Проект Hayot Foundation
Ру

Поиск

По запросу «KÜ» — результатов: 790

Фильтр

← Все результаты

Словарные статьи

790 · страница 1 из 40
KÜ

узбекскийovoza, xabar, shon-sharaf, faxrрусскиймолва, весть, славаанглийскийnews, honour and glory

Biligsiz bedük bolsa, davlat bilä biliglig bedükräk kü čav at bilä Nodon mol-davlat bilan buyuk boʻlsa, dono undan shon-shuhrati bilan buyukroqdir – Если невежда велик счастьем, то ученый

Полная статья →
kub

ot 1. Hamma tomoni teng kvadratdan iborat olti yoqdi geometrik shakl; shunday shakldagi narsa.

2. Biror sonning yoki algebraik ifodaning uchinchi darajasi, oʻz-oʻziga uch marta koʻpaytmasi.

3 sonining kubi 27 boʻladi.

3. Bir kub metrga teng hajm oʻlchovi birligi; kubometr.

Ikki kub taxta,

Soʻnggi 20 yil mobaynida Orol dengizi sathi 8 marta pasayib, suv hajmi 393 kub kilometrga kamaydi. — Fan va turmush

4. Suyuqliklarni haydash, qaynatish yoki saqlash uchun ishlatiladigan silindr shaklidagi katta yopiq idish.

Полная статья →
KÜδ=

узбекскийhimoya qilmoq, ehtiyot qilmoq, asramoq, olib qoʻymoqрусскийберечь, стеречь, присматриватьанглийскийdefend, keep

Küdär ol ažunda seŋä iki yol (U) senga bu dunyoda ikki yoʻlni asrab qoʻygan – Он бережет для тебя в том мире две дороши – He saved two roads for you in the world.

Полная статья →
kul

KUL ' biror narsaning yonib—kuyishi oqibatida hosil boʻladigan changsimon mineral qoldiq'. Oʻchohning k u l i n i olib, keyin oʻtin haladi. Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli kül tarzida talaffuz qilingan (ДС, 325), oʻzbek tilida oʻ unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: kül > kul

Biror narsaning yonib-kuyishidan hosil boʻladigan oqish-qora yoki koʻkish changsimon mineral qoldiq

Toshkoʻmirning kuli, shsh Oʻchoqdagi oʻtni sekin-sekin kul bos- — Oybek, Tanlangan asarlar

Solih chekayotgan sigaretasining kulini qoqar ekan, uzilib qolgan gapini davom ettirdi — O. Moʻminov, Xiyobondagi uch uchrashuv

Полная статья →
kun

ot 1. Quyosh, oftob.

Kun tepadan tigʻ urayotganda, mashina obodgina bir qishloqqa kirib keldi. — S. Ahmad, Ufq

Mana, kun ham terak boʻyi koʻtarilib qoldi. — S. Yunusov, Kutilmagan xazina

Nuktadon Mutrib darhol hovlisining kichikligidan kun tushmasligiga ishora qilib, payrov bilan javob berdi. — S. Siyoyev, Yorugʻlik

2. Sutkaning quyosh chiqqandan quyosh botgungacha boʻlgan qismi.

Hasanali kunlarini tomoqsiz, tunlarini uyqusiz kechira boshladi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

Boʻlmasa, men qaytay, kun ham kech boʻlyapti. — S. Karomatov, Oltin qum

3. Bir kecha-kunduzga — 24 soatga teng vaqt; sutka.

Bir yil — 365 kun.

Uch-toʻrt kungacha Avaz mozoristondan chiqmadi. — S. Siyoyev, Avaz

Oʻshandan uch-toʻrt kun oʻtgach, yangi gap chiqib qoldi. — E. Raimov, Ajab qishloq

Bu chiroq singilchamning qoʻlidagi ruxsatnoma desam ham boʻladi — roppa-rosa yigirma kunga berilgan. — X. Toʻxtaboyev, Shirin qovunlar mamlakati

4. Oy yoki haftaning maʼlum bir kalendar sanasi; maʼlum bir hodisaga bagʻishlangan kun, sana.

Shanba kuni siz keling, yakshanba kuni men boray. Qaysi kunlarda uyda boʻlasiz? — Chorshanba, juma kunlari. Quruvchilar kuni.

