ot 1. Ikki jagʻ oʻrtasidagi, ovqatlanish, soʻzlash yoki ovoz chiqarish uchun xizmat qiladigan boʻshliq.
Baliqning ogʻzi. Ogʻiz boʻshligi. Odamning ogʻzi.
Yaxshi gap ham bir ogʻizdan chiqadi, yomon gap ham bir ogʻizdan chiqadi. — Maqol
El ogʻziga elak tutib boʻlmaydi. — Maqol
Yoʻlchi uzumdan bir necha donani ogʻziga tashladi. — Oybek, Tanlangan asarlar
2. Ikki lab va ularning bir-biriga tegib turgan joyi va atrofi. Ogʻzidan oʻpmoq.
Gulnorning kichkina chiroyli ogʻzi hayratdan bir nafas ochilib, koʻzlari, rostmi? degan kabi Nuriga tikildi. — Oybek, Tanlangan asarlar
3. koʻchma Soʻzlovchi kishi, odam.
Koʻp ogʻiz bir boʻlsa, bir ogʻiz yengiladi. — Maqol
— Ha, barakalla. Shuning uchun bunday gaplarni faqat ogʻizma-ogʻiz, oʻshanda ham faqat sinalgan, ishonchli ogʻiz orqali yetkaziladi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha
4. koʻchma Birovning qaramogʻida boʻlgan odam; xoʻranda, nonxoʻr.
U duv-duv yosh toʻkar, qoʻllarini osmonga koʻtarib nola qilardi: — Xudovando! Bu na koʻrgilik? Endi netaman? Toʻqqiz ogʻizni qanday boqaman? — S. Siyoyev, Yorugʻlik
Bazzoz pochchaning bekorchi ogʻizga tobi yoʻq edi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha
5. Miltiq, toʻpponcha, minomyot, zambarak kabi otish qurollarining oʻq otilib chiqadigan teshigi, stvoli.
[Yoʻlchi] Tishini qisirlatib dedi: — Toʻpning ogʻziga qoʻyib otib yuboringlar mani, qonxoʻrlar! — Oybek, Tanlangan asarlar
6. Ichki boʻshligʻi, ichi boʻlgan narsalarning kirish-chiqish uchun xizmat qiladigan joyi, teshigi.
Oʻraning ogʻzi. Gʻorning ogʻzi.
Chayla ogʻzida qoʻlida tugun bilan Azizxon koʻrindi. — S. Ahmad, Ufq
7. Idishlarning narsa olish-qoʻyish uchun xizmat qiladigan teshigi.
Shishaning ogʻzi.
Boʻrivoy ogʻziga doka oʻralgan sopol koʻzani bilagiga osib, biqiniga qoʻygancha Shirinquduqqa bordi. — S. Nurov, Narvon
8. Koʻchaning, yoʻlning boshlanish, kiraverish joyi.
Koʻcha ogʻzi.
- Baloning ogʻzi Juda xavfli, qoʻrqinchli joy.
- Besh barmogʻini (yoki panjasini) ogʻziga urmoq
- Bir (yoki ikki) ogʻiz gap (yoki soʻz) Ozgina gap, qisqa gap. — Saylanganidan beri bir ogʻiz hisobotini eshitganimiz yoʻq, — degan gaplar eshitildi. — P. Tursun, Oʻqituvchi[Shirmonjon:] Ashurxon, ishlaringizni keyin qilarsiz. Keling, siz bilan ikki ogʻiz gaplashay, deb keldim. — S. Zunnunova, Olov
- Bir ogʻizdan Oʻn nafar chashnachi bir ogʻizdan aʼlo baho qoʻyishdi. — K. Mahmudov, Qiziqarli pazandachilik
- Gapi (yoki soʻzi) Ogʻzida qoldi Bolta muallimning gapi ogʻzida qoldi. Togʻayga olayib qaradi. — N. Norqobilov, Toʻqnashuv
- Gapi ogʻzidan tushib ketadigan Gapini eplab gapirolmaydigan; noshud, landavur.
