Поиск

ot 1. Oʻz qilmishi, nooʻrin xatti-harakatidan xijolatlik hissi; nomus.

Betamizda bet boʻlmas, Bezorida uyat boʻlmas. — Maqol

Koʻnglida uygʻongan qoʻrquvmi, uyatmi — allaqanday tushunib boʻlmas bir tuygʻudan rangi oʻchib ketganini oʻzi ham sezib, Anvarga zimdan qarab qoʻydi. — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol

[Yoʻlchi:] Andak insof, uyat kerak. Cholning mehnatda chirigan koʻksiga bigizni sanchavermang! — Oybek, Tanlangan asarlar

Uyatni yigʻishtirib qoʻyib, Zamiralarnikiga telefon qildi. — Oʻ. Umarbekov, Yoz yomgʻiri

2. Axloq-odob, taomil talabiga toʻgʻri kelmaydigan, unga zid ish, xatti-harakat va shu kabilar

Sanam xola ishq-muhabbatni qattiq uyat hisoblar edi. — P. Qodirov, Qora koʻzlar

Yo oʻgʻling sartarosh boʻlsa, uyalasanmi? Dunyoda gʻarlik uyat, oʻgʻirlik uyat! — E. Raimov, Ajab qishloq

3. Uyat boʻladigan, uyatli.

Oʻtgan xotinga gap tashlaydi, uyat gaplarni gapiradi. — Choʻlpon, Kecha va kunduz

Hisobchi uyat soʻz aytib, oyogʻini koʻtardi-yu, tepmadi. — S. Siyoyev, Yorugʻlik

4. Uyatli ish, xatti-harakat, holat kabilarni alohida taʼkidlash, qayd etish uchun qoʻllanadi.

Duduqlanma, buyruq bajarildimi, yoʻqmi? Uyat! — I. Rahim, Chin muhabbat

Soqolingizda bitta ham qora tuk yoʻq-ku, yolgʻon gapirasiz, uyat! — Oybek, Tanlangan asarlar

sft. 1. Kishi uyaladigan, kishini uyaltiradigan; xijolatli.

Xolmurod bu haqda endigina shubha qilar, goʻyo bir uyatli ish qilib qoʻyganday, oʻz-oʻzidan nomuslanar edi. — M. Abdulla, Kutilmagan mehmon

Bolalar ketib qolishibdi juda uyatli ish boʻldi-ku-a! — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol

2. Uyat boʻladigan, uyat mazmunli.

Dori Zohid [oʻzining] qozikalon oʻgʻli bilan boshidan oʻtkazgan hodisalarni uyatli taʼbirlar bilan yozib qoʻygan ekan. — S. Ayniy, Esdaliklar

Oʻtkinchilarga uyatli gaplar ayta boshladi, hatto bir xotinga hujum qildi. — A. Qahhor, Sarob

sft. 1. Uyat-nomusi yoʻq; nomussiz, sharmanda.

Qanday dahshat! Benomus, uyatsiz xotin. — Oʻ. Umarbekov, Yoz yomgʻiri

2. Axloq-odobga toʻgʻri kelmaydigan.

Uyatsiz xatti-harakatlar. Uyatsiz gap.

3. q Shunday shaxslarga nisbatan haqorat soʻzi sifatida qoʻllanadi (. uyatsiz 1).

Nomard! — deb oʻyladi Charos alamdan qaqshab, — ataylab taʼna qilgani kelibsan-da, uyatsiz! — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol

sft. Uyat-nomus his-tuygʻusi kuchli; tortinchoq.

Neʼmatjon xushtabiatli, uyatchan bir yigit boʻlib, odamlar bilan ham juda odobli, bir maromda soʻzlashardi. — J. Sharipov, Saodat

Birovga ishqingiz tushsa, qiz boladan besh battar uyatchan boʻlib qolar ekansiz. — P. Tursun, Oʻqituvchi

ot Uyatsizga xos xatti-harakat, xislat.

Bu xoʻrlik, bu odatdan tashqari uyatsizlik bechora qutidorni juda ezgan edi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

Mirzakarimboyning uyatsizligi, dadasining nodonligi va hokazoni hikoya qilardi [Gulnor]. — Oybek, Tanlangan asarlar

ot Uyatchan ekanlik, uyalish his-tuygʻusi kuchlilik.

Qizning qoʻrqoqligidan, uyatchanligidan foydalanib, ularni zoʻr bilan ajratib, qizni tutib, boshqa kishiga bersalar, oqibati yomon boʻladi. — S. Ayniy, Esdaliklar

— Rahmat! — dedi, keyin shu soʻzning oʻzini uyatchanlik bilan sekin takrorladi. — A. Muxtor, Opa-singillar