Проект Hayot Foundation
Ру

Поиск

По запросу «.DO» — результатов: 797

Фильтр

← Все результаты

Словарные статьи

797 · страница 1 из 40
dod

ot 1. Ruhiy yoki jismoniy azobga chiday olmay chiqarilgan qattiq tovush; baqiriq, faryod.

Dod! Voydod! Kimsanoy, sen oʻlguncha men oʻlsam boʻlmaydimi, bolam! — A. Obidjon, Akang qaragʻay Gulmat

Bu yurakni siqadigan jimlikdan u dod! deb yuboray dedi. — S. Ahmad, Ufq

Ertalab juda yomon ahvolga tushdi: uyning u boshidan bu boshiga dod deb yumalaydi. — A. Qahhor, Asarlar

2. Xavf-xatardan yoki qoʻrquvdan yordamga chaqirib chiqarilgan qattiq ovoz; baqiriq.

Dod solmoq.

Dod! Dod, odamlar, kelinglar! Dod, bek oʻziga oʻt qoʻydi. — H. Gʻulom, Mashʼal

Qiz hozir boshiga qop kiydirilishini bildi-yu, bor ovozi bilan dod solib qichqira boshladi. — P. Qodirov, Yulduzli tunlar

— Dod! Voydod! Qaroqchilar bosdi! — dovon orqasidan ikki xotin faryod koʻtarib chiqdi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha.

Hozir behisob tuyoqlar ostida qolib yanchilishini sezdi-yu, dod solib qichqirdi. — P. Qodirov, Yulduzli tunlar

3. Yomon nom, yomonlik, yovuzlik.

Dod qoldirma, ot qoldir. — Maqol

Yaxshidan ot qoladi, Yomondan — dod. — Maqol

4. Adolatsizlik yoki azob-uqubatdan nolib qilingan ogʻzaki yoki yozma arz, shikoyat, figʻon.

[Domla Gʻofirga:] Qani, dodingni ayt, nima doding bor? Hamza, — Boy ila xizmatchi

Aziza dodini kimga aytishini bilmay, qon-qon yigʻladi. — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol

  • Dastidan dod (demoq) Kimsaning yoki biror narsaning salbiy harakatidan, biror noxush voqeadan norozilik sifatida nola, faryod qilmoq. Jizzaxda mollaridan ayrilib, oʻgʻrilar dastidan dod deb yurganlar anchagina. — MushtumDod bu rashkchi erning dastidan. — S. Ahmad, YulduzDod! Zolim kelinning dastidan dod! — A. Qahhor, Asarlar
  • Dodiga yetmoq, dodiga quloq solmoq yoki dodini eshitmoq, tinglamoq Shikoyatini, arzini tinglamoq; adolat qilmoq. Podshohga arzga borsangiz, dodingizga yetmasmikin, mulla togʻa? — P. Qodirov, Yulduzli tunlarDodini tinglaydigan murabbiy topolmasdi. — K. Yashin, Hamza.
  • Dodingni xudoga ayt! Ahvolingni, arzingni, shikoyatingni hech kim tinglamaydi, dod deyishning foydasi yoʻq. — Akang aylansin, Sidiqjon, endi dodingni xudoga ayt! Na oʻzingga qilding, na manga. — N. Safarov, Tanlangan asarlar
  • Dodini bermoq 1. Taʼzirini, adabini berib qoʻymoq, qilmishiga yarasha chora koʻrmoq; jazolamoq; qiynamoq. Unaqa muttahamning dodini berib qoʻyish kerak. — O. Yoqubov, Er boshiga ish tushsaSiz yigitlarning dodini beradigan qizsiz sizga oʻnlab yigit maftun boʻlishi mumkin. — P. Qodirov, Qalbdagi quyosh;Buni minsang, aka, yoʻlli boʻlasan, Qalmoqlarning juda dodin berasan. — AlpomishKoʻp devlarning dodin bergan Goʻroʻgʻli, Avazxonga rahbar boʻlgan Goʻroʻgʻli. Malikayi ayyor.
Полная статья →
dogʻ

ot 1. Narsalarning betidagi boshqa rangda, boshqa tusda ajralib, farqlanib turgan kichikroq joy, tabiiy belgilar.

Badandagi qizil dogʻlar. Quyosh dogʻlari. Oyda ham dogʻ bor. — Maqol

Eʼzozxon yuzini nafis dogʻlar qoplagan bu qoracha juvonni sevib yurarkan. — H. Gʻulom, Mashʼal

Tunsiz kun yoʻq, dogʻsiz lola yoʻq. — Oybek, Navoiy

Yuzdagi dogʻlarni yoʻqotish uchun betni oqartiradigan dorilar va turli xil usullar qoʻllanadi. — Saodat

2. Narsalarning boshqa biror modda, narsa tegib bulgʻangan, ifloslangan, kirlangan joyi.

Siyoh dogʻi.