- Gapi ogʻzida qolmoq Gapini oxirigacha yetkazolmay qolmoq, chala gapirmoq. Azizxonning gapi ogʻzida qoldi. — S. Ahmad, Ufq
- Gapini (yoki soʻzini)
- Darvoza ogʻzi Shahar, qalʼa darvozasi yoki umuman darvoza yaqinidagi joy. Nazarida, xuddi shu darvoza ogʻzida velosiped ustasi borday boʻldi. — A. Qahhor, Sarob
- Katta ogʻiz Yoki ogʻzi katta Uncha-munchani pisand qilmaydigan; katta gapirishga oʻrgangan; maqtanchoq. Otasining davlati, katta ogʻiz, hovliqmatakabbur onasining erkalashi qoʻshilib, qizga ortiqcha gʻurur bergan, harakatlariga oʻzboshimchalik, qiliqlariga noz-karashma bagʻishlagan edi. — Oybek, Tanlangan asarlar
- Olma pish, ogʻzimga tush, deb oʻtirmoq Ishni tezroq bajarish uchun jon kuydirmaslik, oʻzi boʻlar, deb beparvo oʻtiraverish. Oʻzlari ham olma pish, ogʻzimga tush, deb qoʻllarini qovushtirib oʻtiravermasinlar-da, axir. — Sh. Rashidov, Boʻrondan kuchli
- Ona suti ogʻziga kelmoq Juda koʻp urinmoq, qiynalmoq, mashaqqat chekmoq. Bu atlaslarni Otaboydan undirguncha naq Qoʻziboyning ona suti ogʻziga keldi. — S. Ahmad, Choʻl shamollari
- Ogʻzi bemaza
- Ogʻzi bilan ish bitiradigan Ishni oson fahmlaydigan, har qanday ishni gap bilan bitiradigan.
- Ogʻzi bilanyuradigan Yomon gap tarqatadigan; gʻiybatchi.
- Ogʻzi bormaydi
- Ogʻzi botir
- Ogʻzi buzuq (yoki yomon)
- Ogʻzi boʻsh(lik) Sevargul choy quyib uzatarkan, ogʻzi boʻshlik qilib qoʻyganiga koʻnglida pushaymon boʻldi. — N. Qilichev, Chigʻiriq
- Ogʻzi kuygan Pand yegan. Ogʻzi kuygan qatiqni puflab ichadi. — MaqolToʻgʻrisi, bu ishni u [Yigitali] hech kimga, hatto Safarbarovga ham ishonmadi. Chunki bu borada uning necha marta ogʻzi kuygan. — I. Rahim, Zangori kema kapitani
- Ogʻzi ochilib qolmoq Hayron boʻlib, hushi ketib qolmoq, hang-mang boʻlmoq. Xola labini burib, atrofda ogʻzi ochilib qolgan ayollarga hayrat bilan bir-bir qarab chiqdi. — S. Nurov, Maysalarni ayoz urmaydiEshitib, Gʻuzordagilarning ogʻzi ochilib qoladi. — Sh. Toshmatov, Erk qushi
- Ogʻzi ochiq Roʻza tutmagan kishi; koʻza.
- Ogʻzi qulogʻida (yoki qulogʻiga yetdi) Toʻraning ogʻzi qulogʻida, koʻngli nimadandir taskin topgan edi. N. Fozilov, Diydor. Gʻulomjon ogʻzi qulogʻiga yetib kulardi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha
- Ogʻziga kuchi yetmagan Har kim oʻz qahramonligi haqida ogʻziga siqqanicha soʻzlay boshladi. — Latifalar
- Ogʻziga (yoki ogʻzi) Tegdi Yeyish, ichishga muyassar boʻldi; yedi, ichdi, yetishdi. Shu yerda turib yangi apelsinga hali ogʻzim tekkani yoʻq. — S. Ahmad, Yulduz
- Ogʻziga urmoq 1. Soʻzlash uchun yoʻl qoʻymaslik, soʻzlatmay qoʻymoq. U-bu deydigan odamning ogʻziga urish kerak. Kim nima desa, men hamma vaqt ogʻziga uraman. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlariToʻralarning ogʻziga urish uchun pulni boyvachcha beradi. Mandan nima ketadi. — Oybek, Tanlangan asarlar
- Ogʻziga qaramoq (yoki tikilmoq) 1. Soʻzini diqqat bilan tinglamoq. Sidiqjon yuzlarcha kishi ogʻziga qarab turgan majlisni koʻz oldiga keltirib, juda katta tashvishga qoldi-yu, dami ichiga tushib ketdi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlariZavodda ishlaydigan mingdan ortiq erkak, shular qatori eri ham oʻshaning [Karomatning] ogʻziga qaraydi. — A. Qahhor, Qizlar
- Ogʻziga qaratmoq Gapirib boshqalarning diqqatini oʻziga jalb qilmoq. Umuman, Aʼzamjon boshqalarni ogʻziga qaratishni yaxshi koʻrardi. — S. Ahmad, Ufq
- Ogʻziga qoqmoq
- Ogʻzidagini (yoki ogʻzidagi oshni) Oldirmoq.
- Ogʻzidan gullamoq
- Ogʻzing qani desa, qulogʻini koʻrsatadigan Hech narsaga aqli yetmaydigan, anqov.
