{"headword": "tol", "key": "tol", "entries": [{"dictionary": {"name": "Izohli lugʻat", "title": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati", "kind": "Izohli", "imprint": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati, A. Madvaliyev, D. Xudayberganova (tahrir ostida), Toshkent, Gʻafur Gʻulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2022", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbek-tilining-izohli-lugati/", "page": ""}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "TOL ' ingichka uzun bargli mevasiz daraxt'. Yomon arida bol boʻlmas, suvsiz yerda t o l boʻlmas (Maqol). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli tal tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 425; De — von, III, 171; DS, 528); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: tal > tâl", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Ingichka uzun bargli, surx novda otib oʻsadigan daraxt yoki buta, (asosan soya-salqini, poyasi, poyasidan esa turli narsalar tayyorlash uchun ekiladi)", "examples": [{"text": "Qora tol. Sambit tol. Bir tup tok eksang, bir tup tol", "source": "Maqol"}, {"text": "Terak ekmay, tolni ek, tolning soyasi yaxshi", "source": "\"Qoʻshiqlar\""}, {"text": "Soy boʻyidagi aksariyat azim tup tollarning tagi choyxona", "source": "K. Yashin, Hamza"}]}, {"order": 2, "text": "Majnun tol q. majnuntol. . o. Siz (yoki u) aytgan tollar kesilib ketgan Zamon, u bilan bogʻliq holda shart-sharoitlar oʻzgarib ketganligini bildiradi, qayd etadi. . Tol bargak q. bargak III", "examples": [{"text": "Gʻulomjon.. majnun tolning ham bir mahallar suvga choʻzilgan, suv yetay-yetay deb qolgan uzun, nozik novdsiarini esladi", "source": "M. Ismoiliy, Fargona"}, {"text": "Sarvi xola qizining ixtiyori oʻzidaligini, hozirgi zamonlar boshqaligini, u aytgan tollar kesilib ketganligini qayta-qayta takrorlab, jagʻi ogʻri-", "source": "S. Abduqahhor, Sanamay sakkiz dema"}, {"text": "Kechagina tol bargak oʻynab, Tom boshida erkin yurganding", "source": "Yu. Hamdam"}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"source": "uz.wiktionary", "license": "CC BY-SA 4.0", "source_url": "https://uz.wiktionary.org/wiki/tol"}}, {"dictionary": {"name": "Izohli lugʻat", "title": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati", "kind": "Izohli", "imprint": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati, A. Madvaliyev, D. Xudayberganova (tahrir ostida), Toshkent, Gʻafur Gʻulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2022", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbek-tilining-izohli-lugati/", "page": ""}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Uzun va ingichka", "examples": [{"text": "Kokillarim eshilgandir tol-tol, Har toliga bersa yetmas dunyo mol", "source": "\"Malikai ayyor\""}, {"text": "Torlari tol ipaklardan eshilsin, Aytganimda, tovushginam qoʻshilsin", "source": "\"Qushiqlar\""}]}, {"order": 2, "text": "TOL III [d.] harb. Mina va snaryadlar ichiga quyiladigan kuchli portlovchi modda; oq yoki sargʻish rangli qattiq kristall mahsulot", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"source": "uz.wiktionary", "license": "CC BY-SA 4.0", "source_url": "https://uz.wiktionary.org/wiki/tol"}}, {"dictionary": {"name": "Izohli lugʻat", "title": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati", "kind": "Izohli", "imprint": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati, A. Madvaliyev, D. Xudayberganova (tahrir ostida), Toshkent, Gʻafur Gʻulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2022", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbek-tilining-izohli-lugati/", "page": ""}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "TOʻL ' qoʻzilash mavsumi'. Kelasi t oʻ l d a men ham hoʻzini hozirgidan koʻproh olishga soʻz beraman (Pirimqul Qodirov). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot töl tarzida talaffuz qilingan (ДС, 579); oʻzbek tilida ö unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: töl > tol. Asli bu ot qadimgi turkiy tilda mavjud boʻlib, ' chiq— 1 , ' tugʻil—' maʼnosini anglatgan tö— feʼlidan —l qoʻshimchasi bilan yasalgan deyiladi (ЭСТЯ, III, 275)", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Qoʻylarning tugʻish, bolalash mavsumi; qoʻzilash; qoʻzilatish", "examples": [{"text": "Kelasi toʻlda men ham qoʻzini hozirgidan koʻproq olishga soʻz beraman", "source": "P. Qodirov, Qora koʻzlar"}, {"text": "Ertaga yeydiganini bugun bersa, ayni toʻl vaqtiga borib, omborlar shipshiydam boʻladi. Unda qoʻylar tuproq yalaydimi?", "source": "S. Anorboyev, Oq-soy"}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"source": "uz.wiktionary", "license": "CC BY-SA 4.0", "source_url": "https://uz.wiktionary.org/wiki/to%CA%BBl"}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-turkcha izohli lugʻat", "title": "Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Tarjima", "imprint": "Рафиев, Абдурозиқ; Ўзтурк, Тунжай; Ўзтурк, Юксал; Худойбердиев, Жўра; Мирҳаким, Мирсанжар; Билен, Исмоил; Айдўған, Танер; Аннаев, Аброр (1997). Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Ўзбек-турк лицейлари нашри / Özbek-Türk Liseleri Yayınları.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbekcha-turkcha-va-turkcha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "166"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Ingichka uzun bargli, surx novda otib oʻsadigan daraxt.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "ТОЛ", "raw_meaning": "TAL Ингичка узун баргли, сурх новда отиб ўсадиган дарахт."}}, {"dictionary": {"name": "«Qutadgʻu bilig» izohli lugʻati", "title": "\"QUTADG'U BILIG\"DAGI SO'ZLARNING O'ZBEKCHA, RUSCHA VA INGLIZCHA IZOHLI LUG'ATI", "kind": "Terminologik", "imprint": "Dadaboyev, Hamidulla; Xolmuradova, Mushtariy (2018). \"QUTADG'U BILIG\"DAGI SO'ZLARNING O'ZBEKCHA, RUSCHA VA INGLIZCHA IZOHLI LUG'ATI. Tashkent: NAVRO'Z\" nashriyoti.", "url": "https://til.uz/lugatlar/qutadgu-bilig-dagi-sozlarning-ozbekcha-ruscha-va-inglizcha-izohli-lugati/", "page": "329"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "toʻlmoq, toʻla boʻlmoq, tugamoq", "examples": [{"text": "Elig qaznaqi toldi altun kümüš", "source": ""}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "TOL=", "raw_meaning": "to‘lmoq, to‘la bo‘lmoq, tugamoq — наполняться — filled. Elig qaznaqi toldi altun kümüš — Hukmdorning g‘aznasi oltin-kumushlarga to‘ldi — Казна правителя наполнилась золотом и серебром — The treasury of the ruler was filled with gold and silver (QBK, 42₁₇)."}}, {"dictionary": {"name": "Ruscha-oʻzbekcha va oʻzbekcha-ruscha lugʻat", "title": "РУССКО-УЗБЕКСКИЙ И УЗБЕКСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ / RUSCHA-O'ZBEKCHA VA O'ZBEKCHA-RUSCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Abdurahimov, Maqsud (2021). РУССКО-УЗБЕКСКИЙ И УЗБЕКСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ / RUSCHA-O'ZBEKCHA VA O'ZBEKCHA-RUSCHA LUG'AT. Tashkent: Akademnashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/russko-uzbekskiy-i-uzbeksko-russkiy-slovar-ruscha-ozbekcha-va-ozbekcha-ruscha-lugat/", "page": "612"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "верба", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "tol I", "raw_meaning": "бот. верба, ива, ветла; majnun~ плакучая ива; ~ning tagida tiniq suv загадка под талом чистая вода (блестит) (Зеркало)."