бутун
butunбутун
сфт. 1. Синмаган; синдирилмаган; шикастланмаган; синиқ-мертик жойи ёʻқ.
Бутун нон. Бутун коса. Бутун ғишт.
Мураббия ҳалиги қўли синган қўғирчоқни олиб, ўрнига бутун қўғирчоқни ётқизиб қўяётган экан. — Ойдин, Болалик уйда ғийбат ёʻқ
Улар синиқ жомашовни ҳамон бутун жомашов демоқдалар. — Муштум
Кўприк бутунми ёки мажақлаб ташландими — бу унга қоронғи. — И. Раҳим, Чин муҳаббат
Сиртим бутун бўлса ҳам, ичим тутун. — А. Мухтор, Қорақалпоқ қиссаси
2. Йиртилмаган, тешилмаган, йиртиқ жойи, тешиги ёʻқ.
Бутун калиш. Бутун қоп.
Арслоннинг ўша тўни ҳали бутун, эскирмаган. — С. Зуннунова, Кўк чироқлар
Қуда-андани ўйлаган ойим сенга бутунгина маҳси ҳам кийгизиб юбормабди. — Ойбек, Танланган асарлар
3. Бузилмаган, очилмаган; яхлит.
Бутун консерва.
Бой айтади: — Бутун бергин пулимни, Кўп сўйлатиб қичитмагин тилимни. — Эргаш Жуманбулбул ўғли
4. Расо, тўлиқ.
Эси бутун одам. Хайр қилсанг, бутун қил. — Мақол
Орзиқул опамнинг онаси: Насибанг бутун бўлсин, болам деб, дадамга нон тишлатди. — С. Сиёев, Ёруғлик
5. мат. Каср қисми бўлмаган.
Бутун сонлар. Икки бутун ўндан беш. Беш бутун бир тақсим икки.
6. Бор(и), борлиқ, барча, ҳамма.
Бутун имкониятлардан фойдаланмоқ. Воқеани бутун тафсилоти билан айтиб бермоқ. Бутун куч, бутун ғайрат улуғ вазифаларни бажаришга қаратилган.
Унинг бутун вужудидан ёшлик, навқиронлик, балоғат тантанаси акс этиб турарди. — С. Аҳмад, Уфқ
Бутун борлиғидан гупуллаб хушбўй атирнинг ҳиди ҳам келиб турибди. — Х. Тўхтабоев, Ширин қовунлар мамлакати
7. Ўрин, жой, макон билдирувчи сўзлар билан келганда, уларни таъкидлаб ёки бутунисича, яхлит кўрсатиш учун хизмат қилади.
Бутун бир институтда ундан чиройли қиз ёʻқ эди. — О. Ёқубов, Эр бошига иш тушса
Ошнинг ҳиди бутун уйни тўлдирди. — П. Турсун, Ўқитувчи
Тош фонуслар парпираб ёниб, бутун боғни чароғон қилиб турибди. — Х. Тўхтабоев, Йиллар ва ёʻллар
Собир бутун дунёни унутганди, унинг атрофида қоғоз, қалам ва айтмоқчи бўлган сўзлардан бўлак ҳеч нарса ёʻқ эди. — О. Мўминов, Хиёбондаги уч учрашув
Бу кўзлар учун бутун оламни ҳадя эца арзирди. — Ж. Абдуллахонов, Орият
Бутун Фарғона водийсида Чортеракдан олдин ўрик пишмайди. — С. Аҳмад, Уфқ
8. Ўрин, жой, макон ёки кишилар жамоасидаги барча кишиларни билдиради.
Азон паллада бутун Қорабулоқ тоққа жўнади. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча
Бутун Яккатут, балки бутун олам уйқуга чўмганди. — Н. Фозилов, Дийдор
Бугун Чимён қишлоғини бутун мамлакатимиз билади. — Газетадан
Ердан қор кетиши билан кўчиб келиб, бутун оила чумолидай ишлар эдик. — Ойбек, Танланган асарлар
9. Вақт, муддат билдирувчи сўзлар билан келиб, шу сўз орқали ифодаланган вақт, муддатнинг бошидан охиригача бўлган чегарасини, оралиғини ифодалайди.
Бутун йил.
