тол
tolтол И
ТОЛ ' ингичка узун баргли мевасиз дарахт'. Ёмон арида бол бўлмас, сувсиз ерда т о л бўлмас (Мақол). Қадимги туркий тилда ҳам шундай маънони англатган бу от асли тал тарзида талаффуз қилинган (ПДП, 425; Де — вон, ИИИ, 171; ДС, 528); ўзбек тилида а унлиси â унлисига алмашган: тал > тâл
1. Ингичка узун баргли, сурх новда отиб ўсадиган дарахт ёки бута, (асосан соя-салқини, пояси, поясидан эса турли нарсалар тайёрлаш учун экилади)
Қора тол. Самбит тол. Бир туп ток эксанг, бир туп тол — Мақол
Терак экмай, толни эк, толнинг сояси яхши — "Қўшиқлар"
Сой бўйидаги аксарият азим туп толларнинг таги чойхона — К. Яшин, Ҳамза
2. Мажнун тол қ. мажнунтол. . о. Сиз (ёки у) айтган толлар кесилиб кетган Замон, у билан боғлиқ ҳолда шарт-шароитлар ўзгариб кетганлигини билдиради, қайд этади. . Тол баргак қ. баргак ИИИ
Ғуломжон.. мажнун толнинг ҳам бир маҳаллар сувга чўзилган, сув етай-етай деб қолган узун, нозик новдсиарини эслади — М. Исмоилий, Фаргона
Сарви хола қизининг ихтиёри ўзидалигини, ҳозирги замонлар бошқалигини, у айтган толлар кесилиб кетганлигини қайта-қайта такрорлаб, жағи оғри- — С. Абдуқаҳҳор, Санамай саккиз дема
Кечагина тол баргак ўйнаб, Том бошида эркин юргандинг — Ю. Ҳамдам
тол ИИ
1. Узун ва ингичка
Кокилларим эшилгандир тол-тол, Ҳар толига берса етмас дунё мол — "Маликаи айёр"
Торлари тол ипаклардан эшилсин, Айтганимда, товушгинам қўшилсин — "Қушиқлар"
2. ТОЛ ИИИ [д.] ҳарб. Мина ва снарядлар ичига қуйиладиган кучли портловчи модда; оқ ёки сарғиш рангли қаттиқ кристалл маҳсулот