотинсиз ёки эрсиз.

Дунёдан тоқ ўтмоқ.

Ижозат беринг, бир жононни ўзим топаман, шунча давлат билан ток ўти-расизми! — Ойбек, Улуғ ёʻл

сфт. 1. Эни, кенглиги унча катта бўлмаган; энсиз, камбар.

Тор лента. Топ кўча. Топ ёʻлак.

У баланд бўйли, пешонаси тор, ўткир юзли, бети ҳам соқолидай қоп-қора киши. — Ойбек, Танланган асарлар

2. Ҳажми, сиғими унча катта бўлмаган; сиқиқ.

Тор уй. Тор кийим.

Қоратой турди, тор ва дим ҳовлида бўғилган каби, эски, йиртиқ кўйлаги билан елпинди. — Ойбек, Танланган асарлар

Ушбу кенг дунё кўзимга бўлди тор! — А. Қодирий, Ўтган кунлар

Аваз ярим соатча дам тортиб ўтирди-ю, бу тор, ним-қоронғи устахонадан зерикиб чиқиб кетди. — С. Сиёев, Ёруғлик

Домла, бошида чамандагул дўппи, эгнида калта ва тор катак кўйлак. — А. Қаҳҳор, Тўйда аза

3. кўчма Чегараси, кўлами унча катта бўлмаган, чекли.

Тор соҳа. Тор доирада қўлланадиган сўзлар.

4. кўчма Жуда қаттиқ, бахил одам ҳақи-да.

Торга тор дунё, кенгга кенг дунё. — Мақол

5. Дўппи тор келмоқ Ноқулай, ночор, танг аҳволда қолмоқ, аҳволи мушкуллашмоқ.

Баъзи қаллоб одамлар учун нима кўп — важ-корсон кўп. Дўппи тор келганда, оғизларига келганни қайтаришмайди. — Газетадан

Дўппи тор келдими, дарров Жўрабоевнинг паноҳига тиқилишади. — Ш. Рашидов, Бўрондан кучли

Ёлғон чиқиб гапи, дўппи тор келса, Ҳеч ким ёʻғин пойлаб сўрайди узр! — С. Абдуқаҳҳор

кўзи тор савдогарларни сатира остига олади. — Муштум

Ўзлариям ўлгунча кўзи тор, зиқна одам, пул бўлса-бўлгани — Ғ. Ғулом, Шум бола

от Асосан, кир ювиш, ювиниш учун ишлатиладиган катта металл идиш.

Тунука тос.

Ҳовлилардан тосларнинг жаранг-журунглари эшитилиш берди. — С. Айний, Эсдаликлар

Афанди бир куни ҳаммомга тушган эди, ҳаммомчи назарга илмай, эски тос, йиртиқ лунги берди. — Латифалар

Таъм, маза, лаззат

Қимизнинг тоти. Тотини кўрмоқ■ Мактанчокнинг моти чикар, Жом козоннинг тоти чикар — Мақол

Шул сабабдан тақдир аталди Илк бўсанинг иккинчи оти. Шул сабабдан умрбод қолди Лабда ўшал бўсанинг тоти — Уйғун

в [Т] шатакка олмоқ, шатакка олиб тортиб бормоқ

н [синг, У] шатакка олиш, шатакка олиб тортиш

2. Болаларга нисбатан эркалаш маъносини билдиради

Унинг узоқ юртида, қуёш ва гуллар диёри Ўзбекистонда қолган дуогўй кампир онаси уни — ёлғиз ўғлини эркалар экан, ҳар вақт: "Рустам тойим! Арслон тойим!" деб атамасмиди — Ойбек, Қуёш қораймас

3. Баъзи атоқли отларнинг таркибий қисмига киради ёки эркалатиш учун уларга қўшиб айтилади

Холтой, Ўринтой, Ҳалим-той