Қидирув

фл. 1. Устини мато билан таранг қилиб қопламоқ.

Диванни қизил духоба билан сирмоқ.

2. Гавдага ёпишиб таранг турмоқ (кийим ҳақида).

[Аъзам] Бир келса, Таманнонинг ўзи ёлғиз. Худди бир маҳал кўрганидай, баданга сириб тикилган шим ва кофтада. Шуҳрат, — Жаннат қидирганлар

3. Маҳкам қилиб боғламоқ.

Уста., чорси-сини белига сириб боғлаб, минбарга чиқди. — С. Аҳмад, Ҳодивой

4. Арқонни калта қилиб боғламоқ, қантариб қўймоқ.

Отни устунга сириб боғламоқ.

1. Ўзгалардан махфий тутилган ёки ўзгаларга номаълум бўлган бирор иш, ран, нарса ва б

Ҳарбий сир. Юракдаги сир. Сир сақламоқ. Сир тутмоқ. Сирни ошкора қилмоқ. Душманнинг кулгани — сирингни билгани — Мақол

Ўз дўстим деб сир айтма, дўстингнинг ҳам дўсти бор — Мақол

Отабек нима деб айтишга сўз тополмай қолди. Чунки юрак сирини ифода қиларлик жумла топиш мумкин эмас эди. А — Қодирий, Ўтган кунлар

Аҳмад юрагида яшириб юрган сир туну кун, бир дақиқа ҳам унга тинчлик бермасди — Ф. Мусажонов, Ҳиммат

2. Ҳали очилмаган, аникданмаган, илм-фан ҳали ўрганиб етмаган, инсон учун ҳали номаълум нарса

Коинот сирлари

Ойга учирилган иккинчи ракета космос сирларини билишга дойр қимматли маълумотлар берди — "Фан ва турмуш"

Олимларнинг ушбу ҳолдан Чимирилди қошлари. Бу қанақа сир бўлди, деб Томом қотди бошлари — А. Орипов, Йиллар армони

Одамзод доимо дунё сирларини билишга ҳаракат қилиб келган — "Фан ва турмуш"

3. Бирор соҳа ёки фаолият турининг ўзигагина хос бўлган хусусият; малака

-Бўтам, сиз кошинпазлик ҳунаридаги ҳамма сирларни диққат билан ўрганганмидингиз?[деб сўради Меъмор] — Мирмуҳсин, Меъмор

Бадиий ижод сирларига, ижод психологиясига қизиқиш оммавий маънавий эҳтиёжга айланиб қолган экан, уни ўрганиш фойдали — У. Норматов, Талант тарбияси

фл. 1. Сирмоқ феълининг мажҳул нисбати.

Духоба сирилган диван,

Шерали, бошлиқ кабинетидан чиқиб, рўпарадаги устига қора чарм сирилган эшикни очиб, хонага кирди. — С. Кароматов, Олтин қум

2. Сирмоқ 2, 3, 4 феълининг ўзлик нисбати.

Отлар эрталабдан бери сирилиб ётибди.

от 1. Асло, асти, мутлақо, ҳеч.

Бунинг сира иложи ёʻқ.

Аҳмад бу гапни сира кутмаган эди, ток ургандек эти жимирлашиб кетди. — Ф. Мусажонов, Ҳиммат

Авжи қиш вақти бўлса ҳам, ерда сира қор ёʻқ. — С. Зуннунова, Янги директор

У ўтирганлардан сира ман тортмасдан шеърини баланд овоз билан ёддан ўқиди. — К. Яшин, Ҳамза

2. фақат бўлишсиз феъл билан) (Ҳеч қачон, ҳеч вақт.

Энди бу ерга сира келмайман.

Бари бир, мен Гулнор опани унутмайман сира, уни кўргани тез-тез келиб тураман. — Ойбек, Танланган асарлар

Канал очилган кун эсингизда борми? Каналдан оққан чироқлар кўз олдимдан сира кетмайди. Бу ўйин эмас, халқнинг орзуси эди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

3. фақат сўроқ гапларда Бирор марта, ҳеч.

— Шаҳодат муфтингизнинг афтига сира қарайсизми. Шоирингизнинг пичингларини пайқайсизми? — деди Анвар Султоналига. — А. Қодирий, Меҳробдан чаён

Сиз отамисиз, нимасиз ахир, ўғлингизни тийиб олиш сира эсингизга келадими? — А. Қодирий, Ўтган кунлар

от 1. Санъатнинг акробатика, гимнастика, масхарабозлик, иллюзионизм, дорбозлик, жонглёрлик, ҳайвонлар ўргатиш, ўйнатиш ва шу кабилар жанрлар (томошаларни) ўз ичига олган тури.

[Искандар[ Олти-етти ёшларда отасидан етим қолиб, кўчманчи сирк артистлари билан кўп шаҳарларни кезган. — Ш. Ризо, Қор ёғди, излар босилди

2. Санъатнинг шу турини томошабинларга кўрсатиш билан шуғулланадиган муассаса ва унинг биноси.

Тошкент сирки.

Улар сирк олдидан ўтиб, аллақандай ариқчалардан ҳатлашди. — П. Қодиров, Уч илдиз

от 1. Нарсаларнинг ташқи томони, ташқи юзи.

Ер сирти. Ой сирти. Сирти кўк идиш. Мол оласи сиртида, одам оласи ичида. — Мақол

Бу чойнакнинг сирти ажойиб нақшлар билан безатилган экан. — Олтин олма

Кун тиғ тортиб, дарёнинг у томонидаги адирларнинг сирти тўқ яшил, жилғалари қора тусга кирди. А. — Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

2. Нарса ёки кимсанинг ташқи қиёфаси, кўриниши; зоҳирий томони.

Сирти ялтироқ, ичи қалтироқ. — Мақол

Сирингни сиртингга чиқарма. — Мақол

Демак, у сиртдан ҳуснга қанчалик бой бўлса, маънавий жиҳатдан ҳам шунча бой экан-ку! — К. Яшин, Ҳамза

Булар сиртдан мағрурдек кўринадилар. Бироқ бу мағрурликка кирмайди, буни кибр дейилади. — Шукрулло, Сайланма

3. Ташқари, чет.

Душманнинг сиртида эмас, ичида бўл. — Мақол

Синалмаган отнинг сиртидан ўтма. — Мақол

Зумрад ҳануз сиртда ийманиб турарди. — С. Сиёев, Отлиқ аёл

Мен қўл қўйиб, муҳр босар эдим-у, лекин сиртдан туриб сизларга ёрдам берганим мақбул. — Ж. Шарипов, Хоразм

Ёʻқ, шоир ҳиссини бўлмайди алдаб, Сиртдан баҳо бериб бўлмас кишига. — Шукрулло, Сайланма

4. мат. Геометрик шаклнинг ташқи юзи, умумий қисми.

Шар сирти. Силиндрнинг ён сирти. Ботиқ сирт. Уюрма сирт.

Фанда сиртнинг хусусиятларини ўрганувчи бутун бошли ёʻналишлар мавжуд. — Фан ва турмуш

5. геогр. Тизма тоғ чўққилари.

Агар мана шу Музлоқ тоғнинг чўккалаган нор туянинг ўркачига ўхшаган сиртига чиқилса, кишининг кўзи олдида бир-бирига зид икки дунё очилади. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча