Қидирув

Қўй, эчки ёки туя қумалоғидан иборат гўнг қатлами

Бир жойда хазина кўрганман.. Уч-тўрт йиллик қўй қийи босилиб ётибди — Самар Нуров, Нарвон

фл. 1. Қайчи билан бўлмоқ, қисмларга ажратмоқ, кесмоқ, қирқмоқ.

Бахмални қиймоқ. Қоғозни қиймоқ. Тунукани қиймоқ.

Қайчи олиб, уч, энидан қиясан. — О. Қўчқорбеков.

2. Зич, таранг тортилиш, боғланиш ва шу кабилар туфайли тана ёки аъзо ичига ботиб жароҳатламоқ; ўйиб кирмоқ (ип, сим ва шу кабилар ҳақида).

Қўлимни сим қийиб юборди.

Пақирлар қўлимни қийиб юборай деди. — С. Сиёев, Ёруғлик

3. шв. Тандан жудо қилмоқ, олмоқ, кесмоқ, чопмоқ, узиб ташламоқ.

Қарчиғайман, душман бошин қияман. — Алпомиш

4. с. т. Айланма ёʻлни қўйиб, тиккасига юрмоқ.

Бурилишларда ёʻлни қийиб ўтмоқ.

Неча тоғнинг тумшуғин Қийиб ўтиб боради. — Равшан

5. кўчма с.т. Усталик билан бажармоқ, моҳирлик билан адо қилмоқ, қойил қилмоқ, ўринлатмоқ, дўндирмоқ, бопламоқ.

[Машрабжон] Хушовоз йигит-а. Ашулани роса қияди-да. — Ш. Саъдулла, Икки билагузук

Роса овози бор экан-да, ёʻлини ҳам қияр экан. — Ойбек, Танланган асарлар

Оббо Жўравой-е, аммо-лекин гапни қиясиз. Ёлғонни ҳам ростдай қилиб гапирасиз. — Уйғун, Ҳуррият

6. кўчма кам қўлл. Камайтирмоқ, қисман нобуд қилмоқ, ёʻқ қилмоқ.

Бировнинг ризқини қиймоқ.

Саидий бунга ишонмаса ҳам, Мунисхоннинг шу ҳаракати унинг умридан катта қийди. — А. Қаҳҳор, Сароб

сфт. 1. Бир томони баланд, бир томони паст ер, қиялик; тоғ ёки тепалик ён-бағри.

Карвонни ҳоритар ёʻлнинг қияси. — Алпомиш

Қийғир деган қуш ўлтирар қияда. Бундай сулув ёʻқдир ушбу дунёда. — Ёдгор

2. Қийғоч очилган нарсаларнинг оралиғи, тирқиши.

Чодир пардаси қиясидан амирнинг кўзи биринчи марта қўлида бургут қўндирган Ҳайдармерганга тушди. — М. Жўрабоев, М

3. сфт. айн. Қиялама.

Қия ер. Қия ёʻл

Аксари қия жойлардан довон ошиб бориладиган Қайнар ёʻли ҳозир от-арава учун ёпиқ. — С. Анорбоев, Оқсой

У қия арқон устига оёқ қўйиб, юқорига кўтарила бошлади. — Мирмуҳсин, Дорбозлар

4. сфт. Қийғоч очилган, сал очилган, сал очиқ.

Сандиқ қопқоғини қия қилиб кўтармоқ.

Хотин тўхтади ва йигитга қараб, бетидаги чашмбандини қия очди. — А. Қодирий, Меҳробдан чаён

Қиз қия қолган эшикни секин зичлади-да, ўйланиб, йигитнинг кетидан қараб қолди. — А. Қаҳҳор, Сароб

5. сфт. Бурчакма-бурчак ёки қиялаб ёʻналган; оғма, ётиқ.

Қияхат. Қия ёмғир. Ариза тепасига қия қилиб ёзилган хат. Рўмолни қия ўрамоқ.

Қия тушаётган қуёш нуридан унинг текис таралган сочи ҳам товланиб турарди. — П. Қодиров, Уч илдиз

6. Орқасини ўгирган, ёнга қараган, бурилган, ўгирилган ҳолат(да).

Қия ўтирган Ҳаётнинг бўлиқ кўкраги нафасига ҳамоҳанг бўлиб, гоҳ кўтарилар, гоҳ тушар эди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча.

