Поиск

2. Davra; partiya, gal (baʼzi oʻyinlarda)

Mayli, ikki qur oʻynayman-da, ketaman — S. Nurov, Maysalarni ayoz urmaydi

3. Guruh, davra

Yagʻrin tashlab, yelvagay, magʻrur, beparvo, Bir qur yigitlar kelar, yengil xuddi par — Gʻ. Gʻulom

Samadlar kirib oʻtirgandan buyon uch qur yangi mehmonlar kelib ketgan — Gʻ. Gʻulom, Yodgor

fl. 1. Qurilma, qurilish insho-oti bunyod etmoq, yasamoq.

Uy qurmoq. Qasr qurmoq. Shiypon qurmoq. Toʻgʻon qurmoq. Kanal qurmoq. Saroy qurib, shahar buzma. — Maqol

Yoru doʻstlar bilan hasharlashib, binoyiday maskan qurib oldim. — M. M. Doʻst, Lolazor

2. Oʻrnatmoq.

Tandir qurmoq. Uyga eshik qurmoq.

Sattorqul akang uyini yangi turmush qildi; oqlatdi, darchaning oʻrniga deraza qurdi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

Bir yerdan oʻchoq qilib, oshpalov qilmoqchi boʻlib, qozonni qurdi. — Nurali

3. Tashkil etmoq, barpo qilmoq, tuzmoq.

Yangi davlat qurmoq. Yangi jamiyat qurmoq.

4. Tashkillashtirmoq.

Shirin suhbat qurib qaymoqlashaylik — Habibiy

Har qalay, Joʻravoy bilan gurung qurib, tong ottiray dedi-ku. — S. Ahmad, Yulduz

Zeriksangiz, shohona ziyofatlar quring, bazmlar yasang, ixtiyor sizda. — Oybek, Ulugʻ yoʻl

Badiuzzamon beklarini, ishbilarmon yigitlarini yigʻib, jangga hozirlanish toʻgʻrisida kengash qurdi. — Oybek, Navoiy

ot 1. Taqsimlanadigan narsaning kimga tegishini, navbatni va shu kabilarni hal qilish uchun tashlanadigan yoki olinadigan shartli belgi; shartli belgili narsa; chek.

Qura tashlab, navbatni aniqlamoq.

Qurʼaga koʻra, birinchi partiyada oq donalarni toj talabgori surdi. — Gazetadan

2. Fol ochish, faraz bilan topishda foydalaniladigan (ishlatiladigan) narsa(lar).

Jarxun maston qurʼani qoʻliga olib, Chambildagi voqealarni, qanday qilib darvozadan kirish yoʻlini axtardi. — Nurali

Xalqning taqdirini munajjimlarning qurʼalariga qarab emas, balki aql-idrokning talabiga koʻra hal etmak zarur. — Uygʻun va H. Sulton, Alisher Navoiy

ot Jismoniy, moddiy, maʼnaviy imkoniyat; kuch, quvvat.

Ey xudo, uchib yurgan parrandacha qurb, manzilat bermas ekansan, nima uchun xotin-qizlarni yaratding? — Hamza, Paranji sirlari

Faqirda qurb boʻlsa-yu, qani endi, sendan qochib qutulsa! — Oʻ. Hotamov, Qon va sut

ot 1. Uzun tanasini egib-yozib yoki juda koʻp oyoqlari vositasida sudralib yuradigan umurtqasiz mayda jonivor.

Koʻk qurt.

2. Baʼzi hasharotlar, mayda organizmlar nomi tarkibiga kiradi, masalan,

shilliq qurt, eshak qurt.

3. Baʼzi hasharotlarning tuxumidan yuzaga keladigan gʻumbak.

Olma qurti. Koʻsak qurti.

Mayiz bilan oʻrikni bir oz qurt yegan boʻlsa ham, pok-pokiza urib ketishibdi, azamatlar. — Hamza, Boy ila xizmatchi

4. Asosan tut bargi bilan boqiladigan, yetilib pilla oʻraydigan shunday gʻumbak.

Kurt boqmoq. Kurt tutmoq.

