Қидирув

фл. 1. Тишлаб олмоқ, тишламоқ (ит, туя ҳақида).

Итни қопмас деб бўлмас. — Мақол

Ит қутурса, эгасини қопади. — Мақол

— Э, юраверинг, қопмайди! — деди орқада келаётган Тожибой. — П. Турсун, Ўқитувчи

2. шв. Тишламоқ.

Не бедовлар жазосини топади, Бир нечаси ағнаб, қумни қопади. — Алпомиш

3. кўчма Жеркиб, уришиб гапирмоқ, дағал гап қилиб, дилни оғритмоқ.

Яхши топиб гапирар, ёмон қопиб (гапирар). — Мақол

— Давлатбахт қани? Нега у келмади? -қопиб гапирди Оллоёр. — Ойбек, Навоий

1. Сочилувчан нарсалар солиб қўйиладиган, мата, чипта ва шу кабилардан тикилган, халтадан катта, қанордан кичик рўзғор буюми

Каноп қоп. Чипта коп. Қоғоз коп

2. Қанор коп. Бўш коп тик турмас. Мақол

-Мен сизларга.. мана бу совғаларни олиб келувдим, — деди қопни кўрсатиб — Р. Файзий, Сен етим эмассан

қопнинг оғзини очиб, элакка ҳовучлаб ун солди, копнинг оғзини яна бураб кўйди — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

3. Бир қоп ёнғоқ қ. ёнғоқ

сфт. 1. Бичими келишмаган; беўхшов, бесўнақай; дағал.

Қўпол этик. Қўпол кийим.

Унинг тарвақайлаган қўпол, яланғоч шохлари ҳовлининг у бурчагидан бу бурчагига етади. — Ойбек, Танланган асарлар

Тахтадан қўполгина қилиб ясалган узун столга қизил мато ёзилган. — Ҳ. Ғулом, Машъал

2. Кишига қаттиқ тегадиган, кишини ранжитадиган; дағал, қўрс, тунд, ёқимсиз.

Қўпол муомала. Қўпол сўз. Қўпол қилиқ. Қўпол ҳаракат. Қўпол ҳазил. Қўпол гапирмоқ.

Раиснинг қўпол эътирозини эшитиб турган Бекбўта, қони қайнаб кетди шекилли, ўзини тутолмай, кескин гапирди. — Ш. Рашидов, Бўрондан кучли

Маориф мудири Хизиров унинг [Элмуроднинг] таъбига қарши, томдан тараша тушгандай, қўпол жавоб қилди. — П. Турсун, Ўқитувчи

Мен ҳам сенга эски бир мақолни айтишим мумкин эди. Лекин жуда қўпол бўлганидан, айтишга тилим бормайди. — П. Турсун, Ўқитувчи

3. Шундай белги-хусусиятга эга бўлган шахс ҳақида.

Юзбоши Абдуллабек ўлгудай қўпол одам., бу одамни қаранглар, қандай хушфеъл. — Мирмуҳсин, Меъмор

Мени дағал десанг, тан бераман. Қўпол десанг, бўйнимга оламан. — Уйғун, Қалтис ҳазил

4. Оқлаб, кечириб ёки тузатиб бўлмайдиган.

Қўпол хато. Бошқаларнинг ички ишларига қўпол равишда аралашиш.

[Унинг] Бу қўпол гуноҳини тасодифан чиққан хайрли натижасига бағишлаш, бундан келин шундай хато қилса, қаттиқ жазо кўришини унга тушунтириш керак. — С. Айний, Қуллар

от эск. Дарвоза.

Шаҳар қопқаси.

