Поиск

ot 1. tar. Oʻtmishda Buxoro amirligida oʻnta piyoda askardan iborat boʻlgan harbiy boʻlinmaning nomi.

2. din. Ramazon oyida oʻtkaziladigan oʻn kunlik ibodat va u bilan bogʻliq marosim.

Ramazon oyining soʻnggi oʻn kuni qolganda, eshon domlaning muridlaridan oltmish-yetmish kishi madrasaga yigʻilib, daha nomidagi ibodatga oʻtirar edilar. — M. Muhammadjonov, Turmush urinishlari.

Olağanüstü yeteneği ve yaratıcı gücü olan (kimse).DOHIY

ot 1. Favqulodda aql va zakovat, tengsiz ijodiy isteʼdod.

Shahar [Navoiy]dagi koʻp narsalar Navoiy dahosini, uning buyuk insonparvarligini eslatib turadi. — Saodat

Folklor xalq dahosining tuganmas bulogʻi boʻlib, yozma adabiyot har doim undan bahra olib keladi. — OʻTA

Buyuklarga baxsh etgan daho, Ona xalqim, oʻzingsan buyuk. — A. Oripov, Yurtim shamoli

2. Shunday fazilatga ega boʻlgan kimsa; geniy.

[Mansur:] Bu sher dahosiga ming yil umr ber! Bu elning faxridur shoir Alisher. Uygʻun va I. — Sulton, Alisher Navoiy

ot 1. esk. kt. 1 Zamon, davr.

Dahrning baqosiz va vafosiz ekanini aytadi, uning kajraftorligidan noliydi — OʻTA

2. koʻchma Olam, dunyo, jahon.

Dahr ishidin silkkan etak, Ikki qoʻlda ikki suyak. — Mirtemir

Baʼzan dahr-dunyodan koʻz yumishdek mudhish damlarni oʻylaganda, har qanday kishining ham yuragi orqaga tortib ketadi. — M. Qoriyev, Oydin kechalar

ot 1. s.t. ayn. Ogʻiz I 2, 3.

Uchi dahaniga qarab egilgan qingʻir burnini gʻalati qimirlatib, oʻrnidan turdi. — O. Yoqubov, Diyonat

Muniraning peshonasi doʻngroq, dahani kulcha yuziga nomunosib tarzda kattaroq edi. — E. Usmonov, Yolqin

Xoli qolgan Janna erkalanib, Umidning dahanidan sekin oʻpib qoʻydi. — Mirmuhsin, Umid

2. koʻchma Soʻzamollik, gapga chechanlik; vaʼdabozlik.

Turdimat lafzida turmaydigan yigit. Shu dahani bilan shuncha yil raislik qilganiga dogʻman. — I. Rahim, Ixlos

3. Biror narsaning kiraverish joyi, ochiq tomoni, labi.

Mullajon belbogʻining qatidan nosqovogʻini olib, kaftini toʻldirib, nos otdi, xotirjam yurib kelib, ayvonning dahaniga oʻtirdi. — S. Ahmad, Saylanma

Murodjon ishdan kelsa, onasi kiyimlarini tugib, ayvon dahanida oʻtiribdi. — S. Ahmad, Suvlar oqib ketdi

Bir işe karışmış olma, karışma.ALOQALI

1. q.x. Ekinga suv qoʻyish uchun qilingan oʻyiq joy; ariqcha boshlangan joy.

Safarbarov beixtiyor, goʻyo paxtazorga oʻt ketgandek, dahanadan dahanaga, uvatdan uvatga yugurdi. — I. Rahim, Zangori kema kapitani

Har bir brigada uch-toʻrt dahanadan suv ichardi. — S. Karomatov, Soʻnggi barxan

2. Suv oʻtadigan qisqa, tor oʻzan.

Qoʻsh-chinordan bir yarim kilometr yuqorida biri yuz ellik, ikkinchisi yaqin yuz qadam keladigan ikkita dahana boʻlib, toshqin suvi shu yerlardan oʻtar ekan. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

Xayribi irim-sirimga borib, tegirmonning suv aylanib tushadigan dahanasidagi katta qora tol ostiga chiroq yoqib keldi. — D. Nuriy, Osmon ustuni

3. ayn. Dahan 3.