Shilinib, timdalanib, qon dogʻi bilan qoplangan yuzi va yirtilgan koʻylagini koʻrganda, barchani dahshat bosdi. — P. Tursun, Oʻqituvchi

Oyimxon dogʻ bosgan dasturxonni sandalga yozib, patnisda toʻrtta singib pishgan non keltirib qoʻydi. — P. Tursun, Oʻqituvchi

Bashirjonning qora korjomasida ohak va boʻyoq dogʻlari qotib qolgan. — N. Aminov, Qahqaha

3. Isnod keltiruvchi, yomon taassurot va taʼsir qoldiruvchi, yomon nom; isnod.

Yomondan dogʻ qoladi, yaxshidan bogʻ qoladi. — Maqol

Yaxshi bola yogʻ keltirar, Yomon bola dogʻ keltirar. — Maqol

Toza qalbda dogʻ boʻlmas. — Maqol

Sevgiga tushgan dogʻni daryo qadar koʻz yoshi toʻkish bilan tozalab boʻlarmishmi? — N. Safarov, Hayot maktabi

Qoʻrqoqlik dogʻini oʻlim ham yuvolmaydi. — A. Muxtor, Asarlar

Bu gap maktabimiz shaʼniga dogʻ. — E. Rayimov, Ajab qishloq

Yaxshi soʻz — yurak yogʻi, yomon soʻz — yurak dogʻi. — Maqol

Kiyim dogʻini yuvib ketkazsa boʻladi, lekin qalb dogʻini yuvib boʻlmaydi. — Gazetadan

5. Gunoh, kamchilik, nuqson.

Oʻtgan yilgi dogʻimizni, albatta, bu yil yuvamiz, planni bajarmay qoʻymaymiz. Oʻzbekiston qoʻriqlari

Oʻz vijdonim oldida umrimning dogʻi yoʻq. — A. Muxtor, Asarlar

6. Asorat, salbiy taʼsir.

Urush dogʻlarini hali yuvib tugata olmayman. — Oydin, Hikoyalar

Ohu ketsa agar, togʻi qoladi, Yara yomon bitsa, dogʻi qoladi. — Yo. Mirzo, Oʻgʻil mehri

  • Dogʻ tushirmoq 1. Isnod keltirmoq, badnom qilmoq, bulgʻamoq. Nomiga dogʻ tushirmoqErkak otaga, farzandlar nomiga munosib boʻlishi, ularga dogʻ tushirmasligi lozim. — GazetadanYurt shaʼniga dogʻ tushirib ketdi zangʻar. — H. Gʻulom, Mashʼal;Husniga dogʻ tushirmoq.
Полная статья →
dol

ot 1. 1 Tik, tikka, adil.

Dol qomat.

Dol boʻyingdan menday momong oʻrgilsin, Er yigit suygani nozli gul boʻlsin. — Nigor va Zamon

Oy tomosha qilar osmondan Hovlilarni har tun dol turib. — U. Qoʻchqor, Hayajonga koʻmilgan dunyo

2. Xuddi, naq, qoq; aniq.

Nishonning dol oʻrtasiga urmoq. Ovni otsang, bilib ot, Dol nishonga ilib ot. — Maqol

Olmakoʻzning [otning]

dol beliga minayin, Chiqib, sahrolarda sayr qilayin. — Orzigul

3. Bir oz qiyshaytirib, yarimta qilib.

Doʻppini dol qoʻymoq. Durrani (roʻmolni) dol oʻramoq.

Doʻppini dol qoʻndirib olgan novcha hofiz toʻyxonani boshiga koʻtarib xonish qilyapti. A. — Koʻchimov, Halqa

Egnida guldor pushti xalat, durrani dol qoʻygan, oyogʻida qizil baxmal shippak. — S. Siyoyev, Otliq ayol

Kichkina dakana roʻmolini dol qoʻyibdi. — S. Siyoyev, Yorugʻlik

4. Butun, boricha, baland (tovush haqida).

— Ha, adash, topildimi bolalaringiz? — dedi qoʻshnisi Ozodaga, azbaroyi eshitsin debmi yo boshqa niyatdami, ovozini dol qoʻyib. — Yoshlik

5. Yongʻoq, danak oʻyinlarida soqqaning gan(kon — maʼlum shaklda tizilgan yongʻoq)ga eng yaqin turgan holati haqida (bunday soqqa egasi birinchi boʻlib otish huquqiga ega boʻladi).