- Ogʻzingga yogʻ (yoki moy) Biror yaxshi xabar keltirgan kishiga minnatdorlik bildirib aytiladigan ibora. Voy, ogʻzingizga yogʻ, oʻgʻlim! Kelin koʻradigan kunim ham bormikin! — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
- Ogʻzingga qarab gapir ! Ogʻzingizga qarab gapiring, tasqara boʻlib nima qipti! — S. Zunnunova, Olov
- Ogʻzingdan chiqarma Hech kimga ayta koʻrma. Boʻlar ish boʻlipti, endi hech kimga ogʻzingdan chiqarma. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
- Ogʻzini moylamoq (yoki yogʻlamoq)
- Ogʻzini poylamoq Kampir hamon kelinning ogʻzini poyladi, lekin kelindan hech bir hasrat qiladigan gap chiqmadi. Oydin, Mardlik — mangulik.
- Ogʻzining suvi kelmoq Biror narsani koʻrib, juda havasi kelmoq, yegisi yoki ichkisi kelmoq; koʻngli sust ketmoq.
- Ogʻzining tanobi qochmoq Juda xursand boʻlmoq, suyunib ketmoq; iljaymoq. Toʻpaniso, oʻzi haqidagi maqtovga kelganda, ogʻzining tanobi qochib: — Men nima qilibman? Menda nima gap? Hech-da,— dedi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
- Ogʻiz birlik Ahillik, inoqlik. Davlat — ogʻiz birlikda. — Maqol
- Ogʻiz bogʻlar Toʻy qilish haqida qiz tomonning roziligini olish, unashtirish marosimi, fotiha.
- Ogʻiz juftlamoq Gapirish uchun tayyorlanmoq, harakat qilmoq. Opa bir-ikki marta gapga ogʻiz juftladi-yu, gapirolmadi. — S. Ahmad, Ufq
- Ogʻiz koʻpirtirmoq
- Ogʻiz ochmoq 1. Gapirmoq, soʻzlay boshlamoq. Mulla Abdurahmon yana ogʻiz ocholmadi. Chunki Safar boʻzchi kitob soʻzi bilan uni yengib qoʻydi. — A. Qodiriy, Mehrobdan chayon
- Ogʻiz solmoq Birovning qizini kelinlikka yoki oʻgʻlini kuyovlikka soʻramoq, soʻratmoq. Endi kimga ogʻiz solsang, gʻiring demay tegishi aniq. — S. Ahmad, YulduzToʻgʻri soʻzlab, men gapirdim yuzingga, Ogʻiz soldim uyda turgan qizingga. — Yodgor
- Ogʻizga olmoq 1. Yemoq, ichmoq. Asli meni [ichishga] xoʻjayin oʻrgatdi. Ilgari bir qatra ogʻzimga olmas edim. — Oybek, Tanlangan asarlarOrada bir necha kun oʻtdi — Muhammadrajab jim, Mirzamuhiddinni ogʻziga ham olmadi. — A. Qahhor, Sarob
- Ogʻizga tushmoq Hamma yerda tez-tez tilga olinadigan boʻlib qolmoq, gap boʻlmoq; tanilmoq. Abdumalikning asarlari Moskvadagi sanʼatshunoslar orasida ham rostmana ogʻizga tushdi. — YoshlikMen bu sirni shu choqqacha ichimda saqlab kelayotgan edim, endi aytmasam boʻlmaydi, chunki bu mish-mish ogʻizga tushib borayotipti. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
- Ogʻizda Faqat til uchida, shunchaki; yuzaki. Ayniqsa bu kolxozda musobaqa ogʻizda, qogʻozda. — Oybek, Oltin vodiydan shabadalar
- Ogʻizdan ogʻizga koʻchmoq (yoki oʻtmoq) 1. Bir avloddan ikkinchi avlodga ogʻzaki ravishda oʻtib kelmoq. Oʻzbek xalq ertaklari ogʻizdan ogʻizga oʻtib, asrlar boʻyi saqlanib kelmoqda. Qimmatbaho toshlar haqida qadim zamonlarda toʻqilgan gʻaroyib afsonalar hamon ogʻizdan ogʻizga oʻtib keladi. — Fan va turmushYoʻldosh ota kela-yotibdilar, degan gap ogʻizdan ogʻizga oʻtdi. — S. Ahmad, UfqOqsoqolning qanday ajoyib tomoshalarni koʻrgani, qanday mehmonxonaga tushgani toʻgʻrisidagi gaplari quloqdan quloqqa, ogʻizdan ogʻizga oʻtdi. — P. Tursun, Oʻqituvchi
- Ellik ogʻiz gap (yoki soʻz) Koʻp gap, ezmalik. Elakka chiqqan xotinning ellik ogʻiz gapi bor. — Maqol