Қидирув

от 1. Қават-қават ёки қатлам-қатлам нарсаларнинг хар бир қавати, қатлами.

Тўрт қат букланган кўрпача.

Азмиддин бир варақ қоғоздаги бир неча қат букланган хатни олиб, чироқ шуъласига тутиб, кўздан кечирди. — Ҳ. Ғулом, Машъал

Имонимни асрайман десанг, бу ерлардан бош олиб кетиш керак. Бўлмаса, етти қат ер тагида ёниб турган дўзахда қовуриласан. — С. Анорбоев, Оқсой

2. Тахланган, букланган нарсаларнинг ораси.

Кўрпанинг қати.

Ҳожимат бел-боғининг қатидан қоғоз чиқазиб ташлади. — С. Аҳмад, Қадрдон далалар

Меҳри опа биринчи конвертни очди Иккинчисини очди-ю, хатнинг қатидаги расмга кўзи тушиши билан тўхтаб, унга тикилиб қолди. — Р. Файзий, Она.

3. Маълум қалинликдаги ёйиқ нарсалар қатлами, қават.

Бир бечоранинг чеккан хўрлигини ўйлаб, ҳар куни бир қат этдан тушаман. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

Мана, мен геолог, неча йилдирки, Тинмай ўргана-ман тупроқ қатини. — Зулфия.

4. кам қўлл. Саҳифа, варақ.

Варақланар етимликнинг дафтарин қати. — Ғ, Ғулом

5. кам қўлл. айн. Қатор 1.

6. Марта, карра, қатла.

Бироқ унинг ташвиши икки қат ошди — А. Қодирий, Ўтган кунлар

Айниқса, кейинги пайтларда иш чалкашиб, ўн қат оғирлашиб кетди. — Ойбек, Олтин водийдан шабадалар.

Нега, кўнглим, бўлдинг бетоқат? Тинчман, дедим сенга неча қат. — Миртемир.

ўзбекчамарта, қайта, қатларусчаразинглизчаequal

Qïlur men munuŋ šükri yüz miŋ qata Buning uchun senga yuz ming marta shukrlar aytaman – За это благодарю тебя сто тысяч раз – For this, I thank you a hundred thousand times — ҚБН, 225₇

от кт. Буйруқ билан расмий тарзда ўлдириш, ўлдирилиш.

Бечора ўғлининг қатлидан кейин девона бўлиб қолибди. — Мирмуҳсин, Меъмор.

Райимбек додхоҳ Азизбек ҳокимиятининг тираги эди. Унинг қатлидан сўнг сипоҳлардан руҳ тушди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

Katar, Staat Katar, Katarer, [katarisch], Doha

ўзбекчақоришмоқ, аралашмоқ, муомала қилмоқрусчасмешиваться, вмешиватьсяинглизчаmix

Uzunčï kišikä qatïlma yïra G‘iybatchi kishiga yaqinlashma, yiroq tur – Не общайся с клеветником, будь подальше – Do not communicate with the slanderer, be far away

от 1. Иш тикишда: тикиш асбоби — игна, сўзан ва шу кабиларга бир марта ўтказиладиган ёки ўтказилган ўлчамдаги (ип, ипак ва шу кабилар ҳақида).

Қудажон, бемалол бўлса, оила ҳаворанг ипакдан бир қатим беринг. — А. Қаҳҳор, Янги ер

чўнтагига солиб олган ипакларни чиқариб, калта-култа қатимлардан бошқасини қайтариб олди. — Ойдин, Ҳикоялар

Ип қатимини узиб, игнани кўкрак чўнтаги қопқоғига тўғнади. — С. Аҳмад, Сайланма

2. Тикишда: игна ёки сўзандаги ип ёки ипакни хар бир ўтказиш.

Маҳсининг чоки пишиқ бўлсин учун, мумли ёпишқоқ ипни ҳар бир қатимда бармоқлари билан қир-қир тортиб қўяди. — Ойбек, Танланган асарлар

Мунча ҳам бежирим қўл ҳунарингиз Ҳар қатим, ҳар чокда катта маҳорат. — Ғайратий

3. Тикиш асбобига ўтказиладиган ип, ипак.

Кўпол ип узилади, майин ип чўзилади. Нозик қатим игнадан силлиқ ўтади, оғайни. — Й. Муқимов, Олов ва ниҳоллар

от Сутдан томизғи солиб ивитиб тайёрланган парҳез маҳсулот.

Янги ивитилган қатиқ. Қатиқ тўкилса, юқи қолар, айрон тўкилса, неси қолар. — Мақол

Сутдан оғзи куйган қатиқни ҳам пуфлаб ичади. — Мақол

Овқат пишди. Қозоннинг занги чиқиб қорайган гўжага қатиқ ҳам ранг киргизолмади. — А. Қаҳҳор, Анор

хачиррусчамулинглизчаdonkey

Язïда қалïн юнд ақурда қатïр Яйловларингда кўп отлар бор, охурингда хачирлар – В степи много

1. Узил-кесил белгилаб қўйилган, ўзгармайдиган; мустаҳкам, барқарор.

