Қидирув

фл. 1. Қурилма, қурилиш иншо-оти бунёд этмоқ, ясамоқ.

Уй қурмоқ. Қаср қурмоқ. Шийпон қурмоқ. Тўғон қурмоқ. Канал қурмоқ. Сарой қуриб, шаҳар бузма. — Мақол

Ёру дўстлар билан ҳашарлашиб, бинойидай маскан қуриб олдим. — М. М. Дўст, Лолазор

2. Ўрнатмоқ.

Тандир қурмоқ. Уйга эшик қурмоқ.

Сатторқул аканг уйини янги турмуш қилди; оқлатди, дарчанинг ўрнига дераза қурди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

Бир ердан ўчоқ қилиб, ошпалов қилмоқчи бўлиб, қозонни қурди. — Нурали

3. Ташкил этмоқ, барпо қилмоқ, тузмоқ.

Янги давлат қурмоқ. Янги жамият қурмоқ.

4. Ташкиллаштирмоқ.

Ширин суҳбат қуриб қаймоқлашайлик — Ҳабибий

Ҳар қалай, Жўравой билан гурунг қуриб, тонг оттирай деди-ку. — С. Аҳмад, Юлдуз

Зериксангиз, шоҳона зиёфатлар қуринг, базмлар ясанг, ихтиёр сизда. — Ойбек, Улуғ ёʻл

Бадиуззамон бекларини, ишбилармон йигитларини йиғиб, жангга ҳозирланиш тўғрисида кенгаш қурди. — Ойбек, Навоий

2. Давра; партия, гал (баъзи ўйинларда)

Майли, икки қур ўйнайман-да, кетаман — С. Нуров, Майсаларни аёз урмайди

3. Гуруҳ, давра

Яғрин ташлаб, елвагай, мағрур, бепарво, Бир қур йигитлар келар, енгил худди пар — Ғ. Ғулом

Самадлар кириб ўтиргандан буён уч қур янги меҳмонлар келиб кетган — Ғ. Ғулом, Ёдгор

build one's policy

от 1. Тақсимланадиган нарсанинг кимга тегишини, навбатни ва шу кабиларни ҳал қилиш учун ташланадиган ёки олинадиган шартли белги; шартли белгили нарса; чек.

Қура ташлаб, навбатни аниқламоқ.

Қуръага кўра, биринчи партияда оқ доналарни тож талабгори сурди. — Газетадан

2. Фол очиш, фараз билан топишда фойдаланиладиган (ишлатиладиган) нарса(лар).

Жархун мастон қуръани қўлига олиб, Чамбилдаги воқеаларни, қандай қилиб дарвозадан кириш ёʻлини ахтарди. — Нурали

Халқнинг тақдирини мунажжимларнинг қуръаларига қараб эмас, балки ақл-идрокнинг талабига кўра ҳал этмак зарур. — Уйғун ва Ҳ. Султон, Алишер Навоий

от Жисмоний, моддий, маънавий имконият; куч, қувват.

Эй худо, учиб юрган паррандача қурб, манзилат бермас экансан, нима учун хотин-қизларни яратдинг? — Ҳамза, Паранжи сирлари

Фақирда қурб бўлса-ю, қани энди, сендан қочиб қутулса! — Ў. Ҳотамов, Қон ва сут

от 1. Узун танасини эгиб-ёзиб ёки жуда кўп оёқлари воситасида судралиб юрадиган умуртқасиз майда жонивор.

Кўк қурт.

2. Баъзи ҳашаротлар, майда организмлар номи таркибига киради, масалан,

шиллиқ қурт, эшак қурт.

3. Баъзи ҳашаротларнинг тухумидан юзага келадиган ғумбак.

Олма қурти. Кўсак қурти.

Майиз билан ўрикни бир оз қурт еган бўлса ҳам, пок-покиза уриб кетишибди, азаматлар. — Ҳамза, Бой ила хизматчи

4. Асосан тут барги билан боқиладиган, етилиб пилла ўрайдиган шундай ғумбак.

Курт боқмоқ. Курт тутмоқ.

Ўтган йил баҳорда қуртга барг кесгани тутга чиқ-дим. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

унд. с. Қўйларни ҳайдаш ёки чақириш учун ишлатилади.