Ўзингни камситма, Тошкентнинг ўн икки қопқасига борилса, кимнинг ери — Қурбон-ҳожининг ери-ку! — Ойбек, Танланган асарлар

Кўкнинг қопқаси қоққан соатда, Қуёш кўз уқалаб уйғонар эди. — Ғ. Ғулом

қаттиқ, кибрли

Севüгсüз болур кўнли қопқï киšи Бағритош киши меҳрсиз бўлади – Человек с гордым сердцем бывает нелюбим – А ман витҳ а проуд ҳеарт ис унловед

кўтарилмоқрусчаподниматьсяинглизчаlifting

Тўрü бирлä атïн қопурдï ўрü Адолат билан номини юксалтирди – Посредством закона он возвысил свое имя –Бй тҳе лав, ҳе эхалтед ҳис наме

загадка мешочек

қопча, қопчанинг ичида унча, унча ичида устунча мешочек, в мешочке мучица, в мучице столбик (Плод джиды, лоха)

ўзбекчаочкўз, ебтўймас, баднафсрусчажадныйинглизчаgreedy

Айи болма қопдақ бундай очкўз бўлма – Не будь таким прожорливым – до нот бе со глуттоноус

от 1. Бирор нарсани сиртдан ўраб, қоплаб турган нарса.

Қор қоплами.

Ҳайвонларнинг ранги деганда, жун қопламининг ранги тушунилади. — Н. Мавлонов, Қорамолчилик

2. Бир қоплашли, бир қоплашга етадиган.

Бир қоплам пахта. Тўйга яна олти қоплам пахта керак.

от 1. Мушуксимонлар оиласига мансуб, мўйнаси қалин сарғиш тусли, қора ҳалқа доғлари (холлари) бор йирик сут-эмизувчи йиртқич ҳайвон.

2. кўчма Жасур, мард одам ҳақида.

Попоқ кийган қаҳрамон, Гавдали қоплон. Темир панжанг билан тўк Душманингдан қон! — Ҳамза

от 1. Ов қилинадиган ёки зарарли ҳайвонларни овлаш, илинтириш, тутиш учун қўйиладиган мослама, қурилма.

У ичига катта оқ каламуш қамалган қопқонни ерга қўйди, эшикчасини очди. — Ойбек, Танланган асарлар

[Сувонжон] Етиб келганда, нақ тумшуғидан илинган тулки қопқон билан олишаётган эди. — С. Анорбоев, Оқсой

2. кўчма Дом, тузоқ.

Бектемир уларга қарамасдан, секин деди: — Қопқонга тушибмиз — бу қалай? — Ойбек, Қуёш қораймас

Ҳаммасини айтиб бергандан кейин, Темир қопқондан қутулиб бўпти. — Б. Раҳмонов, Баҳор арафаси

от Идиш, сандиқ, яшик ва шу кабилар нарсалар оғзининг очилиб-ёпилиб турадиган, бекитувчи қисми; ёпқич.

Чойнакнинг қопқоғи. Қозоннинг қопқоғи. Соатнинг қопқоғи. Сандиқнинг қопқоғи. Чўнтакнинг қопқоғи.

Олимов қуён тушган яшикнинг қопқоғини маҳкамлаб, Аҳмадга узатди. — Ҳ. Назир, Сўнмас чақмоқлар

Бир қанча қоп, жуда кўп қоп; нарсанинг ҳаддан ташқари кўплигини, мўллигини билдиради.

Гап десанг, қоп-қоп, иш десанг, Самарқанддан топ.

Қоп-қоп олтин, кумуш тўкиб олса арзийдиган қизсан. — Ойбек, Танланган асарлар

Бу ерга қоп-қоп арпа, буғдой ва араваларда беда келиб турарди. — М. Жўрабоев, М. Б. мартабаси

сфт. Қопиб, тишлаб оладиган, қопонғич.

Қопағон ит.

от 1. Кичкина қоп, халта, халтача.

Нормат қопчиғини очиб, бугунги норма нони, шакарини ўртага қўйди. — И. Раҳим, Чин муҳаббат

Сувонжон эртасига ваъдалашган вақтда етиб келди. Унинг орқасида қопчиқ, қўлида пўстин, елкасида милтиқ бор эди. — С. Анорбоев, Оқсой

2. Пул соладиган халтача, ҳамён.

3. анат. Пуфак, пуфакча.

Кўз ёши қопчиғи.

от 1. Бирор нарсанинг сиртига, бетига, устига қопланган, ўралган, сирилган ташқи қатлам ёки ғилоф.

Деворнинг мармар қопламаси. Мебел қопламаси. Ёʻлнинг асфалт қопламаси. Тиш қопламалари. Қоплама материаллар.