Қутидор эса бутун кун меҳмонхонасига келиб-кетиб турган кўнгил сўровчи ошна, ёр-дўстлари билан овора бўлди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар
Эрталаб далага жўнайди. Бутун кун ер ҳайдайди. — Ойбек, Танланган асарлар
Бутун умр елкаларидан обкаш тушмаган. — С. Аҳмад, Уфқ
- Бағри бутун 1. Армонсиз, бахтли, камчиликсиз, тўкис. Дунёда бир бағри бутун киши ёʻқ экан-да, Ҳар кимнинг юрагида бир андуҳ. — Мирмуҳсин, Меъмор— Болаларингизнинг дийдорига тўйдингизми? — деб сўради. Эътибор опа. — Раҳмат, айланай Эътиборхон, бағрим бутун бўлиб қолди, — деди Роҳатбиби. — Ҳ. Ғулом, МашъалБечора дадаси, тўй қилсам, ичкуёв бўлса, бағрим бутун, уйим обод бўлиб қоларди, деб ният қиларди. — С. Аҳмад. Уфқ,
- Бир бутун Яхлит ёки бўлинмайдиган. Бир бутун қилиб ясалган детал.Тиктепа ерларини бириктириш, орадаги чегараларни бузиб, бир бутун қилиш қийин гап эмас. — А. Қодирий, Ғирвонлик Маллавой
- Бутун бошли Катта, бутунлай; катта бир. Бури увлаб, тикан чатнаб ётган ташландиқ жар-жилғалар ўрнида бутун бошли янги шаҳар барпо этилди. — Ж. Холқосимов, Янги уйлар муборакЯнги ерлар очилиб, бутун бошли янги хўжаликлар ташкил топди. — Ўзбекистон қўриқлариМен сендайлигимда бутун бошли оилани тебратганман. — Э. Раимов, Ажаб қишлоқ
- Нони бутун Ризқ-насибали, тўқ, фаровон яшовчи, ҳеч нарсадан камчилиги ёʻқ. — Худонинг ўзи азалдан шайхларнинг нонини бутун қилган,— деди Фозил ака. — Н. Сафаров, Оловли изларСартарош у дунё, бу дунё хор бўлмайди. Ҳамма вақт нони бутун. — Э. Раимов, Ажаб қишлоқ
- Эси (ёки ақли) бутун Эс-ҳуши жойида, ақлли. Ҳар ҳолда, эсинг бутун-да, қурғур. — Ҳ. Назир, Ёнар дарёЎқимаган бўлсанг ҳам, ақлинг бутун йигит экансан. — П. Турсун, Ўқитувчи
- Тегирмондан (ёки тегирмонга тушса) бутун чиқади Жуда эпчил, уддабурон; ҳар қандай мушкул аҳволда ҳам ўзини ёʻқотмайдиган одам ҳақида. Йигитмисан йигит! Кучли, тегирмондан бутун чиқади. — А. Мухтор, ТуғилишҲакимовни Сариосиёда тегирмонга тушса, бутун чиқади, дейишади. — Муштум
БУТУН
1. Синмаган.BÜTÜN, BÜTÜN BİR
2. Барча, ҳамма.SAĞLAM
БÜТÜН И
ўзбекчабутун, тўлиқ, бутунлай, баркамол, комил, мукаммалрусчацелый, совершенныйинглизчаsafe, perfect
Кўзи тоқ керäк ҳам қïлïнčï бüтüн Кўзи тўқ, феъл-атвори баркамол бўлиши лозим – Он должен быть бескорыстным, а его поступки–совершенны – Ҳе муст бе дисинтерестед, анд ҳис актионс аре перфект — ҚБК, 154₅
БÜТÜН ИИ
ишончлирусчанадежныйинглизчаreliable
Вäзирлïққа артуқ бüтüн эр керäк Вазир лавозимига бутунлай ишончли киши керак – Для должности визиря нужен весьма надежный мужчина – А верй релиабле ман ис неедед фор тҳе поситион оф тҳе визиер — ҚБН, 169₅; ҚБН, 2199; 85б5
бутун
1. целый, непочатый, неповрежденный
у бутун кун далада ишлади он целый день работал на поле
идиш-оёқлар бутун посуда цела
2. весь, вся, всё
бутун бир рўзғорни кўтарган туяга битта элак оғирлик қилган экан говорят, для верблюда, поднявшего весь домашний скарб, и одно сито составило тяжесть; соотв. на тяжёлый воз и рукавицы положишь, так потянут
бутун биринчи курс талабалари келди все студенты первого курса пришли
бир бутун ўндан уч одна целая три десятых
- эси бутун одам умный, рассудительный человек
- бутун бошли... целый, полный
- нони бутун он живёт в достатке
- тегирмонга тушса бутун чиқмоқ (букв. выйти невредимым из-под мельничного жернова) найти выход из самого трудного положения; шустрый, изворотливый человек; соотв. и сквозь сито и сквозь решето проскочит; в него и в ступе заступом не попадёшь
- икки ёрти – бир бутун две половинки составляют одно целое; соотв. ваш табачок – наш огонёк; коли братчина – так и складчина
бутун
а intact, whole, entire
- бутун шаҳарлар the entire city
- бутун кун all day
БУТУН
1. pútin
2. tolıq
3. barlıq, hámme
бутун
ganz, voll, vollständig
бутун
whole, intact, safe, unbroken