— Sen dolmi, men dolmi? —

Men dol!

6. Kift, yelka.

  • Dol boʻlmoq Egilmoq, bukilmoq. Qaddimiz dol boʻlib, yondi yuraklar. K. Yashin va M. — Rahmon, SirdaryoGoh boʻron oʻkirar, goh boʻralar qor. Chinorlar dosh bermay, beli dol boʻlar. — Mirtemir, Asarlar
Полная статья →
dom

ot

Bandga tushgan bu koʻngildir, menda, ayting, ne gunoh, Dil qushiga dom qoʻygan ul ikki joduda ayb. — E. Vohidov, Muhabbat

Zumrad makkorning domiga tushgan edi, chor-nochor boʻyin egdi. — S. Siyoyev, Otliq ayol

Qafasdan boʻshadi erk istagan qush, ohu xalos boʻldi yirtqich domidan. — Uygʻun, Tong qoʻshigʻi

2. Asirlik, tutqunlik.

Men u sahro goʻzalining boʻynidagi zulm domini uzib olib tashlamoqqa qodir edim. — Oybek, Navoiy

Yoʻq, esi-hushi sizda, muhabbatingizning domiga tushdi. — Oybek, Tanlangan asarlar

3. Birovni ilintirish yoki oʻzining yoʻliga yurgizish uchun qilingan hiyla, nayrang; shu maqsadda qoʻyilgan tuzoq, qop-qon.

Ahmoq boʻlmasam, shularning hiylasiga laqqa tusharmidim, Akramning domiga ilinarmidim. — O. Yoqubov, Aytsam tilim kuyadi, aytmasam — dilim

Erkin-erkin oʻynab yurgan boshqa ohular bu zolim sayyodning domiga tushmasin, deydi. — K. Yashin, Hamza

  • domi ham yoʻq, daragi ham yoʻq Dom-daragi yoʻq. Oʻshandan beri domi ham yoʻq, daragi ham yoʻq. — U. Ismoiliy, Rustam
Полная статья →
don

ot 1. Boshoqli va dukkakli oʻsimliklar mahsulining bir donasi.

Bugʻdoy doni. Makkajoʻxori doni. Dehqon ishlab don sochar, El-yurtiga non sochar. — Maqol

Arpaning doni boʻlguncha, Bugʻdoyning somoni boʻl. — Maqol

— Bir qumursqa bir dona donni tortsa, ikkinchi qumursqa orqadan itarib, unga yordam beradi-da, — dedi bir dehqon. — S. Ayniy, Qullar

2. Shunday mahsul majmui, yigʻindisi; gʻalla.

Birida ulov boʻlsa, ekish uchun doni yoʻq, doni borida ulov, yer yoʻq. — N. Safarov, Olovli izlar

Endi mehnat kuniga ham oz-moz don tegsa kerak. — O. Yoqubov, Er boshiga ish tushsa

Boshida otasi, uyida qopda doni boʻlsa, bular shu yerda oʻtirarmidi. — T. Ashurov, Oq, ot

3. Parrandalarga beriladigan shunday ovqat, ozuqa; (sochiladigan) don-dun.

Bir tovuqqa ham suv kerak, ham don. — Qanotli soʻzlar

Bolali ona nonga toʻymas, Bolali gʻoz — donga. — Maqol

Ey, doʻstim, hozir-chi, tuxum qilmaydigan tovuqqa hech kim don bermaydi. — Shukrullo, Saylanma

Onasi toʻr ortidagi tovuqlarga don sochardi. — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol.

  • Don olishmoq Biror kimsa bilan yaqinlik qilmoq, intim munosabatda boʻlmoq; oʻynash boʻlmoq. Oyim tirikliklarida ham dadam Zumrad kampir bilan don olishib yurardilar. — S. Ahmad, Yulduzlar— Bir-biri bilan don olishib qolgan boʻlsa siz bilan biz quda boʻlishdan boshqa ilojimiz yoʻq, — dedi Salim bobo. S. Ahmad, Choʻl oqshomlari.
  • Na don, na somon Hech narsaga yaramaydigan narsa yoki kimsa haqida. Oʻzi, baʼzi retsenziyalar boʻladi, oʻqisang — na don, na somon. — S. Abduqahhor, Sanamay sakkiz dema
Полная статья →
doʻq

ot Qoʻrqitish, choʻchitish, tartibga chaqirish uchun aytilgan gap, qilingan harakat; poʻpisa, siyosat.