Чумчуқ тумшуғи билан симнинг қопламасини кетма-кет чўкиб кўрди. — Р. Файзий, Ҳазрати инсон

2. айн. Қоплам 1.

сфт. Мутлақо қора, тим қора.

фл. шв. Куймоқ, ўртанмоқ, ёнмоқ.

Ич куйган сўнг юрак ўтдай қопинар. — Равшан

фл. 1. Устини ёки ҳамма ёғини қамрамоқ, буркамоқ, босмоқ.

Кўк юзини булут қоплади. Хонани тутун қоплади. Бутун борлиқни қоронғилик қоплади.

2. Сатҳини, юзасини, бетини эгалламоқ; банд қилмоқ.

Сув бетини муз қоплади. Қирларни ям-яшил майсалар қоплади. Далаларни қор қоплади.

Устини қовжироқ ўтлар, сарғиш қамишлар қоплаган кўҳна қабрлар аро кезди. — С. Сиёев, Аваз

3. кўчма Қамраб, эгаллаб олмоқ (мавҳум нарсалар ҳақида).

Унинг бошини турли фикрлар, режалар қоплади. — Ойбек, Навоий

Муроднинг қалбини хижолат аралаш севинч қоплади. — Т. Ашуров, Оқ от

Эъзозхоннинг кўнглини аллақандай шубҳалар, совуқ ваҳималар қоплаб, ўзини беҳол сезди. — Ҳ. Ғулом, Машъал

Қиз бутун вужудини тўсатдан қоплаган оғриқ билан онасини хотирлайди. — Ойбек, Танланган асарлар

4. Бирор нарса сиртини, бетини, устини бошқа нарса билан ўрамоқ, сиртига, бетига, устига бошқа нарса сирмоқ, ёпиштирмоқ, тўшамоқ, ётқизмоқ.

Деворга мармар плиталар қопладик. Диванга духоба қопламоқ. Ёʻлни асфалт билан қопламоқ.

5. Тўсмоқ, беркитмоқ; эгалламоқ.

Қўли билан оғзи-бурнини қопламоқ.

Сафаров супадаги кигизни тортиб, аланганинг устини қоплади-да, югуриб, ташқарига чиқди. — А. Қаҳҳор, Кўр кўзнинг очилиши

Эшик очилиб, барзангидай йигит чиқди, гавдаси билан эшикни қоплади. — Ойбек, Танланган асарлар

Мўйсафид домла бутун деворни қоплаган катта доскага темаларни ёзишга киришди. — О. Ёқубов, Муқаддас

6. Талаб, эҳтиёжга етарли бўлмоқ.

Уларнинг топган пуллари рўзғор эҳтиёжини зўрға қопларди. — С. Абдулла, Мавлоно Муқимий

Яшиннинг даромади эҳтиёжимизни қопламасди. — Ҳ. Носирова, Мен ўзбек қизиман

7. кўчма Ёʻқотилган ёки етишмайдиган нарса ўрнига ўрин бўлмоқ, ўрнини тўлдирмоқ, босмоқ.

Зарарни қопламоқ. Қарзни қопламоқ.

Деҳқоннинг минг машаққат билан экиб олган ҳосили харажатни қоплай олмасди. — Н. Сафаров, Оловли излар

Шунинг учун бутун чиқимини қоплайдиган давлат тўпламаса бўлмайди. — П. Турсун, Ўқитувчи

от 1. Кўпол, бесўнақай кўринишга эгалик.

Кийимнинг қўполлиги.

Ўзи хирсдай бақувват. Бир куни, бу гавда, бу қўполлик билан айни фронтбопсиз-да! деб қолмасманми. Қолдим балога. — Шуҳрат, Шинелли йиллар

2. Қўпол гап, муомала, бесўнақай хатти-ҳаракат ва шу кабилар

У дарров узр сўради: — Қўполлигим қурсин, эшикни қўққисдан очиб, чироқни ўчириб қўйдим. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

Ўқитувчи тажанглик, қўполлик, шошқалоқлик, бесабрлик каби номатлуб сифатлардан бутунлай мусаффо бўлиши шарт. — Р. Усмонов, Одобнома