{"headword": "butun", "key": "butun", "entries": [{"dictionary": {"name": "Izohli lugʻat", "title": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati", "kind": "Izohli", "imprint": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati, A. Madvaliyev, D. Xudayberganova (tahrir ostida), Toshkent, Gʻafur Gʻulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2022", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbek-tilining-izohli-lugati/", "page": ""}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Sinmagan; sindirilmagan; shikastlanmagan; siniq-mertik joyi yoʻq.", "examples": [{"text": "Butun non. Butun kosa. Butun gʻisht.", "source": ""}, {"text": "Murabbiya haligi qoʻli singan qoʻgʻirchoqni olib, oʻrniga butun qoʻgʻirchoqni yotqizib qoʻyayotgan ekan.", "source": "Oydin, Bolalik uyda gʻiybat yoʻq"}, {"text": "Ular siniq jomashovni hamon butun jomashov demoqdalar.", "source": "Mushtum"}, {"text": "Koʻprik butunmi yoki majaqlab tashlandimi — bu unga qorongʻi.", "source": "I. Rahim, Chin muhabbat"}, {"text": "Sirtim butun boʻlsa ham, ichim tutun.", "source": "A. Muxtor, Qoraqalpoq qissasi"}]}, {"order": 2, "text": "Yirtilmagan, teshilmagan, yirtiq joyi, teshigi yoʻq.", "examples": [{"text": "Butun kalish. Butun qop.", "source": ""}, {"text": "Arslonning oʻsha toʻni hali butun, eskirmagan.", "source": "S. Zunnunova, Koʻk chiroqlar"}, {"text": "Quda-andani oʻylagan oyim senga butungina mahsi ham kiygizib yubormabdi.", "source": "Oybek, Tanlangan asarlar"}]}, {"order": 3, "text": "Buzilmagan, ochilmagan; yaxlit.", "examples": [{"text": "Butun konserva.", "source": ""}, {"text": "Boy aytadi: — Butun bergin pulimni, Koʻp soʻylatib qichitmagin tilimni.", "source": "Ergash Jumanbulbul oʻgʻli"}]}, {"order": 4, "text": "Raso, toʻliq.", "examples": [{"text": "Esi butun odam. Xayr qilsang, butun qil.", "source": "Maqol"}, {"text": "Orziqul opamning onasi: Nasibang butun boʻlsin, bolam deb, dadamga non tishlatdi.", "source": "S. Siyoyev, Yorugʻlik"}]}, {"order": 5, "text": "Kasr qismi boʻlmagan.", "examples": [{"text": "Butun sonlar. Ikki butun oʻndan besh. Besh butun bir taqsim ikki.", "source": ""}]}, {"order": 6, "text": "Bor(i), borliq, barcha, hamma.", "examples": [{"text": "Butun imkoniyatlardan foydalanmoq. Voqeani butun tafsiloti bilan aytib bermoq. Butun kuch, butun gʻayrat ulugʻ vazifalarni bajarishga qaratilgan.", "source": ""}, {"text": "Uning butun vujudidan yoshlik, navqironlik, balogʻat tantanasi aks etib turardi.", "source": "S. Ahmad, Ufq"}, {"text": "Butun borligʻidan gupullab xushboʻy atirning hidi ham kelib turibdi.", "source": "X. Toʻxtaboyev, Shirin qovunlar mamlakati"}]}, {"order": 7, "text": "Oʻrin, joy, makon bildiruvchi soʻzlar bilan kelganda, ularni taʼkidlab yoki butunisicha, yaxlit koʻrsatish uchun xizmat qiladi.", "examples": [{"text": "Butun bir institutda undan chiroyli qiz yoʻq edi.", "source": "O. Yoqubov, Er boshiga ish tushsa"}, {"text": "Oshning hidi butun uyni toʻldirdi.", "source": "P. Tursun, Oʻqituvchi"}, {"text": "Tosh fonuslar parpirab yonib, butun bogʻni charogʻon qilib turibdi.", "source": "X. Toʻxtaboyev, Yillar va yoʻllar"}, {"text": "Sobir butun dunyoni unutgandi, uning atrofida qogʻoz, qalam va aytmoqchi boʻlgan soʻzlardan boʻlak hech narsa yoʻq edi.", "source": "O. Moʻminov, Xiyobondagi uch uchrashuv"}, {"text": "Bu koʻzlar uchun butun olamni hadya etsa arzirdi.", "source": "J. Abdullaxonov, Oriyat"}, {"text": "Butun Fargʻona vodiysida Chorterakdan oldin oʻrik pishmaydi.", "source": "S. Ahmad, Ufq"}]}, {"order": 8, "text": "Oʻrin, joy, makon yoki kishilar jamoasidagi barcha kishilarni bildiradi.", "examples": [{"text": "Azon pallada butun Qorabuloq toqqa joʻnadi.", "source": "M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha"}, {"text": "Butun Yakkatut, balki butun olam uyquga choʻmgandi.", "source": "N. Fozilov, Diydor"}, {"text": "Bugun Chimyon qishlogʻini butun mamlakatimiz biladi.", "source": "Gazetadan"}, {"text": "Yerdan qor ketishi bilan koʻchib kelib, butun oila chumoliday ishlar edik.", "source": "Oybek, Tanlangan asarlar"}]}, {"order": 9, "text": "Vaqt, muddat bildiruvchi soʻzlar bilan kelib, shu soʻz orqali ifodalangan vaqt, muddatning boshidan oxirigacha boʻlgan