Doʻq urmoq (qilmoq). Oʻgʻri doʻqi bilan qoʻrqitar, Yomon ayol — yigʻisi bilan. — Maqol

  • Doʻq urmoq (yoki qilmoq) Qoʻrqitmoq, doʻq-poʻpisa qilmoq, doʻqlamoq. Keyin ovozini pardama-parda koʻtarib, doʻq ura ketdi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha.— Qochishning yoʻlini moʻljallab qoʻydingmi, rostingni ayt! — dedi Juman doʻq qilib. — A. Muxtor, Tugʻilish.— Haddingizdan oshmang, — deb doʻq urdi Yaxshiboyev. — M. M. Doʻst, Lolazor.
Полная статья →
dor

ot 1. Ustiga kiyim-kechak, mol tashlab qoʻyish uchun ikki ustun (qoziq) orasiga koʻndalang oʻrnatilgan xodacha yoki tortilgan arqon (ip).

Yoshgina bir juvon dorga kir yoyadi. — S. Ahmad, Ufq

Devorga qoqilgan qoziq va mixlarda bolalarning kamzul, koʻylagi, dorda paranji va ayol mursagi osigʻliq edi. — N. Safarov, Olovli izlar

2. Oʻlimga mahkum etilgan kishini osib oʻldirish uchun yasalgan maxsus qurilma.

Dorga osmoq (yoki tortmoq). Bevafo yor — joningga dor. — Maqol

Esingizda bormi, meni dor ostidan qutqarib, menga yangi hayot bagʻishlaganingiz. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

3. Nohaqlik, adolatsizlik ramzi.

[Navoiy:] Zamon donoga dor, johil uchun yor. — Uygʻun va I. Sulton, Alisher Navoiy

4. Tik oʻrnatilgan ikkita yogʻoch va unga bogʻlab tarang tortilgan arqon va chigʻiriqlardan iborat, dorbozlik oʻyinlari, mashqlari bajariladigan qurilma.

Dorboz dordan oʻlar, morboz — mordan. — Maqol

Bu yerda dor, kurash, qoʻgʻirchoq oʻyinidan tashqari tuya urishtirish, xalq oʻyinlarining barcha turlari ijro etilmoqda. — J. Sharipov, Xorazm

5. Yuksak maqsad, mansab; orzu-istak.

Osilsang, baland dorga osil, Oyogʻing yerga tegmasin. — Maqol

Siz oʻz ustangizning qiziga yetolmagan boʻlsangiz, bu men osilgan dor judayam baland-ku; bu yogʻi qandoq boʻlarkin, aka? — K. Yashin, Hamza

Bilib turib baland dorga osildik, ayb oʻzimizda. — M. Ismoiliy, Fargʻona t.o.

  • Dor tagidan (yoki dordan) qochgan Oʻtaketgan muttaham, firibgar odam haqida. Yana aytmang: biri muttaham, biri oʻgʻri, biri dordan qochgan! Uygʻun, — Asarlar
Полная статья →
dov

ot 1. Boʻyi baland, yoʻgʻon va baquvvat.

Bir kun, kech kiray deganda, tugun koʻtargan, dov, yelkador yigit bilan paranji yopingan ayolni ergashtirib kirdilar. — Y. Shamsharov, Toshqin

Uning Muhammad Sayidning yagʻrinli, quloch koʻkrakli, butun dov jussasidan quvvat barq urardi. — Oybek, Navoiy

Meliqoʻzi piq etib kulib yubordi. Keyin oʻrnidan turib, dov qaddini rostladi. — I. Shamsharov, Dovrugʻ

2. Jurʼat, botinish; dadillik.

3. Oʻz haq-huquqini tasdiqlash yoki qondirish haqidagi talab, daʼvo, tortishuv.

Yomon yoʻldosh yov boʻladi. Oxir ishi dov boʻladi. — Maqol

Botir yovda bilinar, soʻzchi — dovda. — Maqol

Kambagʻalning ovi yurmas, ovi yursa ham, dovi yurmas. — Maqol

Shahzoda! Ayt, menga qanday doving bor? — O, senga dovim juda koʻp — K. Yashin, Hamza

  • Koʻngli (yoki yuragi) dov bermaslik Botina olmaslik, jurʼat qila olmaslik. Ayolning koʻzlariga qarashga yuragi dov bermadi. — S. Nurov, NarvonHikmat notani yozishga yozdi-yu, Oqilaga uzatishga yuragi dov bermadi. — Yu. Shomansur, Qora marvaridLekin yoʻlni kesib oʻtishga koʻnglim dov bermadi. — H. Gʻulom, Mashʼal
Полная статья →