sft. 1. Sinmagan; sindirilmagan; shikastlanmagan; siniq-mertik joyi yoʻq.
Butun non. Butun kosa. Butun gʻisht.
Murabbiya haligi qoʻli singan qoʻgʻirchoqni olib, oʻrniga butun qoʻgʻirchoqni yotqizib qoʻyayotgan ekan. — Oydin, Bolalik uyda gʻiybat yoʻq
Ular siniq jomashovni hamon butun jomashov demoqdalar. — Mushtum
Koʻprik butunmi yoki majaqlab tashlandimi — bu unga qorongʻi. — I. Rahim, Chin muhabbat
Sirtim butun boʻlsa ham, ichim tutun. — A. Muxtor, Qoraqalpoq qissasi
2. Yirtilmagan, teshilmagan, yirtiq joyi, teshigi yoʻq.
Butun kalish. Butun qop.
Arslonning oʻsha toʻni hali butun, eskirmagan. — S. Zunnunova, Koʻk chiroqlar
Quda-andani oʻylagan oyim senga butungina mahsi ham kiygizib yubormabdi. — Oybek, Tanlangan asarlar
3. Buzilmagan, ochilmagan; yaxlit.
Butun konserva.
Boy aytadi: — Butun bergin pulimni, Koʻp soʻylatib qichitmagin tilimni. — Ergash Jumanbulbul oʻgʻli
4. Raso, toʻliq.
Esi butun odam. Xayr qilsang, butun qil. — Maqol
Orziqul opamning onasi: Nasibang butun boʻlsin, bolam deb, dadamga non tishlatdi. — S. Siyoyev, Yorugʻlik
5. mat. Kasr qismi boʻlmagan.
Butun sonlar. Ikki butun oʻndan besh. Besh butun bir taqsim ikki.
6. Bor(i), borliq, barcha, hamma.
Butun imkoniyatlardan foydalanmoq. Voqeani butun tafsiloti bilan aytib bermoq. Butun kuch, butun gʻayrat ulugʻ vazifalarni bajarishga qaratilgan.
Uning butun vujudidan yoshlik, navqironlik, balogʻat tantanasi aks etib turardi. — S. Ahmad, Ufq
Butun borligʻidan gupullab xushboʻy atirning hidi ham kelib turibdi. — X. Toʻxtaboyev, Shirin qovunlar mamlakati
7. Oʻrin, joy, makon bildiruvchi soʻzlar bilan kelganda, ularni taʼkidlab yoki butunisicha, yaxlit koʻrsatish uchun xizmat qiladi.
Butun bir institutda undan chiroyli qiz yoʻq edi. — O. Yoqubov, Er boshiga ish tushsa
Oshning hidi butun uyni toʻldirdi. — P. Tursun, Oʻqituvchi
Tosh fonuslar parpirab yonib, butun bogʻni charogʻon qilib turibdi. — X. Toʻxtaboyev, Yillar va yoʻllar
Sobir butun dunyoni unutgandi, uning atrofida qogʻoz, qalam va aytmoqchi boʻlgan soʻzlardan boʻlak hech narsa yoʻq edi. — O. Moʻminov, Xiyobondagi uch uchrashuv
Bu koʻzlar uchun butun olamni hadya etsa arzirdi. — J. Abdullaxonov, Oriyat
Butun Fargʻona vodiysida Chorterakdan oldin oʻrik pishmaydi. — S. Ahmad, Ufq
8. Oʻrin, joy, makon yoki kishilar jamoasidagi barcha kishilarni bildiradi.
Azon pallada butun Qorabuloq toqqa joʻnadi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha
Butun Yakkatut, balki butun olam uyquga choʻmgandi. — N. Fozilov, Diydor
Bugun Chimyon qishlogʻini butun mamlakatimiz biladi. — Gazetadan
Yerdan qor ketishi bilan koʻchib kelib, butun oila chumoliday ishlar edik. — Oybek, Tanlangan asarlar
9. Vaqt, muddat bildiruvchi soʻzlar bilan kelib, shu soʻz orqali ifodalangan vaqt, muddatning boshidan oxirigacha boʻlgan chegarasini, oraligʻini ifodalaydi.
Butun yil.
Qutidor esa butun kun mehmonxonasiga kelib-ketib turgan koʻngil soʻrovchi oshna, yor-doʻstlari bilan ovora boʻldi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
Ertalab dalaga joʻnaydi. Butun kun yer haydaydi. — Oybek, Tanlangan asarlar
Butun umr yelkalaridan obkash tushmagan. — S. Ahmad, Ufq
- Bagʻri butun 1. Armonsiz, baxtli, kamchiliksiz, toʻkis. Dunyoda bir bagʻri butun kishi yoʻq ekan-da, Har kimning yuragida bir anduh. — Mirmuhsin, Meʼmor— Bolalaringizning diydoriga toʻydingizmi? — deb soʻradi. Eʼtibor opa. — Rahmat, aylanay Eʼtiborxon, bagʻrim butun boʻlib qoldi, — dedi Rohatbibi. — H. Gʻulom, MashʼalBechora dadasi, toʻy qilsam, ichkuyov boʻlsa, bagʻrim butun, uyim obod boʻlib qolardi, deb niyat qilardi. — S. Ahmad. Ufq,
- Bir butun Yaxlit yoki boʻlinmaydigan. Bir butun qilib yasalgan detal.Tiktepa yerlarini biriktirish, oradagi chegaralarni buzib, bir butun qilish qiyin gap emas. — A. Qodiriy, Gʻirvonlik Mallavoy
- Butun boshli Katta, butunlay; katta bir. Buri uvlab, tikan chatnab yotgan tashlandiq jar-jilgʻalar oʻrnida butun boshli yangi shahar barpo etildi. — J. Xolqosimov, Yangi uylar muborakYangi yerlar ochilib, butun boshli yangi xoʻjaliklar tashkil topdi. — Oʻzbekiston qoʻriqlariMen sendayligimda butun boshli oilani tebratganman. — E. Raimov, Ajab qishloq
- Noni butun Rizq-nasibali, toʻq, farovon yashovchi, hech narsadan kamchiligi yoʻq. — Xudoning oʻzi azaldan shayxlarning nonini butun qilgan,— dedi Fozil aka. — N. Safarov, Olovli izlarSartarosh u dunyo, bu dunyo xor boʻlmaydi. Hamma vaqt noni butun. — E. Raimov, Ajab qishloq
- Esi (yoki aqli) butun Es-hushi joyida, aqlli. Har holda, esing butun-da, qurgʻur. — H. Nazir, Yonar daryoOʻqimagan boʻlsang ham, aqling butun yigit ekansan. — P. Tursun, Oʻqituvchi
- Tegirmondan (yoki tegirmonga tushsa) butun chiqadi Juda epchil, uddaburon; har qanday mushkul ahvolda ham oʻzini yoʻqotmaydigan odam haqida. Yigitmisan yigit! Kuchli, tegirmondan butun chiqadi. — A. Muxtor, TugʻilishHakimovni Sariosiyoda tegirmonga tushsa, butun chiqadi, deyishadi. — Mushtum