таг
tagтаг
от 1. Нарсанинг остки, пастки қисми, туби.
Пақирнинг таги тешилибди. Туфлининг таги лой бўлибди.
Қўғазордаги водокачка тикланадиган бўлса, таги билан қўпориб ташлаймиз. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари
2. Бирор ҳолатда бўлган, жойлашган нарсанинг ост томони, пастки томон (ер, бўшлиқ ёки бошқа нарса).
Столнинг тагига бекинмоқ.
Тўғон тагидан ўтган сув
шалоласи канални тешиб юбориши ёки қирғоқларни ўпириб кетиши мумкин. — С. Сиёев, Ёруғлик
Кўкрагини баланд тутди-да, яктак чўнтагидан носини олиб, бир чимдимини тил тагига ташлади. — Ойдин, Ҳикоялар
3. Тик ҳолатли нарсаларнинг ост қисми атрофи, ён-беридаги ер сатҳи.
Доим девор тагида турадиган стол икки каравот ўртасига олинган. — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол
Кун тиккага келгунча тўхтамай юриб, тик чўққининг шундоқ тагига келдик. — Ў. Усмонов, Сирли соҳил
4. Нарса ёки шахснинг бошқа бир нарса, сатҳ ва шу кабиларга тегиб, ўрнаб турган томони; ост.
Кўрпачанинг таги. Хат стол устидаги китобнинг тагида.
Мактубни ўқиб, ёстиқ тагига қўйди. — К. Яшин, Ҳамза
У бир оз олдинда, тагидаги саман ёʻрғанинг бир текис юришига мос сал чайқалиб, хаёлга чўмиб ўтирипти. — О. Ёқубов, Эр бошига иш тушса
5. Нарсанинг ўз сиртига қарама-қарши бўлган томони; ич.
Домла ер остидан паранжи тагида жилпанглаб турган шўх аяга бир боқди-да, никоҳ хутбасини бошлаб юборди. — Муштум
Пиджагининг тагидан кийилган оқ садаф тугмали рангдор, катак кўйлак арзон костюмга жуда мос келган. — П. Қодиров, Уч илдиз
6. Ер, сув кабиларнинг ост, ич томони; ост, ич.
Билмадим, кўкка учдими, ер тагига кирдими — Ойбек, Танланган асарлар
7. Асли, зоти (ота-боболари), келиб чиқиши.
Тагимиз камбағал. Отамизнинг касби ҳаммоллик эди. — П. Турсун, Ўқитувчи
У ҳам таги кўрган оиладан чиққан. — Мирмуҳсин, Умид
Менинг отим — Олим. Таги Чорвоқликман. — С. Кароматов, Бир томчи қон
8. Замир; асос.
Аҳмад бунинг тагида бир гап борлигини пайқади. — Мирмуҳсин, Меъмор
Элмурод қассобнинг сиёсат тўғрисидаги саволи тагида унинг ўз ғарази ва ташвиши ётганини пайқади. — П. Турсун, Ўқитувчи
9. Охир-оқибат, натижа.
Сабр таги — сар(иқ) олтин. — Мақол
Меҳнат таги — роҳат, деган қадимгилар. — Ойбек, Олтин водийдан шабадалар
Устод Қавом бу ишнинг таги ёмонлигини биларди. — Мирмуҳсин, Меъмор
10. (3-шахс эгалик қўшимчаси билан — таги) Нарсанинг муайян ҳолати, миқдори (кўп ёки оз (кам) сўзи билан қўлланади).
