Qidiruv

«qayi» boʻyicha 345 ta natija

Filtr

Boʻlim

Lugʻatlar Ertaklar Shevalar

Lugʻat turi

Izohli Tarjima Terminologik Frazeologik

Tildan

Oʻzbekcha Inglizcha

Tilga

Oʻzbekcha Ruscha Inglizcha Qoraqalpoqcha Nemischa Fransuzcha Arabcha Turkcha

Lugʻat maqolalari

242 ta

qay

Izohli lugʻat · yana 5 ta lugʻatda

QAY ' qaysi'. Oʻt oʻrdim, mashoh terdim. Q a y ish duch kelsa, hildim (Quddus Muhammadiy). Qadimgi turkiy tilda ham pgunday maʼnoni bildirgan bu olmosh asli qayu tarzida talaffuz qilingan (Devon, III, 237; DS, 408); eski oʻzbek tilida bu soʻz oxiridagi u unlisi talaffuz qilinmay qoʻygan (КРС, 318), hozirgi oʻzbek tilida a unlisi ä unlisiga almashgan: qayu > qay > qäy

soʻr. olm. Qaysi?; qanday? n -tuman, zalolat. E. Shukur, Hamal ayvoni

Hay vaqtda oʻqiysiz? Qay mahalda keldingiz? Qay darajada? Qay ahvolda?

Bir oshno iz-laydir devona dilim, Qay taraf qarasam

Buvim soʻzlar xoʻrsinib, Utmishidan oʻksinib: -Oʻt oʻrdim, mashoq terdim, Qay ish duch kel-saqildim — Q. Muhammadiy

Tongla mahsharda qay yuz bilan senga boqaman? — Oybek, Tanlangan asarlar

Toʻliq maqola →

QAYÏL

«Qutadgʻu bilig» izohli lugʻati

oʻzbekchatol novdasi, qamchiruschaивовая ветвь, розгаinglizchawillow branch

Qayïl teg köni bod egildi Niholdek toʻgʻri boʻy quyi egildi – Стройный, словно ивовая ветвь, стан согнулся вниз – His body bent down like a willow branch.

Toʻliq maqola →

qayin

Izohli lugʻat · yana 6 ta lugʻatda

ot “Ota”, “ona”, egachi, singil soʻzlari oldidan kelib, shu soʻzlar bilan ifodalangan qarindoshlarning er yoki xotinga qarindoshlik munosabatini bildiradi.

Kuyovning qayin otasi. Kelinning qayin onasi. Qayin ogʻam.

Ular mening qayin inilarim, kambagʻal, uyatchan kishilar, oʻzlari kelishdan uyalib, arizalarini mendan yubordilar. — S. Ayniy, Qullar

Qayin anor Donalari toʻq qizil, oʻrtacha nordon anor (asosan Fargʻona vodiysida boʻladi). Sersuv qayin anorning sharbatlari engagimdan tirqirab oqib ketmoqda. — Gʻ. Gʻulom, Shum bola

Toʻliq maqola →

qayiq

Izohli lugʻat · yana 7 ta lugʻatda

ot Daryo, koʻl va boshqalar suv havzalari uchun moʻljallangan suzish vositasi.

Eshkakli qayiq. Motorli qayiq. Qayiq haydamoq.

Meni daryodan Umurzoq ota degan chol qayiqda oʻtkazib qoʻydi. — H. Gʻulom, Mashʼal

Qayiqlar koʻprikka yetar-yetmas toʻxtadi. — J. Sharipov, Xorazm

Toʻliq maqola →

qayir

Izohli lugʻat · yana 2 ta lugʻatda

QAYIR 'daryo toshganida suv bosadigan yer'. Zarafshon daryosi qayirida, yaʼni daryo suvi bosadigan yerlarda ham botqoqliklar bor (P. Gʻulomov). Qadimgi turkiy tilda asli ' yumshoq yer' maʼnosini anglatgan bu ot qayïr tarzida talaffuz qilingan (Devon, III, 180); keyinchalik oʻzbek tilida a unlisi ä unlisiga almashgan, ï unlisining qattiqlik belgisi yoʻqolgan: qayïr > qäyir. a. j.i x a — chuqur, teran

Vodiy tubining, daryo tarmoqlari va sunʼiy kanallar etaklari (qirgʻoqlari)ning daryo toshganda suv bosadigan joylari; yerosti suvi yuqori (yuza) boʻlgan yerlar. . . Bu —

Zarafshon daryosi qayirida, yaʼni daryo suvi bosadigan oʻtloq yerlarda ham botqoqliklar bor — P. Gʻulomov, Zarafshon etaklarida