от эск. айн. Бронза.

қурилишга оид ибора

от тар. Деҳқонлардан олинган ҳар хил ғайриқонуний олиқ-солиқ, ўлпон.

Албатта пора, қурма, жузя, муҳрона деган турли-туман жабрли солиқлардан тўлайдилар. — Ҳамза, Танланган асарлар

от 1. Ҳарбий яроғ, аслаҳа; жанг, уруш асбоби.

Отув қуроллари (милтиқ, тўп, пистолет ва шу кабилар). Совуқ қуроллар (қилич, ханжар, пичоқ ва шу кабилар). Қуроли ёʻқ жанг қилмас. — Мақол

Полковник унинг пулемётини кўздан кечиргач, кулумсираб: — Қуролни яхши асрар экансиз, — деди. — А. Қаҳҳор, Олтин юлдуз

Улар капитаннинг командаси билан тепадаги самолётга барча қуроллардан бирданига, баб-баравар ўқ уздилар. — И. Раҳим, Чин муҳаббат

2. Бирор ишда фойдаланиладиган, хизмат қиладиган ҳар қандай асбоб, мослама, Курилма, механизм, машина ва шу кабилар

Ёзув қуроллари. Ўқув қуроллари. Иш қуролинг соз бўлса, машаққатинг оз бўлар. — Мақол

Қадимги мулкдорларнинг ҳосилдор ер ва боғларигина эмас, балки бошқа ишлаб чиқариш қуроллари ҳам энди батамом колхозга ўтиши лозим эди. — П. Турсун, Ўқитувчи

3. кўчма Бирор мақсадга эришиш, уни амалга ошириш учун хизмат қиладиган ҳар қандай восита; дастак, омил.

Тил кишиларнинг алоқа қуролидир.

Зеро, ошкоралик жамиятимиз қонунларини бузаётган кимсаларга қарши қудратли қурол экан, бу ҳақ-да очиқчасига фикр юритишга жазм этдик. — Газетадан

Қуръон (арабча: القرآن ўқимоқ, қироат қилмоқ) — мусулмонларнинг асосий муқаддас китоби. Ислом эътиқодига кўра, Қуръон ваҳий орқали Муҳаммад пайғамбарга 610—632 йиллар давомида нозил қилинган Аллоҳнинг каломи (Каломуллоҳ).

от 1. Улаб-қураб, бирор нарса ҳосил қилиш учун яроқли мато парчаси.

Бир қатор атторлар эски қоп, яғир шолча, йиртиқ бўз парчаларидан, қизил, оқ, кўк, яшил лахтак қуроқлардан турли-туман соябонлар ясаб, молларини бевосита ернинг ўзига уйиб қўйибдилар. — Ғ. Ғулом, Шум бола

Ўртага новча қизиқчи чиқади. Чопони қизил, кўк, яшил, сариқ қуроқ латталардан ямалган. — Т. Обидов, Юсуфжон қизиқ

2. сфт. Шундай қуроқларни бириктириб тикиб ҳосил қилинган.

Қуроқ дастурхон. Қуроқ ёстиқ.

Раис пешонасидаги оқиб тушаётган терни артиб, қуроқ билан безатилган ёстиққа ёнбошлаб, юзини шабадага бурди. — Ш. Рашидов, Бўрондан кучли

Қирларда қорнинг чоки сўкилган, ҳамма ёқ ола-була қуроқ кўрпага ўхшайди. — Ш. Ғуломов, Инсон қўли гул

Усти-боши юпунди роса, Бор безаги бир қуроқ чопон. Ҳ. Пўлат.

3. сфт. кўчма Майда бўлаклардан иборат, бўлтак-сўлтак, лахтак-лухтак, парча-пурча.

Қуроқ ерлар.

Чўлдан қуроқ ҳам қолдирмабсиз, ота. Ободлик кишининг меҳрини тортиб, ўзига сеҳрлаб қўяди. — А. Хасанов, Чироқлар

qarıy, qarıyler

от Асосан, углероддан ташкил топган, углеводород (бензол, керосин, нафталин ва баъзи табиий газлар)нинг чала ёниши ёки термик парчаланиши натижасида ҳосил бўладиган қора рангли қаттиқ маҳсулот.