chegarasini, oraligʻini ifodalaydi.", "examples": [{"text": "Butun yil.", "source": ""}, {"text": "Qutidor esa butun kun mehmonxonasiga kelib-ketib turgan koʻngil soʻrovchi oshna, yor-doʻstlari bilan ovora boʻldi.", "source": "A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar"}, {"text": "Ertalab dalaga joʻnaydi. Butun kun yer haydaydi.", "source": "Oybek, Tanlangan asarlar"}, {"text": "Butun umr yelkalaridan obkash tushmagan.", "source": "S. Ahmad, Ufq"}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"izoh_pos": "sifat", "source_url": "https://izoh.uz/word/butun"}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-turkcha izohli lugʻat", "title": "Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Tarjima", "imprint": "Рафиев, Абдурозиқ; Ўзтурк, Тунжай; Ўзтурк, Юксал; Худойбердиев, Жўра; Мирҳаким, Мирсанжар; Билен, Исмоил; Айдўған, Танер; Аннаев, Аброр (1997). Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Ўзбек-турк лицейлари нашри / Özbek-Türk Liseleri Yayınları.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbekcha-turkcha-va-turkcha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "43"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Sinmagan.", "examples": []}, {"order": 2, "text": "Barcha, hamma.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "БУТУН", "raw_meaning": "1.BÜTÜN, BÜTÜN BİR 2.SAĞLAM 1.Синмаган. 2.Барча, ҳамма."}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-turkcha izohli lugʻat", "title": "Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Tarjima", "imprint": "Рафиев, Абдурозиқ; Ўзтурк, Тунжай; Ўзтурк, Юксал; Худойбердиев, Жўра; Мирҳаким, Мирсанжар; Билен, Исмоил; Айдўған, Танер; Аннаев, Аброр (1997). Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Ўзбек-турк лицейлари нашри / Özbek-Türk Liseleri Yayınları.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbekcha-turkcha-va-turkcha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "314"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Eksiksiz, tam.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "BÜTÜN", "raw_meaning": "ТЎЛИҚ, КАМЧИЛИКСИЗ Eksiksiz, tam."}}, {"dictionary": {"name": "«Qutadgʻu bilig» izohli lugʻati", "title": "\"QUTADG'U BILIG\"DAGI SO'ZLARNING O'ZBEKCHA, RUSCHA VA INGLIZCHA IZOHLI LUG'ATI", "kind": "Terminologik", "imprint": "Dadaboyev, Hamidulla; Xolmuradova, Mushtariy (2018). \"QUTADG'U BILIG\"DAGI SO'ZLARNING O'ZBEKCHA, RUSCHA VA INGLIZCHA IZOHLI LUG'ATI. Tashkent: NAVRO'Z\" nashriyoti.", "url": "https://til.uz/lugatlar/qutadgu-bilig-dagi-sozlarning-ozbekcha-ruscha-va-inglizcha-izohli-lugati/", "page": "88"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "butun", "examples": [{"text": "Közi toq keräk ham qïlïnčï bütün", "source": "QBK, 154₅"}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "BÜTÜN I", "raw_meaning": "butun, to‘liq, butunlay, barkamol, komil, mukammal– целый, совершенный–safe, perfect. Közi toq keräk ham qïlïnčï bütün – Ko‘zi to‘q, fe’l-atvori barkamol bo‘lishi lozim – Он должен быть бескорыстным, а его поступки–совершенны – He must be disinterested, and his actions are perfect (QBK, 154₅)."}}, {"dictionary": {"name": "«Qutadgʻu bilig» izohli lugʻati", "title": "\"QUTADG'U BILIG\"DAGI SO'ZLARNING O'ZBEKCHA, RUSCHA VA INGLIZCHA IZOHLI LUG'ATI", "kind": "Terminologik", "imprint": "Dadaboyev, Hamidulla; Xolmuradova, Mushtariy (2018). \"QUTADG'U BILIG\"DAGI SO'ZLARNING O'ZBEKCHA, RUSCHA VA INGLIZCHA IZOHLI LUG'ATI. Tashkent: NAVRO'Z\" nashriyoti.", "url": "https://til.uz/lugatlar/qutadgu-bilig-dagi-sozlarning-ozbekcha-ruscha-va-inglizcha-izohli-lugati/", "page": "88"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "ishonchli", "examples": [{"text": "Väzirlïqqa artuq bütün er keräk", "source": "QBN, 169₅; QBN, 2199; 85b5"}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "BÜTÜN II", "raw_meaning": "ishonchli– надежный–reliable. Väzirlïqqa artuq bütün er keräk – Vazir lavozimiga butunlay ishonchli kishi kerak – Для должности визиря нужен весьма надежный мужчина – A very reliable man is needed for the position of the vizier (QBN, 169₅; QBN, 2199; 85b5)."