Қидирув

П. Турсун, Ўқитувчи

Тоғларда турли конлар, қирларда ғалла беҳад — Ҳабибий

фл. 1. Нарсанинг бети(сирти)ни пичоқ, капгир ва шу кабилар нарса билан сидирмоқ, тарашламоқ.

Ўзинг ҳам қириб қўйган сабзидай бўлибсан. — Э. Раимов, Ажаб қишлоқ

капгир билан қозонни қирар экан, жеркиб: — Ҳадеб йиғи тўғрисида гапирманг, — деди. — А. Қаҳҳор, Асрор бобо

шундоққина кўринадиган жойига кимдир мих билан қириб, Эркин, деб ёзиб қўйибди. — С. Аҳмад, Сайланма

Сигирингизнинг қаншарига темиратки чиқибди, намакоб суркадим, нос суркадим — бўлмади, пичоқ билан қириб, керосин суркаш керакмиш. — А. Қаҳҳор, Янги ер

2. Мўй-тукларни ўткир асбоб билан тарашлаб, тагидан кесиб олмоқ; шу усулда тозаламоқ.

Соч(ни) қирмоқ.

Маҳкам ака Сарсенбойнинг сочини устарада қира бошлади. — Р. Файзий, Сен етим эмассан

3. Қирғич, қошиқ ва шу кабилар асбоблар билан сидириб майдаламоқ.

Турп қирмоқ.

Ёшлар кабоб чайнашяпти, мен бўлса, қовунни қирғичда қириб едим. — И. Раҳим, Ихлос

4. Кўплаб ёки ёппасига ўлдирмоқ, қирғин қилмоқ.

Душманни қирмоқ. Зараркунандаларни қириб ташламоқ.

Бу қон ком десанг, яна тўкаман. Ҳаммасини қираман. — Ойбек, Танланган асарлар

Балиқчи қушлар кемирувчиларни кўпроқ қиради. — Фан ва турмуш

5. с. т. Кўплаб, кўп миқдорда йиғмоқ, тўпламоқ, қўлга киритмоқ, ўлжа қилмоқ.

Болалар олчани роса қирибди.

Гапларига қараганда, у бир неча мактабда ҳисобдан дарс берар ва пулни кирар эди. — П. Турсун, Ўқитувчи

1. снқ сон 40 рақами ва шу ракам билан ифодаланадиган сон, миқдор. Қирқ кокил - майда ўрилган соч

Қирқ киши

Қирқ метр газмол

Қирқ сўм пул

Қирқ тонна юк

Қирқдан учни айирмоқ

Бир кун туз ичган жойга қирқ кун салом (бер) — Мақол

Қирққа чидаган, қирқ бирга ҳам чида — Мақол

Ўттизида эр атанган қирқида шер атанар — Мақол

Бир оз сабр қилсанг, қирқ кокил қилиб қўярдимки, орқангда толбаргакдай ҳилпирарди — Ойбек, Олтин водийдан шабадалар

2. этн. Киши вафотидан сўнг ўттиз еттинчи ёки ўттиз тўкқизинчи куни ўтказиладиган маросим

Ёʻлдош мотамсаро. Онасининг жанозаси, йигирмаси, қирқи, хатми қуръон деб анча чиқимдор бўлганга ўхшайди — Суннатилла Анорбоев, Меҳр, 1964

тақл. с. Баъзи нарсаларнинг синиши, очилиб-ёпилиши ва шу кабилардан ҳосил бўладиган товушни билдиради.

[Ўлмас опа] Ёнбошидаги жийда бутоқчасини қирс этиб синдириб олди. — Ш. Холмирзаев, Тўлқинлар

Хон соат қопқоғини қирс этиб ёпиб, занжирларини чувалаштириб, қўйнига солди. — Мирмуҳсин, Чўри

сумкачасини қирс этиб очди-да, ўн сўмлик чиқариб берди. — Ю. Шомансур, Қора марварид

У кимса учун бу вазифа чўнтагидаги бодомни қирс этиб чақиб егандай жўн гап. — Мирмуҳсин, Меъмор

тақл. с. Нарсаларнинг бир-бирига ишқаланиши, қирилиши, узилиши ва шу кабилардан ҳосил бўладиган товушни билдиради.

Ип қирт этиб узилди.

Турсуной тугмагулни икки бармоқ орасига олиб, қирт этиб узди. — А. Мухтор, Опа-сингиллар

от шв. Ранда.

Усталар ишлатар теша, қирғини. — Равшан

а slanted, slanting, squinting, crooked

от Монархия давлати, қироллик бошлиғи.

от 1. Кўплаб ўлдириш, қирғин.

Ёвга қирон келди.

Ёвга солиб даҳшат, қирон, Қоя каби турдилар. — О. Ҳакимов.

Хўш, колхоз молини қирон қилган Сувоннинг ишини муҳокама қилишимиз майда гап эканми? — С. Анорбоев, Оқсой

2. Кўплаб ўлиш, ўлим, ёʻқ бўлиш.

Қор қалин ёғиб, совуқ Ҳаддидан ошиб кетди. Дон топиб еёлмасдан, Қушларга қирон етди. — Уйғун.

н иқт. carat (a measure of the weight of precious stones, esp. diamonds)

от Аёзли, ҳаво очиқ, сокин (шамолсиз) тунларда тупроқ, ўт ва ердаги нарсалар устида ҳосил бўладиган муз кристаллари.

Бугун кечаси қиров тушибди.

Тўла ойнинг ёруғида ўсимликлар баргида пайдо бўлган қиров янги ёққан қор каби ярқираб кўринарди. — С. Айний, Эсдаликлар

Ўша куни совуқ қаттиқ эди Соқолларда, мўйловларда, киприкларда қиров. — Ойбек, Танланган асарлар

куз келди. Қуёш тафти пасайиб, эрталабки шудринг ўрнини қиров эгаллай бошлади. — Ёшлик

от 1. Нарсаларнинг энсиз ёки ўткир қирғоғи; чет, зиҳ, қир.

Китобнинг қирраси. Тахтанинг қирраси. Кафтнинг қирраси.

Болалар ҳали тоғнинг ажойиботларини кўриб тўймаган, чарчоқ унутилган. Баъзиларининг қирра тошлар тилган оёқларидаги оғриқ билинмай қолган эди. — Ҳ. Назир, Сўнмас чақмоқлар

2. кўчма Нарсаларнинг моҳиятини белгиловчи хусусият, томон.

Сен муҳаббат боғлаган эркак сенга ўзининг ялтироқ қирраларини кўрсатади. — А. Қаҳҳор, Сароб

Худди шу ўринда масаланинг яна бир муҳим қиррасини изоҳлаш керакка ўхшайди. — Газетадан

Кечагина оддий кўринган нарсалар бугун негадир бошқа фазилати, бошқача бир қирраси билан намоён бўлар эди. — Н. Фозилов, Дийдор

3. мат. Геометрик жисмни ўровчи икки текисликнинг кесишув чизиғи; қовурға.

Пирамиданинг қирраси.

Агар призманинг ён қирралари унинг асосларидан бирига перпендикуляр бўлса, бундай призма тўғри призма деб аталади. — Чизмачилик

қирғинчи, қирувчирусчапогромщикинглизчаslaughter

Qayusï basïmčï ölütči qïruq Qay birlari – bosqinchi, o‘ldiruvchi, qiruvchi – Другие среди людей – угнетатели, убийцы, разорители – Others among oppressed people, murderers, devastators

қизғиш, қизилрусчарозовыйинглизчаreddish

Nečä qïryu eŋlig yüzi suwluy er, tišilärtin ötrü özi boldï yer Qanchadan qancha baquvvat, qizil yuzli yigitlar, ayollar tufayli qaro yer boʻldilar – Сколько розовощеких мужей, с лицами, пышащими здоровьем, превратилось в прах из-за женщин – How many rosy-cheeked husbands, with the faces, puffing up health, has turned to dust because of women

от 1. Кишилар кўплаб, ёппасига қириладиган, кўп қон тўкиладиган уруш, жанг, босқин; хунрезлик.

Қирғин уруш. Қирқ йил қирғин бўлса, ажали етган ўлади. — Мақол

Йигитларимизга окоп қаздирадими ё милтиқ ушлатиб, қирғинга ҳайдайдими — бу нарса оқподшонинг ихтиёрида. — Ойбек, Танланган асарлар

Энди аввалгидан баттар қирғин бўлишини сезган бек ва навкарлар Андижон қўрғонига кириб бекина бошладилар. — П. Қодиров, Юлдузли тунлар

2. Кўплаб ўлиш, қирилиш; ўлат.

Молларга қирғин келди.

3. кўчма с.т. Қаттиқ жанжал; уруш.

сфт. айн. Қийғир.

Дониш эндигина пати чиқа бошлаган палапонни олиб тушганда, тепада она қирғий чуввос солди. — А. Дилмуродов, Осмоннинг бир парчаси

Бир тўп чумчуқни бир қирғий қувиб юргандай, тўп-тўпини қувалаб юрибди. — Холдорхон

от 1. Қирғизистоннинг туб аҳолисини ташкил этувчи, туркий тиллардан бирида сўзлашувчи халқнинг номи.

Қирғиз халқи. Қирғиз миллати.

2. Шу халқ, миллатга мансуб, тегишли, оид.

Қирғиз тили.

от 1. Сув ҳавзалари ва оқар сувлар билан қуруқлик туташган камбар ер; лаб, бўй, ёқа; соҳил.

Дарё қирғоғи. Кўл қирғоғи. Денгиз қирғоғи.

Аму оқар қирғоқни ювиб, Кунлар ўтар кунларни қувиб. — Ғайратий

Фарида қурбақа сузиш қилиб, қирғоққа қараб борар экан, сув пуркаб кулди. — П. Қодиров, Уч илдиз

2. Ёйиқ нарсаларнинг, ёʻл ёки майдоннинг чети; зиҳ, қир.

Рўмолнинг қирғоғи. Пахтазорнинг қирғоғи.

Адолат конвертни олди-да, кичкинагина қайчиси билан қирғоғини қийди. — И. Раҳим, Чин муҳаббат

[Мурод] Мушт билан стол қирғоғини урган эди, стаканлар жиринглаб сакраб кетди. — С. Ахмад, Қадрдон далалар

3. Чуқур нарсаларнинг юқори чегараси, чети, ёқаси.

Жарнинг қирғоғи. Челакнинг қирғоғи.

Ҳайтовур, жаҳаннамнинг қирғоғига чиқиб олдик. — Ойбек, Қуёш қораймас

истребление

dóńlik