Қатъий баҳолар. Қатъий режа. Қатъий муддат.

У ерда баталон командири билан бирга қатъий жадвал асосида машғулот ўтказадилар. — Шуҳрат, Шинелли йиллар

Бинокорлик ишларини шундай ёʻлга қўямизки, ғўза парваришига сира халал бермайди. Фақат қатъий тартиб ўрнатишимиз керак. — Р. Файзий, Чўлга баҳор келди

2. Қайта кўриш, ўзгартириш, шарт, писанда, эътироз ва шу кабиларга ёʻл қўймайдиган; узил-кесил.

Қатъий жавоб. Қатъий фикр. Қатъий қарор.

Қуръони шариф майни макруҳ деб қатъий тақиқлаган. — П. Қодиров, Юлдузли тунлар

Сув исрофгарчилигига, суғоришни сифациз ўтказишга қатъий барҳам бериш керак. — Газетадан

3. Мустаҳкам, шак-шубҳасиз, қаттиқ.

Қатъий ваъда. Қатъий риоя қилмоқ. Қатъий ишонч.

Мен сени ғолиблар қўлида кўриб, Озод келажакка қатъий ишондим. — Уйғун.

Ҳайдар ўз фикрида қатъий туриб олди. — Ш. Рашидов, Қудратли тўлқин

4. Астойдил, жиддий, қаттиқ.

У., қатъий товуш билан интизом ҳақида гапирди. — Ойбек, Қуёш қораймас

Қутидорнинг бу сўзи жуда ҳам қатъий эди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

.сувсиз ётган ер борки, ҳаммасини ўзлаштиришга қатъий бел боғлаганмиз. — Ўзбекистон қўриқлари

Хўжаев раис кабинетидан ранги ўчган ҳолда чиқди. Аммо ҳақиқатдан кўз юма олмаслигини қатъий туриб айтди. — Муштум

márte, mártebe

от 1. Нарса ёки кишиларнинг бир ёʻл (чизиқ)да жойлашган ҳолати; шундай жойлашган тизими.

Қатор уйлар. Қатор тераклар.

Нонвойлик растасига келсалар, қатор дўконларнинг ҳаммаси ёпиқ. — П. Қодиров, Юлдузли тунлар

Андижон деган катта юрт, Тевараги қатор тут. — Қўшиқлар

Тутларнинг қатор ораларига ишлов берилмоқда. — Газетадан

Саодатхон олдинги қаторда ўтирган Лолахонга қаради. — С. Зуннунова, Янги директор

2. айн. Саф 1.

Қаторда катта-катта одимлар отиб бораётган Элмурод шикоят-ланди. — П. Турсун, Ўқитувчи

Душман қайта-қайта атакага ўтиб, қаторларимизни ёриб ўтишга ҳаракат қилмоқда. — Т. Рустамов, Мангу жасорат

Рота бир қатор бўлиб, сўқмоқдан кетмоқда эди. — А. Қаҳҳор, Олтин юлдуз

3. Бирор ижтимоий гуруҳ, ташкилот ва шу кабиларга мансуб кишилар мажмуи; саф.

Илғорлар қатори кенгаймоқда. Қатордан қолгунча хатардан қол. — Мақол

Бу йигитни Чилимаҳрам тоғи этагида аскарий машқ ўтказаётган навкарлар қаторига қўшинг. — П. Қодиров, Юлдузли тунлар

Шериклари қаторига қўшиб, уни ўқитамиз. — Ҳ. Назир, Ёнар дарё

4. Бир қанча, бир талай, анча кўп.

Аҳоли орасида жисмоний тарбияни ривожлантириш соҳасида қатор ишлар амалга оширилди. — Газетадан

Романдаги қатор образларнинг замирида конкрет тарихий шахслар ётади. — Газетадан

5. мат. Маълум тартибда жойлашган катталиклар сираси.

Бутун сонлар қатори. Фуре қаторлари. Қаторлар назарияси.

6. ким. Ўзаро маълум муносабатда боғланган кимёвий бирикмалар гуруҳи.

7. кўм. взф. (З-ш. эгалик шаклида — қатори) Ўхшатиш, қиёс муносабатини (каби, тенги каби маъноларни) билдиради.

Мана энди, у одамлар қатори эрталаб ишга бориб, кечки пайт, эл-юрт қатори, уйга қайтади. — Т. Ашуров, Оқ от

кеча-ю кундуз ўшанинг жувозида, яйловида ишлашади. Биз ҳам шулар қаторимиз-ку!? Нимамиз ортиқ?! — А. Мухтор, Қорақалпоқ қиссаси

Мен Зокир ота билан Рўзиматни қоралаб, ўзимни оқламоқчи эмасман. Шулар қатори мен ҳам гуноҳкорман. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

8. айн. (3-ш. эгалик ва ў.-п. к. шаклида — қаторида) қатор 7.