Кейин бирини илитиб, бирини пишириб еб, иккисини чўнтагига солиб кетди. Таги кўп бўлса ҳам кошки эди. — Муштум
Ўғлим, бу икки отга ярашиқли нарсаларнинг ҳам таги камдир. — Эрали ва Шерали
- Бурни (ёки тумшуғи) тагида Шундоққина олдида, ёнгинасида. Бурнимизнинг тагида экан-у бу лаънатилар, яна қидириб юрибмиз. — А. Убайдуллаев, Қонли изданПоезддан тушгандан кейин шундай тумшуғимиз тагида экансан-ку, биз бўлсак қаёқларга бориб юрибмиз. — Э. Раимов, Ажаб қишлоқ
- Дўппининг тагида одам бор
- Ер тагидан қарамоқ Бошни қуйи солган ҳолда қарамоқ (кўз ташламоқ). Бу гап Бадиага ер тагидан қараётган Зулфиқор Шоший устидан гўё совуқ сув қуйгандек бўлди. — Мирмуҳсин, Меъмор
- Кўз тагига олмоқ Эришиш (ўзиники қилиш) учун мўлжаллаб қўймоқ. Кўз тагига олиб қўйганинг борми ўзи? — М. Қориев, Ойдин кечаларОлдин институтни битирай, кейин ўзим мўлжаллаб, кўз тагига олиб юрган қиз бор. — Муштум
- Таги зил Оқибати яхши бўлмаган; ишончсиз; ҳалокатли. Ҳазилнинг таги зил.Муҳаммад Арғуннинг таги зил маълумотлари Шоҳруҳни ҳам, Улуғбекни ҳам оёққа турғазди. — Мирмуҳсин, Меъмор
- Таги очилди Нима эканлиги, мазмуни, моҳияти маълум бўлди. Энди таги очилди. Нима демоқчисан? — Ҳамза, Танланган асарлар
- Таги паст Отасини кўндирамиз, унинг таги паст, жазоси пул-да — Ж. Шарипов, Хоразм
- Тагига етмоқ 1. Иш-ҳаракат, гап-сўз ва шу кабиларнинг моҳиятини англамоқ, билмоқ, асл моҳиятини билмоқ, сирини очмоқ. Ботирали одамлар оғзидаги миш-мишларнинг тагига етишни истарди. — Ҳ. Ғулом, МашъалҲақиқатнинг тагига етгунча орада ноқулай гаплар бўлиб ўтди. — ГазетаданМаҳкам ака гапнинг тагига энди етди, кулиб юборишига сал қолди. — Р. Файзий, Ҳазрати инсон;Ўғлим Ҳамзанинг ҳам тагига етиб, оз қолди мени доғ-да қўйиб кетишига. — К. Яшин, Ҳамза
- Тагига (ёки тагини) олдирмоқ Тагини куйдириб, ўта қовуриб қўймоқ. Бизни кутаверишиб, ошини тагига олдирибди. — Ҳ. Назир, Ёнар дарёшолини сочмасдан туёлмайди, сув қайнаца ҳам, тагига олдириб қўяди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари
- Тагига сув кетди Фаолияти барҳам топди, ёʻқликка юз тутди, тамом бўлди. Ўртада ҳар хил меросхўрлар кўпайди. Бойликнинг тагига сув кетди. — Ойбек, Танланган асарларУ кунлар Назирқул учун энг бахтиёр кунлар эди. Ўшандай беозор кунларнинг тагига сув кетди. — С. Аҳмад, Ҳукм
- Тагида қолмоқ Бирор нарсага катта миқдорда эга бўлмоқ. Дуонинг тагида қолмоқ. Бойликнинг тагида қолмоқ.
ТАГ
Нарсанинг остки, энг пастки қисми.ALT, AŞAĞI
таг
1. низ, нижняя часть
қамиш таги қалтирар загадка низ камышинки дрожит (Рыба)
2. дно
челакнинг таги тешик дно ведра дырявое
таги ёʻқ бездонный
3. основа, фундамент
таги пўк необоснованный, беспочвенный
4. перен. суть, сущность, смысл
масаланинг тагидан билмоқ узнать (постичь) суть вопроса
меҳнат, меҳнатнинг таги роҳат см. mehnat
5. погов. происхождение, корень, род
таги душман дўст бўлмас прирожденный (заядлый) враг другом не станет
таги паст низкий по происхождению
таги тоза происходящий из неопороченного рода; порядочный
6. послелог под, подо, около, возле, к
кўприк тагида тўртта қозиқ загадка под мостом четыре колышка (Вымя коровы)
чамадонни каравот тагига қўйдим чемодан поставил под кровать
меҳмонлар дарахт тагида ўтиришарди гости сидели под деревом (возле дерева)
- ишнинг таги нозик скользкое дело
- таг-томири билан ёʻқотмоқ вырвать с корнем, вырвать в корне, совершенно уничтожить
- тагига сув қуймоқ подрывать, разрушать, уничтожать
- тагига олмоқ пригорать (о пище)
- таг-туги билан разг. целиком, полностью; всё до нитки
- тагида гап бор под этим что-то кроется
- тагига етмоқ 1) докопаться (до смысла, истины и т.п.); 2) разоблачать (кого-что-л.); погубить (кого-л.)
ТАГ
1. astı, túbi, tómen, astı beti, tómen tárepi
2. tek, shıģısı, kelip shıģıwı, násili
3. túbir, tiykar, negiz
таг
Unterteil m, Grund m, Boden m