Hayot Foundation лойиҳаси
Ўз
Изоҳли

Изоҳли луғат

Ўзбек тилининг изоҳли луғати

Ўзбек тилининг изоҳли луғати, А. Мадвалиев, Д. Худайберганова (таҳрир остида), Тошкент, Ғафур Ғулом номидаги нашриёт-матбаа ижодий уйи, 2022

Алифбо кўрсаткичи

дабба

Ички аъзоларнинг ўзи жойлашиб турган бўшликдан шу бўшлиқ девори орқали ташқарига…

дабба

Жувозкашларнинг чармдан ёки металлдан ясалган ва ёғ, умуман суюқлик қуйиб қўядиг…

дабдаба

Ҳаддан ташқари тантана, ларзага келтирувчи, ваҳимага соладиган хатти-ҳаракат, шов-шув.

дабдабабоз

Меъёридан ортиқ дабдабали ҳаракат, маросимларни яхши кўрадиган, маъносиз, қуруқ дабда…

дабдабабозлик

Дабдабага, қуруқ ҳашамга тўлиқ бўлган хатти-ҳаракат.

дабдабадор

Серҳашам, ҳашамдор; дабдабали.

дабдабали

Ваҳима туғдирадиган, ларзага келтирадиган.

дабдала дабдурустдан

Тўсатдан, қўққисдан, бирдан, кутилмаганда.

дача

Ёзда дам олиш учун мўлжалланган, шаҳардан ташқарида қурилган уй-жой; далаҳовли.

дада

Ота, падар.

дадил

Дангал иш тутадиган, қўрқиб, ҳадиксираб ўтирмайдиган; довюрак.

дадилланмоқ

Ўзига ишончи ортмоқ; тетикланмоқ, ўзига келмоқ.

дадиллантирилмоқ

Дадиллантирмоқ феълининг мажҳул нисбати.

дадиллантирмоқ

Дадилланмоқ феълининг орттирма нисбати.

дадиллашмоқ

Тобора дадилланиб, шижоат ва тетиклиги ортиб бормоқ.

дадиллаштирмоқ

Дадиллашмоқ феълининг орттирма нисбати.

дадиллик

Жисмонан ва руҳан ўзига ишонганлик, бақувватлик; дангаллик, довюраклик, тетиклик.

дадилона

Қўрқмай, жасурлик билан, мардонавор.

даф

Қайтариш; ёʻқотиш, бартараф этиш.

даф

Чертиб чалинадиган, доира шаклидаги ёғоч гардишга хом тери қоплаб ясалган мусиқа …

дафъа

Марта, карра, бора.

дафъатан

Дангал иш тутадиган, қўрқиб, ҳадиксираб ўтирмайдиган; довюрак.

дафина

Ерга кўмилган зеб-у зийнат буюмлари, қимматбаҳо тошлардан иборат бойлик, хазина.

дафн

Ўлган киши (майит)ни кўмиш, қабрга қўйиш маросими.

дафна

Лаврдошларга мансуб доимо яшил хушбўй дарахт; лавр.

дафтар

Китобча шаклида тикилган, муқоваланган ва хат ёзиш ёки расм чизиш учун мўлжаллан…

дафтар-қалам

Қалам, дафтар ва ёзув-чизувга керакли нарсалар.

дафтарча

Дафтар

дафтардор

Давлатнинг кирим-чиқимлари ҳисобини олиб борувчи лавозимли киши.

дафтарнавис

Қозихонада ҳукм, васиқа ва шу каби ҳужжатларни дафтарга ёзиб борувчи; иш юритувчи.

дағ-дағ дағал

Кўриниши, тузилиши беўхшов; қўпол.

дағаллашмоқ

Тобора дағал, қўпол бўлиб бормоқ.

дағаллаштирмоқ

Дағаллашмоқ феълининг орттирма нисбати.

дағаллик

Нарса, буюмнинг майин, юмшоқ эмаслиги; қаттиқлик; қўполлик.

дағдаға

Ваҳима ёки шовқин солиб қилинган дўқ, пўписа.

даҳа

Ўтмишда Бухоро амирлигида ўнта пиёда аскардан иборат бўлган ҳарбий бўлинманинг номи.

даҳа

Ипак қуртининг уйқуга кириш палласи, ёши.

даҳабоши

Бухоро хонлигида: даҳани (қ. даҳа И) бошқариш учун сайлаб қўйилган маъмур, амин.

даҳан

Оғиз И 2, 3.

даҳана

Экинга сув қўйиш учун қилинган ўйиқ жой; ариқча бошланган жой.

даҳанак

Пичоқ қинининг оғзини пичоқ кесиб кетмаслиги учун унга кумуш ёки мисдан ясаб кийди…

даҳанаки даҳбоши

1 Ўнбоши, ўнта сипоқнинг бошчиси, даҳа саркардаси (

даҳлиз

Уйнинг кираверишига қурилган, одатда поябзал ва уст кийимлар ечиб кириладиган биринч…

даҳо

Фавқулодда ақл ва заковат, тенгсиз ижодий истеъдод.

даҳр

1 Замон, давр.

даҳрий

Дунё ҳодисаларини табиат қонунларидан деб билувчи, охиратга инонмовчи киши; материали…

даҳрийлик

Аллоҳнинг борлигига ишонмаслик; шаккоклик, худосизлик.