Oʻtgan yil bahorda qurtga barg kesgani tutga chiq-dim. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

und. s. Qoʻylarni haydash yoki chaqirish uchun ishlatiladi.

ot esk. ayn. Bronza.

qurilishga oid ibora

ot tar. Dehqonlardan olingan har xil gʻayriqonuniy oliq-soliq, oʻlpon.

Albatta pora, qurma, juzya, muhrona degan turli-tuman jabrli soliqlardan toʻlaydilar. — Hamza, Tanlangan asarlar

ot 1. Harbiy yarogʻ, aslaha; jang, urush asbobi.

Otuv qurollari (miltiq, toʻp, pistolet va shu kabilar). Sovuq qurollar (qilich, xanjar, pichoq va shu kabilar). Quroli yoʻq jang qilmas. — Maqol

Polkovnik uning pulemyotini koʻzdan kechirgach, kulumsirab: — Qurolni yaxshi asrar ekansiz, — dedi. — A. Qahhor, Oltin yulduz

Ular kapitanning komandasi bilan tepadagi samolyotga barcha qurollardan birdaniga, bab-baravar oʻq uzdilar. — I. Rahim, Chin muhabbat

2. Biror ishda foydalaniladigan, xizmat qiladigan har qanday asbob, moslama, KUrilma, mexanizm, mashina va shu kabilar

Yozuv qurollari. Oʻquv qurollari. Ish quroling soz boʻlsa, mashaqqating oz boʻlar. — Maqol

Qadimgi mulkdorlarning hosildor yer va bogʻlarigina emas, balki boshqa ishlab chiqarish qurollari ham endi batamom kolxozga oʻtishi lozim edi. — P. Tursun, Oʻqituvchi

3. koʻchma Biror maqsadga erishish, uni amalga oshirish uchun xizmat qiladigan har qanday vosita; dastak, omil.

Til kishilarning aloqa qurolidir.

Zero, oshkoralik jamiyatimiz qonunlarini buzayotgan kimsalarga qarshi qudratli qurol ekan, bu haq-da ochiqchasiga fikr yuritishga jazm etdik. — Gazetadan

Qurʼon (arabcha: القرآن oʻqimoq, qiroat qilmoq) — musulmonlarning asosiy muqaddas kitobi. Islom eʼtiqodiga koʻra, Qurʼon vahiy orqali Muhammad paygʻambarga 610—632 yillar davomida nozil qilingan Allohning kalomi (Kalomulloh).

ot 1. Ulab-qurab, biror narsa hosil qilish uchun yaroqli mato parchasi.

Bir qator attorlar eski qop, yagʻir sholcha, yirtiq boʻz parchalaridan, qizil, oq, koʻk, yashil laxtak quroqlardan turli-tuman soyabonlar yasab, mollarini bevosita yerning oʻziga uyib qoʻyibdilar. — Gʻ. Gʻulom, Shum bola

Oʻrtaga novcha qiziqchi chiqadi. Choponi qizil, koʻk, yashil, sariq quroq lattalardan yamalgan. — T. Obidov, Yusufjon qiziq

2. sft. Shunday quroqlarni biriktirib tikib hosil qilingan.

Quroq dasturxon. Quroq yostiq.

Rais peshonasidagi oqib tushayotgan terni artib, quroq bilan bezatilgan yostiqqa yonboshlab, yuzini shabadaga burdi. — Sh. Rashidov, Boʻrondan kuchli

Qirlarda qorning choki soʻkilgan, hamma yoq ola-bula quroq koʻrpaga oʻxshaydi. — Sh. Gʻulomov, Inson qoʻli gul

Usti-boshi yupundi rosa, Bor bezagi bir quroq chopon. H. Poʻlat.

3. sft. koʻchma Mayda boʻlaklardan iborat, boʻltak-soʻltak, laxtak-luxtak, parcha-purcha.

Quroq yerlar.

Choʻldan quroq ham qoldirmabsiz, ota. Obodlik kishining mehrini tortib, oʻziga sehrlab qoʻyadi. — A. Xasanov, Chiroqlar

qarıy, qarıyler

ot Asosan, ugleroddan tashkil topgan, uglevodorod (benzol, kerosin, naftalin va baʼzi tabiiy gazlar)ning chala yonishi yoki termik parchalanishi natijasida hosil boʻladigan qora rangli qattiq mahsulot.