Агар менга ҳурмат лозим бўлса, муболаға билан эмас, яна такрор айтаман, бир қариндошингиз қаторида такаллуфсиз муомала қилиш билан бўлсин!. — А. Қодирий, Меҳробдан чаён

Шу қатори-да бадиий адабиёт ва санъат ҳам бир қадар эътибор топади. — Фан ва турмуш

Юсуфбек ҳожи бекнинг уйланишини ҳам оддий гаплар қаторида эшитиб ўткарди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

от 1. Суюқликнинг зарралари тортишуви натижасида шарча шаклини олган алоҳида кичик бўлаги; томчи.

Бир қатра сув. Қатра қолдирмай ичмоқ. Оз-оздан ўрганиб, доно бўлур, Қатрадан кўпайиб, дарё бўлур. — Мақол

У оҳу кўзлар Анбар ҳидли қатралар тўкди, Юзда қолиб биллурин излар, Чаманларга олмослар чўкди. — М. Шайхзода.

Хирург стакандан чой ҳўплар, унинг пешонасида майда тер қатралари йилтирар эди. — С. Аҳмад, Қадрдон далалар

2. кўчма Оз миқдор, озгина, жиндай.

Қатра ҳам уни ёʻқ экан, олдимга ярим стакан қатиқ қўйди. — О. Ҳусанов, Чўлда

Эй дунёйи бевафо! Қаҳрингдан ҳамманинг бағри қон, кўнгли паришон. Шу йигитдан бир қатра бахтни олдингми — ? Ойбек, Танланган асарлар

Унда нуқул салобат билан қаҳрамонлик қайнайди-ю, назокатдан қатра ёʻқ. — Шуҳрат, Шинелли йиллар

ўзбекчақаттиқрусчакрепкий, жестокийинглизчаdurable, difficult

Sewügsüz bolur köŋli qatyï kiši Ko‘ngli qattiq kishi sevgisiz bo‘ladi – Человек, чье сердце жестоко, становится нелюбимым – A man whose heart is cruel, becomes unloved — ҚБК, 118₅

от 1. Маълум қалинликдаги ёки қат-қат ёйиқ нарсалар қавати; қат.

Шағал қатлами. Атмосферанинг юқори қатлами. Тупроқнинг устки қатлами.

Даранинг икки ёни жуда тик; неча терак бўйи баланд тош қатлами девордай юксалиб, худди зангори кўлдай жимирлаган осмонни кўтариб турганга ўхшарди. — Ҳ. Назир, Сўнмас чақмоқлар

2. Таркиби асосан бир хил бўлган жинсларнинг ёйиқ қавати.

Оҳак қатлами. Тош-кўмир қатлами.

Маргимушни биласиз, учувчи унсур, у олтинли қатламлар тепасида нурдай таралиб, ҳовурдай жимирлаб ётади. — А. Мухтор, Бўронларда бордек ҳаловат

Қалин қор қатлами ҳамма нарсани, шу жумладан, полиция фаолиятини ҳам тўхта-тиб қўйди. — Газетадан

3. кўчма Кишиларнинг айрим белгилар билан бирлашган гуруҳи; табақа.

4. кўчма Ҳар қандай нарсанинг айрим белгиларига кўра бирлашган гуруҳи.

Тилнинг луғавий қатламлари.

5. кам қўлл. айн. Қават.

Бир неча қатлам қилиб ўралган чит рўмолни бўйнига ташлаб олган эди. — М. Хайруллаев, Тилла маржон

Транспорт воситаларининг мунтазам бориб келиб туриши.TRAFİK, GİDİŞ GELİŞ

от Ёғоч, торф, тошкўмир ва шу кабилардан ҳавосиз қиздириб олинадиган қора қуюқ модда.

Тошкўмир қатрони.

Завод битгандан кейин мамлакатингиз бензин, керосин, эфир, қорамой, қатрон — ҳаммаси бўлиб 250 хил қимматбаҳо маҳсулотга эга бўлади. — А. Мухтор, Давр менинг тақдиримда

сфт. 1. физ. Одатдаги шароитда ўз шакли ва ҳажмини сақлайдиган.

Қаттиқ жисм. Қаттиқ модда. Қаттиқ ва суюқ ёқилғилар.

2. Умуман, шакл ўзгаришларига, ташқи таъсирга яхши қаршилик кўрсатадиган; синдириш, ушатиш, кесиш қийин бўлган.

Қат-тиқ ёғоч.

