Qidiruv

fl. 1. Oʻz turgan joyini tark etmoq, oʻz turgan joyidan boshqa tomonga yoʻl olmoq; bormoq.

Bu yerdan hech yoqqa ketmayman. Kelmoq ixtiyor bilan, ketmoq ijozat bilan. — Maqol

[Yoʻlchi:] Unsin, bu oila qanday? Ketasanmi yo bu yerda qola turasanmi? — Oybek, Tanlangan asarlar

Agar oralaringizga sovuqchilik tushadigan boʻlsa, sen oʻchakishib yurma, yaxshisi bu uydan ketish harakatini qil! — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

Mehmonlar uch kun turib, ketishdi. — S. Siyoyev, Yorugʻlik

Gulnor, qishloqdan ketib, choʻlda oʻrnashib olsak, qulogʻim tinchir, deb oʻzini oʻzi yupatdi. — S. Ahmad, Ufq

2. Biror mashgʻulot, xizmat yoki vazifani tark etmoq, tashlamoq.

Ishdan ketmoq. Uqishdan ketmoq.

Senday aqli raso, tushunadigan odam boʻlsa, zavoddan ketmas edim. — A. Qahhor, Qanotsiz chittak

Xotiningizni nega tashlab ketganingizni ayting Yarashasizmi yo institutdan ketasizmi, shuni ayting. — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol

3. Tamom boʻlmoq, tugamoq, oʻtmoq (vaqt haqida).

Boʻlinglar, vaqt ketyapti. Vaqting ketdi —

baxting ketdi. — Maqol

Shunday rohat turmush im izdan, shunday shirin umrimizdan darrov bir yili ketdimi! Oh, dod deyman. — A. Qahhor, Nutq

4. Yoʻq boʻlmoq, yoʻqolmoq, arimoq.

Dalalardan qor ketdi. Kiyimning dogʻi ketmadi.

Hasrat tugagandan soʻng, Otabekning yuzidagi boyagi yarim jiddiylik ketib, uning oʻrnini oʻychanlik oldi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

Qadah toʻxtab qoldi. Suhbatdan nechukdir fayz ketdi. — A. Qahhor, Qanotsiz chittak

Kun boʻyi quloqlari ostidan juda gʻalati olis-olislarga chorlovchi ajib bir musiqa ketmadi. — O. Yoqubov, Er boshiga ish tushsa

5. koʻchma Olamdan oʻtmoq; oʻlmoq.

Men oʻn beshga kirganda, ayam oʻldi. Hali qirqqa bormagandi. Yosh ketdi. — Oybek, Tanlangan asarlar

Ming martaba shukur boʻlsin parvardigorga, Mendan rozi ketgan ekan qiblagohlarim. — A. Oripov, Jannatga yoʻl

6. Sarf boʻlmoq, ishlatilmoq.

Yoʻl xarajatiga hammasi boʻlib ellik soʻm ketdi. Bu ishni bajarishga koʻp vaqt ketadi. Roʻzgʻorga ketadigan narsalar.

Kuch koʻp ketadi, lekin ekinlar ichida bundan (paxtadan] serdaromadi yoʻq. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

7. s. t. Oʻtmoq, sotilmoq, pullanmoq.

Tez ketadigan mol.

Xullas, yer juda arzonga ketdi. — Oybek, Tanlangan asarlar

8. Muayyan maqsad yoki sabab bilan biron joyga, ish-faoliyat va shu kabilar joyga tomon yoʻl olmoq; joʻnamoq.

Qishloqqa ketmoq. Armiyaga ketmoq. Ishga ketmoq. Toʻyga ketmoq.

Kuniga oqshom tushsa, Martindan qoʻrqib, koʻchaga chiqmay, tuzsiz makaron chaynab yurguncha, shahrimga ketaman. — S. Siyoyev, Yorugʻlik

Shirmonjon ona shu ahvolda tong ottiradi-yu, yana dalaga terimga ketadi. — S. Zunnunova, Olov

9. Davom etmoq; bormoq, boʻlmoq.

Imtihon ketyapti. Majlis ketyapti.

Oʻrmonjon, odatda, ish sustroq yoki yomonroq ketayotgan uchastkalarga borar edi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

Agar biz yerning doli-guliga kelishini kutib oʻtirsak, vaqtdan yutqazadiganga oʻxshaymiz, havo shunday ketavermas [dedi brigadir]. — N. Safarov, Xadicha Ahrorova

10. koʻchma Ish-faoliyatning biror sohasi, yoʻnalishi bilan bormoq, davom etmoq.

Akasi uchuvchi edi, ukasi ham uning orqasidan ketdi. Bola otasi izidan ketib, oʻqituvchi boʻldi.

Butun oilasi bu yerga rezavor ekib, mumkin qadar eldan burunroq bozorga chiqarib, pul qilishga tirishar edi. Abdishukur bu yoʻldan ketmadi. — Oybek, Tanlangan asarlar

11. Tarqamoq, borib yetmoq (ovoza, dovruq va shu kabilar haqida).

Shuhrati butun dunyoga ketdi.