Ibtidoiy sugʻorish dehqonchiligi bilan bir qatorda qadimgi xorazmliklar qayirlarda.. dehqonchilik qilganlar — I. Jabborov, Koʻhna xarobalar siri

daryo oʻrtasidagi orolchami? Biz bu yerlarni oʻrta qayir deymiz — Gazetadan

Toʻliq maqola →

qayish

Izohli lugʻat · yana 5 ta lugʻatda

QAYISH ' uzun charm tasma', 'kamar'. "Qani, ketdik", — dedi—da, yelkasidagi miltihning h a y i sh in i toʻgʻrilab oldi (Parda Tursun). Qadimgi turkiy tilda ' hayvon terisidan qirqib tayyorlanadigan kamar' maʼnosini anglatgan bu ot asli qażïsh tarzida talaf — fuz qilingan (Devon, I, 350); keyinroq ż undoshi y un — doshiga, qozirgi oʻzbek tilida a unlisi ä unlisiga al — mashgan, ï unlisining qatgiqlik belgisi yoʻqolgan: qażïsh > qayïsh > qäyish. Bu ot asli qadimgi turkiy tildagi qay— fyuʼlining (ДС, 406) 'bukil—' maʼnosidan -(ï)sh qoʻshimchasi bilan yasalgan boʻlsa kerak

1. Pardozlanmagan, yaxshi ishlov berilmagan xom charm; past navli charm

[Sipohlar] Oq qayishdan kamar, soʻliga qilich osilib, oʻng tomoniga toʻpponcha qistirilgan, har qatorda toʻrttadan otliq kelmoqda edilar — Abdulla Qodiriy, Oʻtgan kunlar

Davidboy uzun qayish qamchisini havoga koʻtarib, jilovni boʻshatdi, otlar oldinga intilib, taraq-turuq bilan yoʻrtib ketdi — Sherali Toshmatov, Erk qushi, 1961

2. Turli maqsadlar uchun ishlatiladigan uzun charm tasma (kamar, tirkish, bogʻich va sh.k.)

Oʻktam etigini askarcha qunt bilan tozalab, qayishni boʻshatib, koʻrpachaga oʻtirdi — Oybek, Oltin vodiydan shabadalar

-Ular bir-birlarini qoʻllashadi: yasovulboshini qozikalon, qozikalonni xon, - dedi [Avaz] ustarasini qayishga qayrab turib — Jumaniyoz Sharipov, Xorazm

Badia otining oldiga kelib, uni erkaladi, egar, jabduq urib, qayishlarini mahkamlab bogʻladi — Mirmuhsin, Meʼmor

Toʻliq maqola →

Hammasini koʻrish · 242 →

Ertaklar

18 ta

Bektemir botir

Xalq ogʻzaki ijodi

Bektemir botir haqidagi ushbu ertakda qahramonning jasorati, sadoqati va sevgi yoʻlidagi kurashlari tasvirlangan. Ertakda yigitning qiyinchiliklarga qaramay, oʻ

Bir xumcha oltin

Xalq ogʻzaki ijodi

Uch oʻgʻilga otasidan qolgan bir xumcha oltin va ularning taqdiri haqida hikoya qilinadi. Ertakda mardlik, adolat va doʻstlikning qadr-qimmati ochib beriladi.

Botir echki

Xalq ogʻzaki ijodi

Ushbu ertakda uch hayvonning xoʻjayinlaridan qochib, togʻda yangi hayot boshlashi tasvirlanadi. Ular oʻz topqirliklari va birlashgan kuchlari bilan yovvoyi hayv

Dono Zulayho

Xalq ogʻzaki ijodi

Ushbu ertakda dono Zulayho oʻzining aql-zakovati bilan podshoh va boshqa donishmandlarni hayratda qoldiradi. U murakkab savollarga topqirlik bilan javob berib,

Epchil oʻtinchi va makkor eshak

Xalq ogʻzaki ijodi

Bu ertakda epchil oʻtinchi va uning eshagi hamda tuyasi oʻrtasidagi qiziqarli voqealar tasvirlanadi. Eshakning makkorligi va boshqa hayvonlar bilan doʻstlashuvi

Faqirning echkisi

Xalq ogʻzaki ijodi

Ushbu ertakda xoʻjayinlarining jabr-zulmidan qochgan echki, sovliq va hoʻkizning sarguzashtlari hikoya qilinadi. Ular oʻzlariga yangi makon topib, yovvoyi hayvo

Hammasini koʻrish · 18 →