Hayot Foundation лойиҳаси
Ўз

Қидирув

«ортай» бўйича 118 та натижа

Филтр

← Барча натижалар

Луғат мақолалари

118 та · 1-саҳифа / 6
орт
Изоҳли луғат · яна 7 та луғатда

ОРТ ъорқа томонъ. Юк машиналари о р т д а ҳолди. Бу от қадимги туркий тилдаги ъорқа қисмъ маъносини англатган ар отидан ўрин маъносини ифо — даловчи —т қўшимчаси билан ҳосил қилинган (ЭСТЯ, И, 180; Девон, И, 77); ўзбек тилида а унлиси â унлисига ал— машган: ар + т = арт > âрт

1. Кимса ёки нарсанинг юз, бет, олд томонига тескари томон; орқа, кет

Ортга қарамоқ. Ортга тисарилмоқ. Ортда қолмоқ. Ортидан бормоқ. Юк машинанинг ортидаги прицеп

Ёрмат бошини ортга, хотини томонга буриб, ўқрайди — Ойбек, Танланган асарлар

2. Бирор нарсадан нариги томон; нариги, у ёқ

Девор ортида бир одам бор

Қуёш олтин баркаш бўлиб, уфқ ортига яшириниши билан салқин тушади — Газетадан

3. 3-ш. эгалик ва ж.к., ў.-п. к. ва ч.к. қўшимчалари билан кўмакчи вазифасида қўлланади (қ. ортига, ортида, ортидан)

Муаммони ҳал қилиш учун бу иш ортидан кўп югурди. Бормаган ташкилоти қолмади — Газетадан

Тўлиқ мақола →
ортиқ
Изоҳли луғат · яна 5 та луғатда

сфт. 1. Белгили миқдордан, меъёрдан зиёд; ошиқ, кўп.

Йиғилишга юздан ортиқ киши келди.

Адолат касалхонада бир ойдан ортиқ ётди. — С. Зуннунова, Гулхан

Элликдан ортиқ дурадгор фақат белкураг-у кетмонга соп ясаш билан овора. — С. Аҳмад, Уфқ

Элликбоши

Дарров ҳовлини ўз баҳосидан анча ортиққа олибди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

2. Меъёридан ёки керагидан ошиқ, ҳаддан ташқари.

Ортиқ даражада қайғурмоқ. Ҳаддан ортиқ кулмоқ.

Ҳар ҳолда, Тошкент аҳолиси Азизбек истибдодидан ортиқ тўйди, кимдан кўмак сўрашни ҳам билмайди! — А. Қодирий, Ўтган кунлар

3. Зиёд, яхши, афзал, аъло.

Унинг сендан ортиқ жойи ёʻқ. Сени жонимдан ортиқ севаман. Ақлдан ортиқ бойлик ёʻқ. — Мақол

Ўзингиз ҳам, келин ойим текканида, Ғаффордан ортиқ эмасдингиз-ку! — С. Зуннунова, Кўк чироқлар

Тегса арзийдиган йигит. Бундан ортиғини топармидим, дедим, кўнгил қўйдим. — Ойдин, Садағанг бўлай, командир

— Зулм, хўрланиш, ҳақорат шунчалик бўлар, Қоратой ака! Бундан ортиғини каллам сиғдирмайди, — ғазабдан титраб гапирди — Ёʻлчи. Ойбек, Танланган асарлар

4. Кучли, зўр.

[Холисхон:] Ҳақиқат: ишқ ўти ортиқ экан дўзах ўтиданким, Куйиб бағрим, кулим кўкларга соврилганга йиғлайман. — Ҳамза, Паранжи сирлари

5. Бўлиб ўтгандан, кўрилгандан, кечирилгандан ташқари, ундан ошиқ.

Ортиқ чора ёʻқ эди. У, истар-истамас, Гулнордан воз кечди. — Ойбек, Танланган асарлар

Бу тўғрида [Юсуфбек ҳожи ҳақида] ортиқ баҳс қилинмади ва сўз бошқа хусусларга ўтди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

[Бадрий:] Мен бундай ҳақоратга ортиқ чидолмайман! — 3. Саид, Н. Сафаров, Тарих тилга кирди.

6. Ортиқча, беҳуда, ўринсиз.

