Қидирув

фл. 1. 1 Ёндириб, ўт, аланга ҳосил қилмоқ, ёндирмоқ; куйдирмоқ.

Қоғоз ёқмоқ. Ахлатни ёқиб юбормоқ.

Ҳовлига олов ёқиб, чилдирмангни қизит. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

[Салимбойвачча] Аравага ўтирмасдан бурун гугурт ёқиб, папирос тутатар экан, Ёрматга кўзи тушди. — Ойбек, Танланган асарлар

Қози, калласи эзилган илондай тўлғаниб, элликбошига қичқирди: — Синдир ҳамма-сини! Ташқарига чиқар! Ёқ, ўт қўй! — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

2. Нур, ёлқин ҳосил қилмоқ, ёритмоқ.

Электрни ёқмоқ.

Николин қўл фонарини ёқиб, бегона ҳамшира билан бирга ярадор командирга ёрдам кўрсатишга киришди. — Ойбек, Қуёш қораймас

Зубайда шам ёқди. — Ёшлик

3. Ўт, олов ёрдамида қиздирмоқ, иситмоқ.

Плита ёқмоқ. Печка ёқмоқ.

4. Қиздириб ҳаракатга келтирмоқ; ўт олдирмоқ.

Моторни ёқмоқ. Тракторни ёқмоқ.

рвш. 1. Мавжуд эмас; зид. бор 1.

Ўзингда ёʻқ — оламда ёʻқ. — Мақол

Бу атрофда биронта хонадон ёʻқ.

Корхонада озиқ-овқат маҳсулотлари билан савдо қилувчи магазин ёʻқ. — Газетадан

Одамзод шундайки, бор нарса аста-секин ёʻқолса ҳам, пайқайди, лекин ёʻқ нарса аста-секин пайдо бўлса, пайқамайди. — А. Қаҳҳор, Асарлар

2. Жавоб ичида келиб, инкор маъносини ифодалайди; зид. ҳа.

Сидиқжон бир сонини эгарга қўйиб, жувонга томон ўгирилиб ўтирди: — Бу ерлар ҳам Қўшчинорга қараш-лими? — Ёʻқ. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

— Сиз ҳам қизиқсиз-да, Ҳожи хола. — Ёʻқ, қизиқ эмасман, тўғри гапни қиляпман, Тўрахон. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

— Биласизми, Ёʻлчи, кимни судрадингиз? — Ёʻқ, ким ўзи у ит? — Ойбек, Танланган асарлар

3. Гап олдидан келиб, олдинги гапда баён этилган фикрга эътирозни билдиради.

Ёʻқ, сени шарманда деб таъна эшитишни хоҳла-майман. — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол

Ёʻқ, жаноби бой, саводли билан саводсиз ҳеч маҳалда баб-баравар эмас. — К. Яшин, Ҳамза

— Ёʻқ, ёʻқ, синглим, — ялинди Раҳим Саидов —Ўтинаман, ҳозир беринг. Жуда ҳам зарур! — Ў. Умарбеков, Ёз ёмғири

4. Бирор (ўйланган) нарсанинг ундай эмаслигини, юз бермаслигини билдиради.

Олимжон ўн беш кунда қайтмоқчи эди. Бир ой ўтди — ёʻқ, икки ой ўтди — ёʻқ. На хат бор, на хабар. — Ойбек, Танланган асарлар

Эртоев Барно рози бўлиб қолмаса, деб бир сесканиб тушди, ёʻқ, қиз ноз билан бошини чайқади. — О. Ёқубов, Эр бошига иш тушса

Ёлғиз қўйни ҳайдаш нуқул азоб. Бўйнидан судрайман — ёʻқ, думбасига арқон солиб тортаман — ёʻқ. — Ойбек, Танланган асарлар

5. от взф. Камбағал, қашшоқ; ночор.

Бор бўлсанг, кўролмайди; ёʻқ бўлсанг, беролмайди. — Мақол

Борнинг иши фармон билан, ёʻқнинг иши армон билан. — Мақол

— Ўлим — тўй эмас, борнинг пулини сочади, ёʻқнинг сирини очади, — деди кампир ўғлига. — Э. Раимов, Ажаб қишлоқ

6. Феълнинг инкор маъноли шаклини ясаш учун хизмат қилади.

Анчадан бери кўрга-ним ёʻқ. Ўқишга бораётгани ёʻқ.

7. Ўзи бирикиб келган сўз билдирган нарсага шахснинг уқуви, бардоши, хоҳиши ёʻқлигини билдиради.

Лекин мен ҳам мақола ёзишга ёʻқман, биродар. — А. Қаҳҳор, Адабиёт муаллими

Шундай қилиб, Салимхон Обидий касалга ёʻқроқ одам. — Мирмуҳсин, Умид

от 1. 1 Соҳил, қирғоқ; бўй, лаб.

Ариқ ёқаси.

Элгелди қамишзорни оралаб, кўл ёқасига чиқди. — А. Мухтор, Қорақалпоқ қиссаси

Каналнинг икки ёқаси бўйлаб қурилган икки қаватли бинолар шу қадар кўркам, шу қадар чиройлики — Н. Сафаров, Саодатнинг қиссаси

2. Чет, чекка, ён.

Кўча ёқаси.

Ёʻлнинг икки ёқасида тераклар шовуллайди, булбуллар сайрайди. — Ҳ. Ғулом, Машъал

Шу куни у бир тепалик ёқасига бориб етгандагина, шамол бир оз пасайди. — Ғ. Расул, Адолат

шв Акс ҳолда, бўлмаса.

Тезроқ юринг, ёʻқса, кечикиб қоламиз.

Ўқиб бераман, рози бўлсангиз — шундай, ёʻқса, аслича босилар. — А. Қаҳҳор, Сароб

Ҳиндистонга қўшни ва дарвоза бўлган мустамлакадаги сиёсатга тўкис-тугал обрў таъмин этилган бўлиши керак. Ёʻқса, натижа ёмон. — Чўлпон, Кеча ва кундуз

от 1. Турли рангда товланадиган тиниқ қимматбаҳо минерал.

Ёқут кўзли ол-тин узук.

[Навоий:] Аниқ, тож гарчи ёқут, гарчи зардур, Халойиқ бошига битган зарар-дур. Уйғун ва — И. Султон, Алишер Навоий

2. сфт. Қизил, ёқутдай қизил.

[Одилбиканинг] Сарв қомати, ой каби юзи, қора қалам қоши, шаҳло кўзлари, юпқа ёқут лаблари ҳар бир кишини ўзига беихтиёр жалб қиларди. — Ж. Шарипов, Хоразм

Бир туп жайдари қизил олма мевасининг мўллигидан ҳовузга энгашиб тушган; ҳовуз сувида бир қанча қизил олма ёқутдай товланиб, жимиллаб сузади. — Ойбек, Танланган асарлар