}}, {"dictionary": {"name": "Ruscha-oʻzbekcha va oʻzbekcha-ruscha lugʻat", "title": "РУССКО-УЗБЕКСКИЙ И УЗБЕКСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ / RUSCHA-O'ZBEKCHA VA O'ZBEKCHA-RUSCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Abdurahimov, Maqsud (2021). РУССКО-УЗБЕКСКИЙ И УЗБЕКСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ / RUSCHA-O'ZBEKCHA VA O'ZBEKCHA-RUSCHA LUG'AT. Tashkent: Akademnashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/russko-uzbekskiy-i-uzbeksko-russkiy-slovar-ruscha-ozbekcha-va-ozbekcha-ruscha-lugat/", "page": "612"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": [{"text": "bizning uyda bir qiz, boshida bir tol qil yolgʻiz", "source": ""}, {"text": "sochning tolidan ham ingichka, ipning ustida yurar", "source": ""}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "tol II", "raw_meaning": "фольк. прядь; bizning uyda bir qiz, boshida bir ~ qil yolg‘iz загадка в нашем доме живёт девица, на голове у нее только прядь волос (Шала-неочищенный рис); sochning ~idan ham ingichka, ipning ustida yurar загадка ходить по ниточке, тоньше волоска (Паук)."}}, {"dictionary": {"name": "Inglizcha-oʻzbekcha, oʻzbekcha-inglizcha lugʻat", "title": "ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Matisayev, G'anisher (2019). ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT. Tashkent: Book Media Nashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/english-uzbek-uzbek-english-dictionary-inglizcha-ozbekcha-ozbekcha-inglizcha-lugat/", "page": "648"}, "pos": "n", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "tol", "raw_meaning": "n bot. willow; majnun~ weeping-willow"}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-qoraqalpoqcha lugʻat", "title": "ÓZBEKSHE – QARAQALPAQSHA SÓZLIK", "kind": "Tarjima", "imprint": "Qarlıbaeva, G.; Babadjanov, F.; Nasirova, A. (2023). ÓZBEKSHE – QARAQALPAQSHA SÓZLIK. Tashkent: YoshlarMediaPrint.", "url": "https://til.uz/lugatlar/zbekshe-qaraqalpaqsha-s-zlik/", "page": "171"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "tal (terek)", "examples": []}, {"order": 2, "text": "uzın hám jińishke", "examples": []}, {"order": 3, "text": "jarılıwshı zat", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "TOL", "raw_meaning": "1. tal (terek) 2. uzın hám jińishke; 3. jarılıwshı zat."}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-nemischa lugʻat", "title": "USBEKISCH-DEUTSCHES WÖRTERBUCH O'ZBEKCHA-NEMISCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Karimov, Shavkat; Ismoilov, Yusuf (2011). USBEKISCH-DEUTSCHES WÖRTERBUCH O'ZBEKCHA-NEMISCHA LUG'AT. Tashkent: Nihol» nashriyoti.", "url": "https://til.uz/lugatlar/usbekisch-deutsches-worterbuch-ozbekcha-nemischa-lugat/", "page": "168"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}, {"order": 2, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "tol", "raw_meaning": "bot. Weide f, Weidenbaum m; majnun~ Trauerweide f"}}, {"dictionary": {"name": "Qurilish atamalari lugʻati", "title": "РУСЧА-ЎЗБЕКЧА-ҚОРАҚАЛПОҚЧА-ИНГЛИЗЧА ҚУРИЛИШ АТАМАЛАР ЛУҒАТИ", "kind": "Terminologik", "imprint": "Қосимов, Э. У.; Тўлаганов, А. А.; Асқаров, Б. А.; Ахмедов, С. И.; Ешниязов, Р. Н.; Жумамуратов, Д. Қ.; Хабилов, Б. А.; Ашрабов, А. А.; Қосимов, И. И.; Юсупов, Р. А.; Касимова, Г. А.; Пурханатдинов, А. П. (2017). РУСЧА-ЎЗБЕКЧА-ҚОРАҚАЛПОҚЧА-ИНГЛИЗЧА ҚУРИЛИШ АТАМАЛАР ЛУҒАТИ. Tashkent: Fan va texnologiya.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ruscha-ozbekcha-qoraqalpoqcha-inglizcha-qurilish-atamalar-lugati/", "page": "207"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Tol (kartonni qatronga shimdirilgan tombop ashyo)", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Толь", "raw_meaning": "Толь (картонни қатронга шимдирилган томбоп ашё) Толь (там жабыўда ислетилетуғын материал) Roofing felt"}}]}