Ёмоннинг бир қилиғи ортиқ. — Мақол

Худо ўша қора кунни ҳам ортиқ кўриб, қаҳрига олди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

  • Ортиғи билан 1. Ошиғи билан, ошириб; белгиланган миқдордан ҳам кўпайтириб. Режа ортиғи билан бажарилди;Бу мақола, ортиғи билан, ўн бет бўлади.
  • Ўлса ўлиги ортиқ Икки нарсани ўзаро қиёслашда қўлланадиган ибора: ҳатто ўлиги афзал, зиёд. Бир ҳисобда ҳар қадамда минг битта ваъда бериб, сал нарсага йиғлаб юрадиган йигитлардан Шукруллонинг ўлса ўлиги ортиқ. — Ёшлик
Тўлиқ мақола →
ўртоқ
Изоҳли луғат · яна 6 та луғатда

от 1. Ёши тенг ёки яқин бўлиб, ўзаро яхши алоқада бўлган тенгдошлар (бир-бирига нисбатан); бирга ўсган; тенгдош, дўст, ошна.

Укамнинг ўртоғи. Қалин ўртоқ.

Хайр, онажон! Менинг учун бувимни қучоқлаб қўйинг, ўртоқларимга салом айтинг! — А. Қодирий, Ўтган кунлар

Ҳатто тумсайиб ўтирган Асрора ҳам беихтиёр чапак чалар, ўртоғининг ҳусн-у латофатига маҳлиё эди. — С. Аҳмад, Уфқ

Шу хотиннинг ўртоғи бор эди. Яхши жонон — Ойбек, Танланган асарлар

Бугун стипендия олишгани учун икки ўртоқ қўлбола ош қилишмоқчи эди. — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол

2. Дунёқараши, фаолияти, яшаш шароити ва шу кабилар жиҳатидан бир, ғоявий жиҳатдан яқин киши; ҳамфикр, ҳамғоя.

Қудрат ҳокимнинг қон тўлиб кетган кўзларидан яширинмади, аксинча, ўртоқлари билан гузарда ярим кечагача жилмай ўтирди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

Эски ўртоқларингдан айрилгансан, янги ўртоқ орттиролмадинг. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

3. Кишиларга мурожаатда, одатда уларнинг фамилияси, касби, унвони ва шу кабилар билдирувчи сўзга қўшиб ишлатилади.

Ўртоқ директор. Ўртоқ маёр.

Қани, ўртоқ бемор, оёқларингизни узатинг-чи. — С. Кароматов, Олтин қум

Рўзимат саҳнадан чиқиб кетди-ю, ҳаял ўтмай залда пайдо бўлди ва Канизакнинг олдига келиб, қулоғига секин: — Ўртоқ Аҳмедов ёʻқлаётибдилар, — деди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари.

4. Турмуш ўртоғи; эр ёки хотин, рафиқ ёки рафиқа.

Ҳалимахон, ўртоғингиз қаерда ишлайдилар? Эркаклар ҳам рўзғор ишини яхши билиши, ўртоғига яқиндан ёрдам бериши керак. — Газетадан

5. Бирор иш-фаолиятда бирга бўлувчи, бирор нарсани баҳам кўрувчи; шерик.

Ошга ўртоқ — бошга тўқмоқ. — Матал

Дам бўламан олтин қуёш Ҳуснига ўртоқ. Дам тераман этак-этак Гуллар: пушти, оқ. — Ғайратий

  • Турмуш ўртоғи Ҳошимжон, биринчидан, жонажон дугонамнинг турмуш ўртоғи, иккинчидан, ўз акамдай кўраман уни. — Ж. Абдуллахонов, Тўфон
  • Ўртоқ бўлмоқ айн. ўртоқлашмоқ Ғирромликни билмайдиган ҳалол бола кўринади. Ўртоқ бўлсанг арзийди. — Ҳ. Назир, Ёнар дарё
Тўлиқ мақола →
ЎРТÜН=

ўзбекчақопламоқ, ёпмоқ, яширинмоқрусчапокрывать, укрыватьсяинглизчаcover, close, hide

Süzük žan kepi bu qara yer tuyï, qara yer kep örtnür Beg‘ubor jonning (oqibat) yopinchig‘i qora yer tuprog‘idir, qora yer (oqibat) yopinadigan yopinchiqdir– Форма (оболочка) этой чистой души–затычка для черной земли (могилы), черная земля покрывается такими оболочками – The shape of this pure soul-plug for back earth, the black earth is covered by such shells

Тўлиқ мақола →
ортиш

increasing, increase, expansion, extension

  • агрессиянинг янада ортиши further escalation of aggression
  • ишлаб чиқариш харажатларининг бир маромда ортиши (ошиши) cost inflation
  • ишсизликнинг ортиши growth of unemployment
  • миқдорнинг ортиши increase in the number
  • сезиларли ортиш useful increase
  • сиёсий тангликнинг ортиши escalation of political tension
  • харажатлар ортишини қўллаб-қувватламоқ support the increase of expenditures
  • қурол-яроғ сотишнинг (савдосининг) ортиши increase in arms transfers

Синонимлари: купайиш, ошиш, ошириш

Тўлиқ мақола →