}}, {"dictionary": {"name": "Ruscha-oʻzbekcha va oʻzbekcha-ruscha lugʻat", "title": "РУССКО-УЗБЕКСКИЙ И УЗБЕКСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ / RUSCHA-O'ZBEKCHA VA O'ZBEKCHA-RUSCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Abdurahimov, Maqsud (2021). РУССКО-УЗБЕКСКИЙ И УЗБЕКСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ / RUSCHA-O'ZBEKCHA VA O'ZBEKCHA-RUSCHA LUG'AT. Tashkent: Akademnashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/russko-uzbekskiy-i-uzbeksko-russkiy-slovar-ruscha-ozbekcha-va-ozbekcha-ruscha-lugat/", "page": "416"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": [{"text": "u butun kun dalada ishladi", "source": ""}, {"text": "idish-oyoqlar butun", "source": ""}]}, {"order": 2, "text": "", "examples": [{"text": "butun bir roʻzgʻorni koʻtargan tuyaga bitta elak ogʻirlik qilgan ekan", "source": ""}, {"text": "butun birinchi kurs talabalari keldi", "source": ""}, {"text": "bir butun oʻndan uch", "source": ""}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "butun", "raw_meaning": "1. целый; непочатый; неповрежденный; u ~ kun dalada ishladi он целый день работал на поле; idish-oyoqlar ~ посуда цела; 2. весь, вся, всё; ~ bir roʻzgʻorni koʻtargan tuyaga bitta elak ogʻirlik qilgan ekan погов. говорят, для верблюда, поднявшего весь домашний скарб, и одно сито составило тяжесть; соотв. на тяжёлый воз и рукавицы положишь, так потянут; ~ birinchi kurs talabalari keldi все студенты первого курса пришли; bir ~ oʻndan uch одна целая три десятых; ◊ esi ~ odam умный, рассудительный человек; ~ boshli... целый, полный; noni ~ он живёт в достатке; tegirmonga tushsa ~ chiqmoq (букв. выйти невредимым из-под мельничного жернова) найти выход из самого трудного положения; шустрый, изворотливый человек; соотв. и сквозь сито и сквозь решето проскочит; в него и в ступе заступом не попадёшь; ikki yorti – bir ~ две половинки составляют одно целое; соотв. ваш табачок – наш огонёк; коли братчина – так и складчина."}}, {"dictionary": {"name": "Inglizcha-oʻzbekcha, oʻzbekcha-inglizcha lugʻat", "title": "ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Matisayev, G'anisher (2019). ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT. Tashkent: Book Media Nashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/english-uzbek-uzbek-english-dictionary-inglizcha-ozbekcha-ozbekcha-inglizcha-lugat/", "page": "455"}, "pos": "a", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "butun", "raw_meaning": "a intact, whole, entire; ~ shaharlar the entire city; ~ kun all day"}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-qoraqalpoqcha lugʻat", "title": "ÓZBEKSHE – QARAQALPAQSHA SÓZLIK", "kind": "Tarjima", "imprint": "Qarlıbaeva, G.; Babadjanov, F.; Nasirova, A. (2023). ÓZBEKSHE – QARAQALPAQSHA SÓZLIK. Tashkent: YoshlarMediaPrint.", "url": "https://til.uz/lugatlar/zbekshe-qaraqalpaqsha-s-zlik/", "page": "27"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "pútin", "examples": []}, {"order": 2, "text": "tolıq", "examples": []}, {"order": 3, "text": "barlıq", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "BUTUN", "raw_meaning": "1. pútin; 2. tolıq; 3. barlıq, hámme."}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-nemischa lugʻat", "title": "USBEKISCH-DEUTSCHES WÖRTERBUCH O'ZBEKCHA-NEMISCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Karimov, Shavkat; Ismoilov, Yusuf (2011). USBEKISCH-DEUTSCHES WÖRTERBUCH O'ZBEKCHA-NEMISCHA LUG'AT. Tashkent: Nihol» nashriyoti.", "url": "https://til.uz/lugatlar/usbekisch-deutsches-worterbuch-ozbekcha-nemischa-lugat/", "page": "35"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "ganz", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "butun", "raw_meaning": "ganz, voll, vollständig"}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-inglizcha ijtimoiy-siyosiy lugʻat", "title": "ЎЗБЕКЧА-ИНГЛИЗЧА ЛУҒАТ: ижтимоий-сиёсий сўзлар, бирикмалар ва атамалар", "kind": "Terminologik", "imprint": "Қамбаров, Носир (2015). ЎЗБЕКЧА-ИНГЛИЗЧА ЛУҒАТ: ижтимоий-сиёсий сўзлар, бирикмалар ва атамалар. Tashkent: Yangi nashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbekcha-inglizcha-lugat-ijtimoiy-siyosiy-sozlar-birikmalar-va-atamalar/", "page": "45"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "бутун", "raw_meaning": "whole, intact, safe, unbroken."}}]}