Men, oʻzi tor va shiplarini qurum bosgan kichkina bir mehmonxonaga koʻchib chiqdim. — M. Muhammadjonov, Turmush urinishlari

sft. 1. Suvi, nami batamom yoki qis-man qochgan, suvini, namini batamom yoki qisman yoʻqotgan; suvi, nami yoʻq yoki oz.

Quruq oʻtin. Quruq shamol. Toʻqayga oʻt tushsa, hoʻl-u quruq baravar yonar. — Maqol

Normat rotaga kelishi hamon starshina Vanya Velikan uni blindajda yechintirib, quruq kiyimlarga oʻradi. — I. Rahim, Chin muhabbat

Toʻtiqiz tomning quruq koʻkatlari ustida koʻchani tomosha qilib, gilos yeb yotdi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

2. Yogʻingarchilik kam boʻlgan yoki boʻladigan; yogʻin-chochinsiz.

Quruq iqlim. Bu yil yoz quruq keldi.

3. Maxsus quritilgan, qurigan.

Quruq meva. Quruq beda. Quruq choy. Quruq goʻsht.

4. Quruqshagan, qurushiq.

Quruq lablarini bazoʻr qimirlatib, harsillab dedi Gulnor: — badanim yonib boradi. — Oybek, Tanlangan asarlar

5. Suvi yoʻq; suvi qurigan.

Quruq sahro. Quruq daryo.

Karvonlar oʻzgartirdilar yoʻlni, Tashlab bu quruq choʻlni — Z. Diyor

— Yozda bu yerga ham suv keladi, — dedi Hamidjon mening quruq gʻisht ariqlarga tikilib borayotganimni koʻrib. — Oʻ. Umarbekov, Choʻlda bir kun

6. koʻchma Ichida hech narsasi yoʻq, boʻsh.

Quruq uyga koʻchib kirmoq. Quruq qoshiq ogʻiz yirtadi. — Maqol

[Boy] Xatni kursi ustidagi quruq patnis tagiga qistirdi. — Oybek, Tanlangan asarlar

Mudofelarga inʼomlar ulashilib bitdi-da, hudaychi oʻzining quruq xurjuni bilan Azizbek qoshiga kelib qulluq qildi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

7. Biror narsa toʻshalmagan, yalangʻoch.

— Ostingga nima toʻshaysan? — Qishda poxol, yozda quruq yerda yota beraman. — S. Ayniy, Qullar

Gulnor ayvonda quruq boʻyra ustida oʻtirib, mahsi kiyish bilan ovora ekan, Un-sin kirib keldi. — Oybek, Tanlangan asarlar

8. koʻchma Hech narsasiz.

Toʻyga quruq bormoq. Bozordan quruq kelmoq. Ovdan quruq qaytmoq.

Boʻta quruq choyni nonsiz issiq-issiq hoʻplab oʻrnidan turdi. — S. Ahmad, Hukm

Usmonjon uni [pulni] yoʻlkira qilib, uyga quruq kirib keldi. — S. Zunnunova, Gulxan

9. Faqat, birgina.

Maktabda shunaqa narsalarni oʻrgatmasa, nimani oʻrgatadi? Quruq ilm bilan bola bola boʻlar ekanmi? — A. Qahhor, Ayb kimda?

10. koʻchma Amalga oshmaydigan, behuda, puch.

Quruq xayol. Quruq vaʼda. Quruq gap qilmoq. Quruq gap quloqqa yoqmas. — Matal

Oʻtgan yil ham xuddi shunday boʻlgandi: Quruq soʻzga silosxona toʻlgandi. — A. Poʻlat

Olifta yigit, quruq qochirimga bu belbogʻlar yechilmaydi. — Hamza, Paranji sirlari

11. koʻchma Tagi puch, asossiz, uydirma.

Quruq daʼvo. Quruq raqamlar.

Daʼvongizga biror isbotingiz bormi yoki quruq bir gapmi, isbot qila olasizmi? — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

Quruq ovoza — turarjoy emasligini oʻzing ham bilsang kerak, direktor [dedi Suvonqul]. — Sh. Rashidov, Boʻrondan kuchli

Yusufbek hoji yuqorida oʻtgan gaplarni quruq va asossiz aytmagan edi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

12. Astoydil yoki samimiy boʻlmagan, shunchaki, yuzaki.

Quruq poʻpisa. Quruq mulozamat. Quruqqina koʻrishmoq.