Qadimiy va hamisha navqiron Samarqand shahrida qishloq mehnatkashlari uchun anʼanaviy teatr kunlari boshlandi. — Gazetadan

5. Kunlar bilan belgilanuvchi vaqt, payt, kez, davr.

Bolalik kunlarimda, Uyqusiz tunlarimda Koʻp ertak eshitgandim. — H. Olimjon

Erkin kunlar kelur, istiqbolimiz yorqin, toleimiz baland boʻlur, albatta. — Oybek, Nur qidirib

6. Ob-havo, ob-havo sharoiti.

Mayning oʻrtalari boʻlsa-da, kun issiq edi. — S. Siyoyev, Yorugʻlik

Noyabr oʻrtalab, kunlar sovigan edi. — S. Ahmad, Yulduz

Javzo kirdi. Kunlar isib, arpa pishdi. — K. Yashin, Hamza

7. Ayrim soʻzlar bilan qoʻllanib, ahvol, sharoit maʼnosini bildiradi.

Boshingizga ogʻir kun tushdi. — Mirmuhsin, Meʼmor

Tursunoyning kuniga uchrab, yosh joningizga jabr qilmang, deyman. — H. Nosirova, Men oʻzbek qiziman

Shomurod dodxohning kunini mening boshimga solarding, odamxoʻr qotil! — K. Yashin, Hamza

  • Bir kun(i) Oʻtgan yoki kelgusi kunlarning birida. Bir kuni u ikkita kino bileti koʻtarib keldi. — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq solSiz-ku, ota, bir kuni borib, joningizni yaratganga topshirib, bu azoblardan qutulib ketasiz. — K. Yashin, Hamza
  • Bir kun emas, bir kun Qachondir bir kun, vaqti kelib. Xudo haqqi, bir kunmas, bir kun choʻmich bilan tushirib qolaman-da! — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol
  • Birisi kun(i) Ertadan keyingi kun, indin(ga). Birisi kuni, namozi asrga azon aytilgan vaqtda seni Qoʻydarvoza yonida kutaman. — S. Siyoyev, YorugʻlikBu kuningdan Bu ahvolingdan koʻra bundan koʻra.Oʻl, ahmoq. Bu kuningdan oʻlib qoʻya qolganing yaxshi — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol
  • Ish kuni Ish, xizmat uchun belgiLangan maʼlum muddatli vaqt. Ish kuni tugadi.
  • Kun bermaslik Oʻz holicha ishlash, yashashga qoʻymaslik, chiqishtirmaslik. ikkovingni mutaassiblar sazoyi qilishadi, kim koʻrsa, dakki beradi, bir soʻz bilan aytganda, sizlarga kun berishmaydi. — K. Yashin, Hamza
  • Kun yoʻq Kun bermaslik, tinch qoʻymaslikni bildiradi. Bu yerda yalangoyoqlar, boshkesarlar, oʻgʻrilarning dastidan hech kimga kun yoʻq! Choʻlpon, — Kecha va kunduz
  • Kun kechirmoq (yoki koʻrmoq, oʻtkazmoq) Yashamoq, hayot kechirmoq, tirikchilik qilmoq. asrlar davomida qaram boʻlib kun kechirishga mahkum etib kelingan xotin-qizlar — K. Yashin, Hamzaqachongacha xor-zor yashaymiz, qachongacha och-yalangʻoch kun koʻramiz. — K. Yashin, HamzaUlar [chol va kampir] ovchilik bilan kun oʻtkazar ekanlar. — Chalpak yoqqan kun
  • Kun tartibi Majlis muhokamasiga qoʻyiladigan masalalar tarkibi va tartibi.
  • Kundan-kun(ga) Borgan sari, kun sayin. Bemor kundan-kunga beri qaramay boshladi. Kundan-kun (ga) ishlar yaxshilanib bormoqda.
  • Kuni bitmoq 1. Oʻlim vaqti yetmoq. Goʻdakning rizqi tugab, kuni bitgan. Taqdiri azalda bitilgani shunday boʻlgach, na chora! — K. Yashin, HamzaBoʻlmasa, unga keyin tushuntirib qoʻyarsiz. Gap shunday: u xoʻjayinlariga kunlari bitganini yetkazsin. Qancha tezroq yoʻqolishsa, oʻzlariga shuncha yaxshi boʻladi. — K. Yashin, Hamza
  • Kun(i) tugʻdi — Endi sening ham kuning tugʻdi. Odam boʻl! — dedi Davlatyor va mollarni qaytara boshladi. — P. Tursun, Oʻqituvchi
  • Kunini koʻrsatmoq Juda qattiq yomonlik, jabr-zulm qilmoq (shu haqdagi doʻq-poʻpisani bildiradi). Kuningni koʻrsatib qoʻyaman.otangga aytib beraman, kuningni koʻrsatadi. — S. Siyoyev, Yorugʻlik
  • Mehnat kuni
  • Oy chiqsa ham unga, kun chiqsa ham unga
  • Tunov kuni Yaqin oʻtgan kunlarning birida. Tunov kuni koʻrgan edim.Tagida tutun burqsayotgan bak oldida tunov kuni mirshablarning kichigi — S. Ahmad, Ufq
  • Tun-u kun
  • Oʻlgan(i)ning kunidan
  • Qaysi kuni Oxirgi soʻzlarni oʻqir ekan, Gavhar maʼyus boʻlib qoldi. Qaysi kuni markazdan kelgan vrach Hanifa xolaning kasali rak ekani, sanoqli kunlari qolganini aytgan edi. — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol
  • Qulogʻidan kun koʻrinadi Juda ozib ketgan.
Полная статья →
kup