Бу ёқнинг тоши у ерники сингари қаттиқ, яхлит эмас, жуда бўш, ғўраша эди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча.

Шу тош қурутни талашасизлар. Мана, кўрдингларми, қаттиқ — тишларингни ушатади. — Ойбек, Танланган асарлар

Энг нозик ниҳоллар ҳам тошдай қаттиқ ерни, қоялардаги ёриқларни ёриб, ўсиб чиқади. — Газетадан

3. Баданга, қўлга ботадиган; салга эзилмайдиган, босилмайдиган.

Қаттиқ ўрин. Қаттиқ хамир.

У [Тўлаган ака] тикандай қаттиқ соқолини Сидиқжоннинг юзига ишқаб пичирлади. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

4. Маҳкам, мустаҳкам, пишиқ.

Белбоғни қаттиқ боғламоқ.

Холиқов ўрнидан туриб, унга пешвоз чиқди ва қаттиқ қўл қисиб кўришиб, креслога таклиф қилди. — Ў. Усмонов, Сирли соҳил

Энди гап шу: оёқни қаттиқ тиранг насияни тезроқ ундиринг. — Ойбек, Танланган асарлар

5. Белги даражаси юқори (ортиқ) бўлган; кучли, зўр, жуда.

Қаттиқ товуш. Қаттиқ оғриқ. Қаттиқ изтироб. Қаттиқ шамол. Қаттиқ совуқ. Қаттиқ зарба. Қаттиқ ҳурматламоқ. Қаттиқ азоб чекмоқ. Қаттиқ чарчамоқ.

Гулнор Ёʻлчини қаттиқ севади. — Ойбек, Танланган асарлар

Неъмат Хайдарович, хотиним қаттиқ касал — Н. Қобил, Беморлар

Касалнинг қаттиқ илтимоси ва талабига кўра, кабинетдаги телефонни каравот ёнига ўрнатдилар. — Ш. Рашидов, Бўрондан кучли

Ўзбек ойим ўғлининг бунчалик қатъий кетишини кутмаган эди ва бу ёʻсин қаттиқ муомалани-да Отабекдан биринчи мартаба кўрар эди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

Бу овозни ким эшитарди, қаттиқроқ чақирсанг-чи! — Б. Раҳмонов, Баҳор арафаси

Кечки пайт ёға бошлаган ёмғир ярим кечага борганда чақмоқ, момақалдироқ аралаш қаттиқ қуйди. — С. Зуннунова, Гулхан

6. Қийинчилик, машаққат билан бўладиган, куч, меҳнат, машаққат талаб этадиган; оғир, қийин, машаққатли.

Қаттиқ меҳнат.

Бу уйдаги хотинлар Унсинни қаттиқ юмушларга сола бошладилар. — Ойбек, Танланган асарлар

Қаттиқ кундан бизларни халос этган отамдир, Мен шу мусофир отамдан хабар оламан. — Зулфизор билан Авазхон

7. с. т. Сарф-харажат, умуман, чиқимга тоби ёʻқ, унга чидамайдиган.

Ундан бирон нарса сўраш керак эмас, ўлгундай қаттиқ одам.

jawız, qanxor

ўзбекчақаҳқаҳаламоқрусчахохотатьинглизчаlaugh loudly

Ayï sewmä azraq-qïna qatyura (bu dunyoni) juda ham sevma ozgina uning ustidan ham kulgin – Очень не люби [этот мир] и поменьше радуйся (букв. закатывайся смехом)–Do not love very much [this world] and less rejoice (literally, roll up laughter) — ҚБҲ, 185₁₃

1. Бир неча қават ёки қатламдан иборат бўлган; қават-қават, қатлам-қатлам.

Қат-қат кўрпалар.

Қат-қат булутни беҳол ёриб чиққан қуёш ўз аксини сувга туширган эди. — Й. Шамшаров, Ойдин кўллар

Токчалар қадимча — ганчдан ишланган қат-қат катакчалардан иборат. — Ойбек, Танланган асарлар

2. Қаватлари букланиб очиладиган ёки шундай ёʻсинда тахланган.

Оёғида шпорли яхши хром этик, унинг қўнжини манглай ажинидай қат-қат қилиб, бири устига бирини қалаштирган. — Шуҳрат, Шинелли йиллар

3. кўчма Қаторлашиб тахланиб ётган; жуда кўп, чексиз.

Сен ўқийсан, мен ишда, Дилда умидлар қат-қат. — Зулфия

Дўстим билан қувнаб, кулишиб, Биз қайтамиз, севинчлар қат-қат. — Х. Салоҳ

4. кўчма Кам қўлл. Такрор-такрор, қайта-қайта.

Мени бутун дунё тингласин, Чевар қиз, деб мақтасин қат-қат. — Уйғун

Умр тилаб мард ўғли учун, Она қат-қат қарар юлдузга. — Ҳ. Ғулом