Ammo nomi tildan-tilga oʻtib, butun frontga dovrugʻi ketgan bu qizning oʻyida faqat Normat kechardi. — I. Rahim, Chin muhabbat

Uning taʼrifi uzoqlarga ketgan. — T. Ashurov, Oq ot

12. s. t. Ishdan chiqmoq (masalan sinmoq, yorilmoq, yirtilmoq kabi maʼnolarni ifodalaydi).

Shimim tizzasidan ketdi.

Aravaning tagidan dehqonning ayanchli tovushi eshitildi: — Oʻqi ketibdi, ish pachava. — Oybek, Tanlangan asarlar

13. s. t. Yarashib tushmoq (kiyim haqida).

Bu kostyum senga juda ketibdi.

14. Isteʼmol qilinmoq, yeyilmoq yoki ichilmoq; oʻtmoq.

Issiq kunda palov uncha ketmaydi.

— Chuchvaradan keyin choy juda yaxshi ketadi-da, — dedi Boqijon Baqoyev, yuzidagi terni artib. — A. Qahhor, Adabiyot muallimi

15. s. t. (asosan boʻlishsiz shaklda — ketmaydi) Qoʻshilmaslik, maʼqul emaslikni bildiradi.

— Him, oqsoqol majlisni qadimgi zamon usulida tarafkashlikka aylantirmoqchi ekan-da. Ketmaydi, — dedi Abdurasul. — P. Tursun, Oʻqituvchi

16. Sigʻmoq, joylanmoq.

Bu samovarga uch litr suv ketadi. Zalga ikki yuz kishi ketadi.

17. koʻm. fl. vzf. Ravishdoshning -(i)b yoki -a/-y qoʻshimchali shakllariga birikib, harakatning tugal, toʻsatdan, davomli bajarilishi kabi maʼnolarni bildiradi.

Qizarib ketmoq. Gʻovlab ketmoq. Charchab ketmoq. Qoʻrqib ketdi. Mashina birdan gʻuvullab yurib ketdi. Oʻz maqsadini tushuntira ketdi. Yoʻrgʻalay ketdi.

1. Bosh (old) ga qarama-qarshi tomon; orqa qism, orqa tomon; orqa. Mashinaning keti

2. Odam tanasining beldan pastki orqa qismi. Otshshagan sopqon ham boshga tegar, ham ketga. Maqol

3. (3-sh. egalik shaklida) Choʻziq, davomli narsalarning tugaydigan joyi; poyoni, oxiri. Komila Oʻktamni dastlab katta boqqa olib kirdi. Keti koʻrinmagan mevali daraxtlar qatori taajjublanarli goʻzal edi. Oybek, O. v. shabadalar. Dada, osmon tegi juda ham keng-a ? Uning eng ketiga hech kim borganmi ? Q. Muhammadiy

4. (3-sh. egalik shaklida) Oxiri, oqibati, natijasi. Oʻqish — jafoli, keti — vafoli. Maqol. ■■ Uch-toʻrt kundan buyon bulut arimaydi. Keti yomon boʻladi, shekilli. Oybek, O. v. shabadalar. Oʻylanmagan ishning keti pushmondir. "Nurali". Birni uchga sotishning keti boʻlar voy. "Mushtum"

5. Narsa yoki kimsaning yuz, bet, old tomoniga qarshi tomon; ort, orqa. Ketga surmoq. n -Ota.. — dedi Mayna oʻzini ketga tashlab. Sh. Toshmatov, Erk kushi

6. 3-sh. egalik va j. k., oʻ. -p. k. va ch. k. shakllarida (ketiga, ketida, ketidan) koʻmakchi vazifasida ishlatiladi va shu kelishik shakllariga xos makon, vaqt munosabatlarini ifodalaydi. Sidiqjon uning ketida turgan onasiga qaradi. A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari. Issiq choy olib keldi. Ketidan ovqatga unnadi. H. Nazir, Yonar togʻ. Hayal oʻtmay Ahmedov, uning ketidan Oʻrmonjon bilan Ibrohimov, Zokir ota kirib kelishdi. A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

посл. пока из старого сделаешь что-нибудь годное, измучаешься (т. е. легче сделать заново, чем переделывать что-л.).

torf koʻp toʻplangan botqoqlik.

погов. рана от слов (от языка) больнее, чем рана от меча (от лезвия).

Болезнь входит батманами, а выходит золотниками.

[Muqaddas:] ...Natija koʻngildagidek. Bir oydan keyin gipsni olib tashlash mumkin. [Botirov:] O-ho-ho! Yana bir oy?! [Muqaddas:] Kasal botmonlab kiradi, misqolllab chiqadi. [Муқаддас:] Все идет как нужно. Через месяц можно будет снять бинт. [Батыров:] Ого! Ждать еще месяц?! [Муқаддас:] Сами знаете: болезнь входит батманами, а выходит золотниками. — Б. Раҳмонов, Олтин одамлар.