Эрта-индиноқ Холтожихон тракторга қия миниб, Ҳаётхонга баланддан қарайди. — Р. Раҳмонов, Бахт билан учрашув

1. айн. Қия.

қоронғи тушишига яқинлашганликдан, қиё ёпилиб турган дарбозани кимдир ичкаридан зичлаб ёпди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

2. айн. Қиялик, қия.

Тоғ оралаб юрар эмиш, Ўтиб қир-у қиёдан. — Т. Тўла

Қиё тепасида бир йигит турар — Кенг водий устида ўйчан боқиши. — Миртемир

сфт. 1. зид. Қийинчилик билан амалга ошадиган, кўп куч, меҳнат ва шу кабилар талаб қиладиган; сермашаққат, машаққатли; осон.

Қийин иш. Қийин масала. Қийин вазифа.

Санат турларининг ичида энг қийини — рассомчилик. — Ф. Мусажонов, Ҳиммат

Мулла Фазлиддин ёш подшоҳнинг амри билан Буратоғнинг чиқиш қийин бўлган хуш-манзара бир қоятоши устига кичкина ҳужра қурган. — П. Қодиров, Юлдузли тунлар

2. Оғирчилик, қийинчилик билан боғлиқ бўлган; оғир, мушкул.

Қийин шароит. Қийин аҳвол.

Қараб ўтирсак —уят бўлади, халқ қийин кунимда асқатмади, дейди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча.

Мусофирчилик қийин, бола-чақани соғинади киши. — Ойбек, Танланган асарлар

— Бола фақирга қийин бўлди, — деди Жонузоқ оқсоқол Ойсулув сузиб келган овқатни еяётиб. — С. Анорбоев, Оқсой

3. кесим взф. Маҳол, амримаҳол.

Қоронғида ким эканини билиш қийин. Касалнинг келиши осон, кетиши қийин. — Мақол

У

замонда, ўғлим, бизга ўхшаган одамларнинг тўрт танга орттириши қийин эди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

Бунинг устига, суяги меҳнатда қотган аёлнинг нозик қомат, хипча бел бўлиши қийин албатта. — М. Хайруллаев, Тилла маржон

Дудуқ одамнинг гапириши қийин, аммо унинг гапини тушуниш ундан ҳам қийин. — Ф. Мусажонов, Ҳиммат

4. кам қўлл. айн. Қийинчилик.

Қизники қийин билан битар, Ўғилники ўйин билан битар. — Мақол

от 1. Мато, қоғоз ва шу кабилардан одатда учбурчак шаклда қийиб олинган парча ёки ортиб қолган қийинди, қийқим.

Қоғоз қийиқлари.

Дераза ойналарига турли шаклда қийиқ қоғозлар ёпиштирилган. — Ойбек, Қуёш қораймас

2. Бир томони баланд, бир томони паст; қия, қийғоч, қийшиқ.

Йиғилган пулларни яктагининг қийиқ чўнтагига солиб, хайрлашиб жўнади. — Ҳ. Нуъмон ва А. Шораҳмедов, Ота

[Кумуш] Айвон устунига суянгач, қора қийиқ қошларини чимириб, кўча ёʻлак томонга қаради. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

3. Қисиқ ёки сузук; қисилган ёки сузилган, қийғоч (кўз ҳақида).

Чорбоғнинг қоқ ўртасига қурилган баланд шийпон зиналаридан ўрта ёшли, миқтидан келган, қийиқ кўзли бир киши тушиб келаётган эди. — М. Осим, Ўтрор

4. кўчма Гапга кўнмайдиган, тутган ерини кесадиган; ўжар, қайсар.

Қийиқ бола.

Мулла Икром қийиқ одам бўлганиданми ёки касби шуни лозим кўрганиданми, муросага унамади. — Ойбек, Танланган асарлар

Қийиғимни боғламади — қийиқ экан, Боқсам — кўзи шўх-у қоши қуюқ экан. — Т. Тўла.

5. кўчма Камчилик, нуқсон, хато.

Агаповнинг сени менсимай пичинг қилиб, гапингдан қийиқ топиб ўтириши бежиз бўлмаса керак. — И. Раҳим, Ихлос

Унинг ҳар бир ишидан қийиқ топишга уринар эди. — Р. Азизхўжаев, Яшил чайла