much, many, a lot of, lots of

  • kup jildli in many volumes
  • kup yillik (kup yil davom etgan) long standing (perennial)
  • kup millatli multinational
  • kup millatli davlat multinational state
  • kup partiyali multi-party system (multiciplicity of parties)
  • kup tomonlama multilateral (polygonal, many-sided)
  • kup tomonlama bitim multilateral agreement
  • kup kirrali (yokli) versatile (many-sided)
  • kup xurmatli greatly respected (dear)
Полная статья →
kuv

ot Sutni chayqatib, yogʻini olish uchun ishlangan, silindr shaklidagi uzun yogʻoch idish va uning uchi yoʻgʻonlashgan tayoqsimon sopi.

Terar jirini kuv ham separat, Brinzam bozorga boʻlur roʻpara. — S. Abdulla, Hayot gulshani

  • Kuv pishmoq Kuvda qayta ishlab, sutning yogʻini olmoq. Mayram ona ayvonda kuv pishar edi. — Sh. Xolmirzayev, Ogʻir tosh koʻchsa
Полная статья →
kuy

KUY ' ohang 1 . Yoʻlchi bir nafas taraddudlanib, boshha bir k u ö n i chaldi-da, .. (Oybek). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni va boshqa maʼnolarni anglatgan bu ot asli kög tarzida [Devon, III, 144: kög (yumshoq k bilan) 'sheʼrning vazni, oʻlchovi; kög 'ashulada ovozni baland-past qilish’ ..] talaffuz qilingan, keyinchalik g undoshi y undoshiga, ö unlisi oʻ unlisiga almashgan (ССТТН, II, 170); oʻzbek tilida ü unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: kög > küy > kuy. Mahmud Koshgʻariy koʻp maʼnoli soʻz (hatto bir necha soʻz) sifa— tida talqin qilgan kög soʻzi DSda nimagadir xitoycha deb taʼkidlangan (311- bet)

1. Maʼlum musiqa asari, ashula, qoʻshiq hosil qiluvchi musiqiy tovushlar birligi; ohang

Quvnoq kuy. Mungli kuy. Yangi kuy yaratmoq. sht Yoʻlchi bir nafas taraddudlanib, boshqa bir kuyni chaldi-da, keyin nayni bolaga berdi — Oybek, Tanlangan asarlar

2. Musiqa asariga oʻxshash ohang

Chumchuqlarning tinmay chiriq-chiriq sayrashlari ajoyib bir kuy hosil etgan — S. Zunnunova, Yangi direktor

Полная статья →
kuz

ot 1. Yoz bilan qish oʻrtasidagi fasl,

Kech kuz. Kuzga yaqin.

Shu orada yasharkan Bir badavlat — boy xoʻroz, Rohat umr koʻrarkan Kuz-u qish-u bahor, yoz. Z. Diyor.

Deraza oldidagi tol novdasidagi yaproqlar kuz shamoliga bardosh berolmay, uzilib, yerga tushardi. — S. Karomatov, Oltin qum

2. Davrning, masalan, kishi hayotining, umrning oxirgi damlari.

Kimdir shoshilib javob qaytardi: — Bu gal uning [dushmanning] kuzi keladi. — N. Safarov, Komissar Qoraboyev

Axir yoshimiz ketyapti, umr bahorimiz oʻtib, kuzimiz yaqinlashib kelyapti, Hayotxon! — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

Полная статья →
kuch

ot 1. Odam va jonivorlarning oʻz muskullarini ishlatib, jismoniy harakat qilish qobiliyati; jismoniy energiya; quvvat.

Jismoniy kuch. Muskul kuchi. Esing borida el tani, kuching borida yer tani. — Maqol

Bola kuchi yetsa, chelak sudrab, yetmasa, koʻra koʻtarib, sahnga suv separ edi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

Kimning bilagida kuchi boʻlsa, kim ishning havosini olsa oʻsha ilgʻor boʻlaveradi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

2. Mehnat qilish, yaratish, yuzaga keltirish qobiliyati, ish-mehnat.

Bir parcha kuygan qora non uchun Yoshlik chogʻingdan oʻz kuching sotib. — Hamza

[Boylar] koʻklamgacha yuvindi bilan boqadi, olti oy yoz tekinga ishlatadi. Odamning kuchi eshak kuchidin past bahoga tushadi ularga! — Oybek, Tanlangan asarlar

3. Maʼnaviy, aqliy va ruhiy quvvat.

Aqliy kuch.