Мен, ўзи тор ва шипларини қурум босган кичкина бир меҳмонхонага кўчиб чиқдим. — М. Муҳаммаджонов, Турмуш уринишлари

сфт. 1. Суви, нами батамом ёки қис-ман қочган, сувини, намини батамом ёки қисман ёʻқотган; суви, нами ёʻқ ёки оз.

Қуруқ ўтин. Қуруқ шамол. Тўқайга ўт тушса, ҳўл-у қуруқ баравар ёнар. — Мақол

Нормат ротага келиши ҳамон старшина Ваня Великан уни блиндажда ечинтириб, қуруқ кийимларга ўради. — И. Раҳим, Чин муҳаббат

Тўтиқиз томнинг қуруқ кўкатлари устида кўчани томоша қилиб, гилос еб ётди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

2. Ёғингарчилик кам бўлган ёки бўладиган; ёғин-чочинсиз.

Қуруқ иқлим. Бу йил ёз қуруқ келди.

3. Махсус қуритилган, қуриган.

Қуруқ мева. Қуруқ беда. Қуруқ чой. Қуруқ гўшт.

4. Қуруқшаган, қурушиқ.

Қуруқ лабларини базўр қимирлатиб, ҳарсиллаб деди Гулнор: — баданим ёниб боради. — Ойбек, Танланган асарлар

5. Суви ёʻқ; суви қуриган.

Қуруқ саҳро. Қуруқ дарё.

Карвонлар ўзгартирдилар ёʻлни, Ташлаб бу қуруқ чўлни — З. Диёр

— Ёзда бу ерга ҳам сув келади, — деди Ҳамиджон менинг қуруқ ғишт ариқларга тикилиб бораётганимни кўриб. — Ў. Умарбеков, Чўлда бир кун

6. кўчма Ичида ҳеч нарсаси ёʻқ, бўш.

Қуруқ уйга кўчиб кирмоқ. Қуруқ қошиқ оғиз йиртади. — Мақол

[Бой] Хатни курси устидаги қуруқ патнис тагига қистирди. — Ойбек, Танланган асарлар

Мудофеларга инъомлар улашилиб битди-да, ҳудайчи ўзининг қуруқ хуржуни билан Азизбек қошига келиб қуллуқ қилди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

7. Бирор нарса тўшалмаган, яланғоч.

— Остингга нима тўшайсан? — Қишда похол, ёзда қуруқ ерда ёта бераман. — С. Айний, Қуллар

Гулнор айвонда қуруқ бўйра устида ўтириб, маҳси кийиш билан овора экан, Ун-син кириб келди. — Ойбек, Танланган асарлар

8. кўчма Ҳеч нарсасиз.

Тўйга қуруқ бормоқ. Бозордан қуруқ келмоқ. Овдан қуруқ қайтмоқ.

Бўта қуруқ чойни нонсиз иссиқ-иссиқ ҳўплаб ўрнидан турди. — С. Аҳмад, Ҳукм

Усмонжон уни [пулни] ёʻлкира қилиб, уйга қуруқ кириб келди. — С. Зуннунова, Гулхан

9. Фақат, биргина.

Мактабда шунақа нарсаларни ўргатмаса, нимани ўргатади? Қуруқ илм билан бола бола бўлар эканми? — А. Қаҳҳор, Айб кимда?

10. кўчма Амалга ошмайдиган, беҳуда, пуч.

Қуруқ хаёл. Қуруқ ваъда. Қуруқ гап қилмоқ. Қуруқ гап қулоққа ёқмас. — Матал

Ўтган йил ҳам худди шундай бўлганди: Қуруқ сўзга силосхона тўлганди. — А. Пўлат

Олифта йигит, қуруқ қочиримга бу белбоғлар ечилмайди. — Ҳамза, Паранжи сирлари

11. кўчма Таги пуч, асоссиз, уйдирма.

Қуруқ даъво. Қуруқ рақамлар.

Даъвонгизга бирор исботингиз борми ёки қуруқ бир гапми, исбот қила оласизми? — А. Қодирий, Ўтган кунлар

Қуруқ овоза — тураржой эмаслигини ўзинг ҳам билсанг керак, директор [деди Сувонқул]. — Ш. Рашидов, Бўрондан кучли

Юсуфбек ҳожи юқорида ўтган гапларни қуруқ ва асоссиз айтмаган эди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

12. Астойдил ёки самимий бўлмаган, шунчаки, юзаки.