Lekin quruq doʻq quruqligicha qolaveribdi — T. Obidov, Yusufjon qiziq

Gap quruq boʻlmasin uchun, ikki ellik xat yozib ber, olib boray. — A. Qahhor, Sarob

13. koʻchma salb. Biror foydali ish-amali yoʻq, biror maʼno chiqmaydigan.

Quruq olim.

Qurolov dangasa emas. Lekin oʻta quruq odam, unda iroda degan gap yoʻq. — Gazetadan

Klubda bu kadar sovuq, quruq koʻringan bu odam shunday xushchaqchaq, shunday gapga usta ekanki, asti koʻying. — A. Qahhor, Quyushqon

ot Suzmani yongʻoqdek-yongʻoqdek yumaloqlab, 2—3 kun oftobga qoʻyib quritib tayyorlanadigan mahsulot.

Suzma qurut.

Shu kecha unga boshpana berib, non, tut-mayiz, qurut ayron bilan mehmon qildilar. — S. Abdulla, Hasan bilan Kimsan

ot 1. Har xil tus, koʻrinishda boʻlgan; turli xil, har xil turdagi.

[Polvon] Maxorkani bejab oʻrab, sal eshitilarli tovush bilan qurama ashulalarni gʻingʻillay boshladi. — Oybek, Quyosh qoraymas

Shahar aholisi qurama. Unda har xil millatlarga mansub kishilar — kannaralar, hindlar, malayyalar, tamillar yashaydi. — Z. Akramov, Hindiston lavhalari

Bashirjon gazetani ochib, parvarda, shokolad, shoʻrdanak va qoramayiz aralashtirilgan qurama shirinliklardan bitta parvardani olib, ogʻziga soldi. — N. Aminov, Qahqaha

2. ayn. Quroq I 2.

Qurama toʻshakda choʻzilib yotganicha, jajji qoʻlchalarini unga choʻzardi. — N. Norqobilov, Bekatdagi oq uycha

U qurama kiyimdagi kishiga norozi koʻzi bilan qarardi. — V. Gʻofurov, Vafodor

ot 1. din. Xudo yoʻlida qurbonlikka soʻyilgan yoki soʻyiladigan jonliq.

Qurbon soʻyish.

2. koʻchma Biror ezgu ish, ezgu maqsad yoʻlida yoki sevikli kimsa, narsa va shu kabilar uchun kurashda halok boʻlgan, jon fido qilgan kishi.

Ozodlik qurboni. Urush qurboni.

Yer kurrasining koʻp qitʼalarida bombalar portlar, minglab qurbonlar koʻksida qon oqardi. — S. Ahmad, Ufq

Urush qurbonsiz boʻlarmidi. — S. Zunnunova, Olov

3. koʻchma Tabiiy ofat, falokat, koʻn-gilsiz hodisa, kimsalarning qilmishi, manfaati va shu kabilar tufayli halok boʻlgan yoki katta zarar koʻrgan, qattiq aziyat chekkan kishi.

Yongʻin qurboni. Zilzila qurbonlari. Jaholat qurboni. Urf-odatlar qurboni.

Farida Zokirni gunohsiz bir qurbon deb bilib, qattiq achindi. — P. Qodirov, Uch ildiz

[Gʻulomjon:] Boʻlib oʻtgan mana shu gaplarning oʻzi tuhmatchilar qurboni boʻlib turganimni isbot qilishga yetib ortadi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

4. Qurbon bermoq Kishisi (kishilari) qurbon boʻlmoq; katta zarar, talafot koʻrmoq.

Talay urushlar koʻrdik, talay qurbonlar berdik. Guvoh — sochlarda oq-u manglayda ajinimiz. — Gʻ. Gʻulom

Beparvo boʻlmangiz, qoʻldan ketmasin Sonsiz qurbon berib qozonilgan baxt. — Sharq yulduzi

5. Qurbon (erkaklar va xotin-qizlar ismi).

a deep