Haydar ota kampirning iroda kuchiga ishonmas, shuning uchun hozir Asror-qulning unga roʻpara boʻlishini istamas edi. — A. Qahhor, Asror bobo

Uni toʻxtatib qolishga hech qanday andishaning, hech qanday sevgi va hurmatning kuchi yetmas edi. — S. Zunnunova, Koʻk chiroqlar

4. Jismlarning oʻzaro mexanik taʼsir etish qobiliyati va uning oʻlchovi.

Markazdan qochma kuch. Kuch birligi.

Tortish kuchi yoki, boshqacha aytganda, gravitatsiyaning nima ekani hozircha biron olimga oshkor emas. — Fan va turmush

5. Quvvat, energiya.

Elektrostansiyaning kuchi.

6. Taʼsir qilish darajasi; taʼsir.

Dorining kuchi.

Bu kungi qora sovuq quyosh kuchinida kesgan edi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

Ochlik oʻz kuchini koʻrsatib, uni holdan toydirgan edi. — S. Ahmad, Ufq

Bu lahzada aroq Valijonga oʻz kuchini koʻrsatib qoʻygan edi. — Guldasta

7. Toʻyimlilik, quvvat berish belgi-xususiyati, koʻrsatkichi.

Yerning kuchi. Taomning kuchi.

8. Biror ishni amalga oshira bilish imkoni, imkoniyati; hol-qudrat, qurb.

Uning avtomashina sotib olishga ham kuchi yetadi.

Hambarali akani sotib olgani kuchingiz yetmasa kerak. Miltiq bilan boʻlmadi, endi pul bilan raxna solmoqchimisizlar? — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

9. Biror sohada va umuman ishlab chiqarishda ishlovchi kishilar.

Xotin-qizlar — korxonada katta kuch.

Bugun Uzbekistonda birinchi marta qurilayotgan metall zavodiga FZOni bitirgan yosh kuchlar keldi. — N. Safarov, Saodatning qissasi

Koʻchib kelgan zavodlarga qizlarni yubordik: kuchimiz ozayib qoldi, vazifamiz katta, yukimiz ogʻir. — I. Rahim, Chin muhabbat

10. Biror ishni amalga oshirishga qaratilgan, biror maqsad uchun foydalaniladigan shaxs yoki narsalar.

Dushman desantchilarni dengizga uloqtirib tashlash uchun qoʻshimcha kuch keltirardi. — T. Rustamov, Mangu jasorat

Xuroson taxti uchun isyon koʻtargan Mirzo Yodgor ham shu atrofda kuch toʻplagan edi. — Oybek, Navoiy

[Biz] Kelishmovchiliklarni chetdan kuch jalb qilmasdan, oʻz kuchimiz bilan, oʻzaro keng muhokama qilish yoʻli bilan bevosita bartaraf qiladigan boʻlib qoldik. — A. Qahhor, Nutq

11. (Harbiy qoʻshilmalar; qoʻshin.

Qurolli kuchlar.

Tank va motodiviziyalardan yigirma ikkitasi katta havo kuchlarining yordami bilan Kalinin, Oryol, Tulaga qarab bormoqda. — I. Rahim, Chin muhabbat

12. Jamiyatning biror belgi-xususiyati, dunyoqarashi va shu kabilar bilan farqlanuvchi qismi.

Reaksion kuchlar. Sinfiy kuchlar munosabati. Qora kuchlar.

13. Qaror, qonun va shu kabilarning qoʻllanishi, amali, joriyligi.

Qonun kuchga kirdi. Hukm kuchda qoldi. Qaror kuchini yoʻqotdi.

  • Kuchdan qolmoq Kuch-madori ketib zaiflashmoq.
  • Yomonning kuchi yapaloqqa yetar
  • Ot kuchi
  • Ogʻziga kuchi yetmagan Tilini tiyolmay, birovlar haqida gʻiybat, nomaqbul gaplar qiladigan. Bilgan u dedi, bilmagan bu. Hatto ogʻziga kuchi yetmagan baʼzi birovlar, yuziga boʻlmasa-da, orqavoratdan notavon koʻngilga qoʻtir jomashov, deb luqma tashlashardi. — S. Siyoyev, RayhonQoʻying, xafa boʻlmang, xola, bunga yoʻrgakda teggan kasal bu Ogʻziga kuchi yetmagan kishi har narsani gapiraveradi. — N. Safarov, Tanlangan asarlar
Полная статья →