Qidiruv

sft. 1. Sinmagan; sindirilmagan; shikastlanmagan; siniq-mertik joyi yoʻq.

Butun non. Butun kosa. Butun gʻisht.

Murabbiya haligi qoʻli singan qoʻgʻirchoqni olib, oʻrniga butun qoʻgʻirchoqni yotqizib qoʻyayotgan ekan. — Oydin, Bolalik uyda gʻiybat yoʻq

Ular siniq jomashovni hamon butun jomashov demoqdalar. — Mushtum

Koʻprik butunmi yoki majaqlab tashlandimi — bu unga qorongʻi. — I. Rahim, Chin muhabbat

Sirtim butun boʻlsa ham, ichim tutun. — A. Muxtor, Qoraqalpoq qissasi

2. Yirtilmagan, teshilmagan, yirtiq joyi, teshigi yoʻq.

Butun kalish. Butun qop.

Arslonning oʻsha toʻni hali butun, eskirmagan. — S. Zunnunova, Koʻk chiroqlar

Quda-andani oʻylagan oyim senga butungina mahsi ham kiygizib yubormabdi. — Oybek, Tanlangan asarlar

3. Buzilmagan, ochilmagan; yaxlit.

Butun konserva.

Boy aytadi: — Butun bergin pulimni, Koʻp soʻylatib qichitmagin tilimni. — Ergash Jumanbulbul oʻgʻli

4. Raso, toʻliq.

Esi butun odam. Xayr qilsang, butun qil. — Maqol

Orziqul opamning onasi: Nasibang butun boʻlsin, bolam deb, dadamga non tishlatdi. — S. Siyoyev, Yorugʻlik

5. mat. Kasr qismi boʻlmagan.

Butun sonlar. Ikki butun oʻndan besh. Besh butun bir taqsim ikki.

6. Bor(i), borliq, barcha, hamma.

Butun imkoniyatlardan foydalanmoq. Voqeani butun tafsiloti bilan aytib bermoq. Butun kuch, butun gʻayrat ulugʻ vazifalarni bajarishga qaratilgan.

Uning butun vujudidan yoshlik, navqironlik, balogʻat tantanasi aks etib turardi. — S. Ahmad, Ufq

Butun borligʻidan gupullab xushboʻy atirning hidi ham kelib turibdi. — X. Toʻxtaboyev, Shirin qovunlar mamlakati

7. Oʻrin, joy, makon bildiruvchi soʻzlar bilan kelganda, ularni taʼkidlab yoki butunisicha, yaxlit koʻrsatish uchun xizmat qiladi.

Butun bir institutda undan chiroyli qiz yoʻq edi. — O. Yoqubov, Er boshiga ish tushsa

Oshning hidi butun uyni toʻldirdi. — P. Tursun, Oʻqituvchi

Tosh fonuslar parpirab yonib, butun bogʻni charogʻon qilib turibdi. — X. Toʻxtaboyev, Yillar va yoʻllar

Sobir butun dunyoni unutgandi, uning atrofida qogʻoz, qalam va aytmoqchi boʻlgan soʻzlardan boʻlak hech narsa yoʻq edi. — O. Moʻminov, Xiyobondagi uch uchrashuv

Bu koʻzlar uchun butun olamni hadya etsa arzirdi. — J. Abdullaxonov, Oriyat

Butun Fargʻona vodiysida Chorterakdan oldin oʻrik pishmaydi. — S. Ahmad, Ufq

8. Oʻrin, joy, makon yoki kishilar jamoasidagi barcha kishilarni bildiradi.

Azon pallada butun Qorabuloq toqqa joʻnadi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

Butun Yakkatut, balki butun olam uyquga choʻmgandi. — N. Fozilov, Diydor

Bugun Chimyon qishlogʻini butun mamlakatimiz biladi. — Gazetadan

Yerdan qor ketishi bilan koʻchib kelib, butun oila chumoliday ishlar edik. — Oybek, Tanlangan asarlar

9. Vaqt, muddat bildiruvchi soʻzlar bilan kelib, shu soʻz orqali ifodalangan vaqt, muddatning boshidan oxirigacha boʻlgan chegarasini, oraligʻini ifodalaydi.

Butun yil.

Qutidor esa butun kun mehmonxonasiga kelib-ketib turgan koʻngil soʻrovchi oshna, yor-doʻstlari bilan ovora boʻldi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

Ertalab dalaga joʻnaydi. Butun kun yer haydaydi. — Oybek, Tanlangan asarlar

Butun umr yelkalaridan obkash tushmagan. — S. Ahmad, Ufq

1. 1 Tamomila, tamoman, batamom.

Bu butunlay boshqa gap. Sizni butunlay unutibman.

U ishga butunlay shoʻngʻib ketdi. — T. Ashurov, Oq ot

Doʻstmatov dovdirab, butunlay oʻzini yoʻqotib qoʻydi. — S. Ahmad, Ufq

Uning ovozidagi bu yaqinlik Nodirani butunlay eritib yubordi. — S. Zunnunova, Yangi direktor

2. Qatʼiyan, uzil-kesil.

Chekish butunlay man etilgan.

Qurbon ota MTSdan javob olib, Kapsanchilarga butunlay koʻchib keldi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

3. 3 (boʻlishsiz feʼllar bilan) Sira, aslo, hech.

Butunlay qoʻrqmayman.

Oqila bilan Bahodir bir-birlari bilan butunlay gaplashmay qoʻydilar. — M. Jaloliddinova, Keyinroq

ot 1. Biron-bir shikast yemaganlik, sinmaganlik.

Butunligini ham, siniqligini ham bilib boʻlmaydi.

2. Yaxlitlik, toʻliqlik.

bu oʻrinda shoir uchun eng muhimi fikr butunligi va aniqligidir. — OʻTA

Shohrux mamlakat butunligini saqlash va oʻziga sodiq farzandlarni oʻrni-oʻrniga qoʻyish maqsadida — Mirmuhsin, Meʼmor

3. Mukammallik, toʻla-toʻkislik.

Paxta deganda yurtimizning boyligi, toʻkin-sochinligini, baxtimizning butunligini tushunamiz. — Gazetadan

oʻzbekchahalollik, toʻgʻrilik, vijdonlilik, poklikruschaчестность, прямота, искренностьinglizchahonesty

Bütünlük bilä qïldï barča išig Barcha ishlarini halollik bilan bajardi – Он честно исполнил все дела – He honestly did all the work — QBN, 131₂; QBN, 1657; 66b2

Bütün niteliğinde olan, bütünle ilgili, total.JAʼMI

oʻzbekchaishonchsiz, vijdonsiz, diyonatsiz, noinsofruschaнечестный, неверныйinglizchaunreliable

Bütünsüz bar ersä yïratyu anï Diyonatsiz kishi boʻlsa, uni oʻzingdan yiroq tut – Если есть несчастный [человек], его следует удалить – If there is an unfortunate person, it should be removed — QBH, 94₃₈