Қуруқ пўписа. Қуруқ мулозамат. Қуруққина кўришмоқ.

Лекин қуруқ дўқ қуруқлигича қолаверибди — Т. Обидов, Юсуфжон қизиқ

Гап қуруқ бўлмасин учун, икки эллик хат ёзиб бер, олиб борай. — А. Қаҳҳор, Сароб

13. кўчма салб. Бирор фойдали иш-амали ёʻқ, бирор маъно чиқмайдиган.

Қуруқ олим.

Қуролов дангаса эмас. Лекин ўта қуруқ одам, унда ирода деган гап ёʻқ. — Газетадан

Клубда бу кадар совуқ, қуруқ кўринган бу одам шундай хушчақчақ, шундай гапга уста эканки, асти кўйинг. — А. Қаҳҳор, Қуюшқон

от Сузмани ёнғоқдек-ёнғоқдек юмалоқлаб, 2—3 кун офтобга қўйиб қуритиб тайёрланадиган маҳсулот.

Сузма қурут.

Шу кеча унга бошпана бериб, нон, тут-майиз, қурут айрон билан меҳмон қилдилар. — С. Абдулла, Ҳасан билан Кимсан

от 1. Ҳар хил тус, кўринишда бўлган; турли хил, ҳар хил турдаги.

[Полвон] Махоркани бежаб ўраб, сал эшитиларли товуш билан қурама ашулаларни ғинғиллай бошлади. — Ойбек, Қуёш қораймас

Шаҳар аҳолиси қурама. Унда ҳар хил миллатларга мансуб кишилар — каннаралар, ҳиндлар, малайялар, тамиллар яшайди. — З. Акрамов, Ҳиндистон лавҳалари

Баширжон газетани очиб, парварда, шоколад, шўрданак ва қорамайиз аралаштирилган қурама ширинликлардан битта парвардани олиб, оғзига солди. — Н. Аминов, Қаҳқаҳа

2. айн. Қуроқ И 2.

Қурама тўшакда чўзилиб ётганича, жажжи қўлчаларини унга чўзарди. — Н. Норқобилов, Бекатдаги оқ уйча

У қурама кийимдаги кишига норози кўзи билан қарарди. — В. Ғофуров, Вафодор

от 1. дин. Худо ёʻлида қурбонликка сўйилган ёки сўйиладиган жонлиқ.

Қурбон сўйиш.

2. кўчма Бирор эзгу иш, эзгу мақсад ёʻлида ёки севикли кимса, нарса ва шу кабилар учун курашда ҳалок бўлган, жон фидо қилган киши.

Озодлик қурбони. Уруш қурбони.

Ер куррасининг кўп қитъаларида бомбалар портлар, минглаб қурбонлар кўксида қон оқарди. — С. Аҳмад, Уфқ

Уруш қурбонсиз бўлармиди. — С. Зуннунова, Олов

3. кўчма Табиий офат, фалокат, кўн-гилсиз ҳодиса, кимсаларнинг қилмиши, манфаати ва шу кабилар туфайли ҳалок бўлган ёки катта зарар кўрган, қаттиқ азият чеккан киши.

Ёнғин қурбони. Зилзила қурбонлари. Жаҳолат қурбони. Урф-одатлар қурбони.

Фарида Зокирни гуноҳсиз бир қурбон деб билиб, қаттиқ ачинди. — П. Қодиров, Уч илдиз

[Ғуломжон:] Бўлиб ўтган мана шу гапларнинг ўзи туҳматчилар қурбони бўлиб турганимни исбот қилишга етиб ортади. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

4. Қурбон бермоқ Кишиси (кишилари) қурбон бўлмоқ; катта зарар, талафот кўрмоқ.

Талай урушлар кўрдик, талай қурбонлар бердик. Гувоҳ — сочларда оқ-у манглайда ажинимиз. — Ғ. Ғулом

Бепарво бўлмангиз, қўлдан кетмасин Сонсиз қурбон бериб қозонилган бахт. — Шарқ юлдузи

5. Қурбон (эркаклар ва хотин-қизлар исми).