ot 1. tar. Ekspluatatorlik jamiyatining ilk davrlarida xususiy mulk, mol qatori olib-sotilgan, butunlay xoʻjayinga qaram boʻlgan, hech qanday haq-huquq va mol-u mulkka ega boʻlmagan xizmatkor.
— Oyjamol, mana bu yer qul bozori boʻlgan, — Sherniyoz sandiqsozlik doʻkoni qarshisidagi maydonchani koʻrsatdi. — J. Sharipov, Xorazm
Xafa boʻlmang, biz haq olmasdan ham ishlaymiz. Axir biz qulmiz-ku, haq talab qilishga haddimiz bormi?! — Mirmuhsin, Meʼmor
2. Umuman, sinfiy jamiyatda ekspluatatsiya hamda siyosiy-iqtisodiy qaramlik asoratida har qanday huquqdan mahrum boʻlgan, eziluvchi kishi.
Qizlar bunda choʻri, tul edi, Yigitlar xoʻr, gado, qul edi. — E. Rahim
3. koʻchma salb. Kimsaga koʻr-koʻrona xizmat qiluvchi, boʻysunuvchi; itoatgoʻy, malay, xizmatkor.
— Mashi, — dedi Fazliddin, — lekin shunday yaxshi qulni ular bizga berishmas, deyman. — Oybek, Tanlangan asarlar
— Bizning Qamishkapada koʻpchilik ayollar hali ham toʻrt devor ichida erlariga qul boʻlib kelmoqdalar, — dedi Gulsum. — P. Tursun, Oʻqituvchi
4. koʻchma Biror kimsaga, narsaga qattiq berilgan, dardi, xayoli oʻshanda boʻlgan kishi, uning fidoyisi.
Yaxshi gapning quliman. Oʻz qarashlarining quli.
Sen ham ot quliga oʻxshaysan. — Oybek, Tanlangan asarlar
oramizda Mirhaydar degan kecha-kunduz faqat ovqatni oʻylaydigan, qornining quli boʻlib qolgan bir yigit bor edi. — O. Yoqubov, Izlayman
Manguga qolay, deya shuhrat quli Iskandar Yuksak toqqa oʻzining suratini solibdi. — A. Oripov, Yurtim shamoli
5. Banda.
Xudo xabar olsin jami qulidan — Hasanxon
Yo xudo, bu gunohkor oʻgʻlimga oʻzing tavfiq ber va men qulingni kechir. — Oybek, Nur qidirib
- (Xudo) ol qulim deb (yoki desa) Xudo qoʻllab-quvvatlasa. Olloning dargohi keng. Ol qulim, deb zora hazrat oliylarining koʻngliga muruvvat solsa, ruxsat boʻlgʻay. — S. Siyoyev, Yorugʻlik
- Quling oʻrgilsin Juda yaxshi, juda soz, ajoyib, qoyilmaqom. Quling oʻrgilsin joy. Quling oʻrgilsin jonon.Bunaqa quling oʻrgilsin shoʻrvani uyda keliningiz ham qilib bergan emas, xolajon! — O. Yoqubov, Bahor kunlaridan birida