Изоҳли луғат
Ўзбек тилининг изоҳли луғати
Ўзбек тилининг изоҳли луғати, А. Мадвалиев, Д. Худайберганова (таҳрир остида), Тошкент, Ғафур Ғулом номидаги нашриёт-матбаа ижодий уйи, 2022
Алифбо кўрсаткичи
Ички аъзоларнинг ўзи жойлашиб турган бўшликдан шу бўшлиқ девори орқали ташқарига…
даббаЖувозкашларнинг чармдан ёки металлдан ясалган ва ёғ, умуман суюқлик қуйиб қўядиг…
дабдабаҲаддан ташқари тантана, ларзага келтирувчи, ваҳимага соладиган хатти-ҳаракат, шов-шув.
дабдабабозМеъёридан ортиқ дабдабали ҳаракат, маросимларни яхши кўрадиган, маъносиз, қуруқ дабда…
дабдабабозликДабдабага, қуруқ ҳашамга тўлиқ бўлган хатти-ҳаракат.
дабдабадорСерҳашам, ҳашамдор; дабдабали.
дабдабалиВаҳима туғдирадиган, ларзага келтирадиган.
дабдала дабдурустданТўсатдан, қўққисдан, бирдан, кутилмаганда.
дачаЁзда дам олиш учун мўлжалланган, шаҳардан ташқарида қурилган уй-жой; далаҳовли.
дадаОта, падар.
дадилДангал иш тутадиган, қўрқиб, ҳадиксираб ўтирмайдиган; довюрак.
дадилланмоқЎзига ишончи ортмоқ; тетикланмоқ, ўзига келмоқ.
дадиллантирилмоқДадиллантирмоқ феълининг мажҳул нисбати.
дадиллантирмоқДадилланмоқ феълининг орттирма нисбати.
дадиллашмоқТобора дадилланиб, шижоат ва тетиклиги ортиб бормоқ.
дадиллаштирмоқДадиллашмоқ феълининг орттирма нисбати.
дадилликЖисмонан ва руҳан ўзига ишонганлик, бақувватлик; дангаллик, довюраклик, тетиклик.
дадилонаҚўрқмай, жасурлик билан, мардонавор.
дафҚайтариш; ёʻқотиш, бартараф этиш.
дафЧертиб чалинадиган, доира шаклидаги ёғоч гардишга хом тери қоплаб ясалган мусиқа …
дафъаМарта, карра, бора.
дафъатанДангал иш тутадиган, қўрқиб, ҳадиксираб ўтирмайдиган; довюрак.
дафинаЕрга кўмилган зеб-у зийнат буюмлари, қимматбаҳо тошлардан иборат бойлик, хазина.
дафнЎлган киши (майит)ни кўмиш, қабрга қўйиш маросими.
дафнаЛаврдошларга мансуб доимо яшил хушбўй дарахт; лавр.
дафтарКитобча шаклида тикилган, муқоваланган ва хат ёзиш ёки расм чизиш учун мўлжаллан…
дафтар-қаламҚалам, дафтар ва ёзув-чизувга керакли нарсалар.
дафтарчаДафтар
дафтардорДавлатнинг кирим-чиқимлари ҳисобини олиб борувчи лавозимли киши.
дафтарнависҚозихонада ҳукм, васиқа ва шу каби ҳужжатларни дафтарга ёзиб борувчи; иш юритувчи.
дағ-дағ дағалКўриниши, тузилиши беўхшов; қўпол.
дағаллашмоқТобора дағал, қўпол бўлиб бормоқ.
дағаллаштирмоқДағаллашмоқ феълининг орттирма нисбати.
дағалликНарса, буюмнинг майин, юмшоқ эмаслиги; қаттиқлик; қўполлик.
дағдағаВаҳима ёки шовқин солиб қилинган дўқ, пўписа.
даҳаЎтмишда Бухоро амирлигида ўнта пиёда аскардан иборат бўлган ҳарбий бўлинманинг номи.
даҳаИпак қуртининг уйқуга кириш палласи, ёши.
даҳабошиБухоро хонлигида: даҳани (қ. даҳа И) бошқариш учун сайлаб қўйилган маъмур, амин.
даҳанОғиз И 2, 3.
даҳанаЭкинга сув қўйиш учун қилинган ўйиқ жой; ариқча бошланган жой.
даҳанакПичоқ қинининг оғзини пичоқ кесиб кетмаслиги учун унга кумуш ёки мисдан ясаб кийди…
даҳанаки даҳбоши1 Ўнбоши, ўнта сипоқнинг бошчиси, даҳа саркардаси (
даҳлизУйнинг кираверишига қурилган, одатда поябзал ва уст кийимлар ечиб кириладиган биринч…
даҳоФавқулодда ақл ва заковат, тенгсиз ижодий истеъдод.
даҳр1 Замон, давр.
даҳрийДунё ҳодисаларини табиат қонунларидан деб билувчи, охиратга инонмовчи киши; материали…
даҳрийликАллоҳнинг борлигига ишонмаслик; шаккоклик, худосизлик.