Ayvon dahanasi. Uy dahanasi.

Choyxona koʻchaning shunday dahanasida, katta hovuzning boʻyida edi. — Oʻ. Umarbekov, Sevgim, sevgilim

Hoji bobo charchagan kishilarday uh tortib, supa dahanasiga oʻtirdi. — Gʻ. Gʻulom, Shum bola

4. Daraning boshlanish joyi; dara ogʻzi.

5. maxs. Pichoq qinining ogʻzi.

nom. (QBN, 30₃).

İçle ilgili, içerdeki.ICHKI

n [C] georgin, kartoshkagul

ot Uyning kiraverishiga qurilgan, odatda poyabzal va ust kiyimlar yechib kiriladigan birinchi xona. (rus. Prixojaya)

Mulla Fazliddin hoʻl boʻlib ogʻirlashgan piyozi chakmoni va etigini dahlizda yechib qoldirdi. — P. Qodirov, Yulduzli tunlar

Dahlizda yomgʻirpoʻshi bilan tuflisini yechib, ichkariga oʻtdi. — M. Xayrullayev, Tilla marjon

Zebi nam tortib ketgan dahlizda kalishini yechib, oʻng qoʻldagi xonaga kirdi. — Sh. Xolmirzayev, Ogʻir tosh koʻchsa

sft. 1. Dunyo hodisalarini tabiat qonunlaridan deb biluvchi, oxiratga inonmovchi kishi; materialist.

Toʻppa-toʻgʻri aytaman: men dahriylar safida! Mirtemir, Tingla, hayot!

Men hech kimning gapiga quloq solmasdan, bu dahriy mulla bilan suhbatdosh boʻlib, undan koʻp narsa oʻrgandim. — M. Muhammadjonov, Turmush urinishlari

2. Allohning borligiga ishonmovchi; xudosiz, shakkok.

— Avaz laʼin, dahriy, — deb qoʻydi mufti, qozonday sallali boshini chayqab. — J. Sharipov, Xorazm

Eshonning etagini ushlab ketgan murid dahriy boʻlib qaytdi. — Saodat

ot Oʻtmishda baʼzi hududlarda oʻttiz ikki kilogrammga, baʼzi hududlarda toʻrtdan bir botmonga teng boʻlgan ogʻirlik oʻlchovi.

Bogʻni boqsang, bogʻ boʻladi, botmon dahsar yogʻ boʻladi. — Maqol

Ertagi savdoning dahsar ogʻirligi bor. — Maqol

ot 1. tar. 1 Qoʻqon va Buxoro xonliklarida dehqonlardan yetishtirilgan hosilning oʻndan bir qismining soliq haqi tariqasida olinishi; ushr.

U [buvim] aytardi: — Vaqf dahyagini uylari kuygur amlokdor bilan ijarador ikki baravar qilib oldilar. — S. Ayniy, Esdaliklar

2. Buxoro amirligida vaqf yerlaridan olingan daromadning madrasalarning maxsus imtihondan oʻtgan mullavachchalariga beriladigan qismi.

3. Oʻrta Osiyoda: oʻtmishda yer, ulov, urugʻ-lik, ovqat va boshqalar hamma xarajatlarni yer egasi (xoʻjayinlar)dan olib, hosilning oʻndan toʻqqiz hissasini yer egasi, oʻndan bir hissasini oʻzi olish sharti bilan dehqonchilik qilish tartibi.

Huv oq yerni qirq yil ekdim dahyakka. Anovi yerga qurib oldim chaylamni. — Gʻ. Gʻulom

— Endi, — dedi Nazarboy, — berilgan arpaning dahyagi hisobidan mening qopimga bir gʻalvir sol. — S. Ayniy, Qullar

ot shv. Pichoq qinining ogʻzini pichoq kesib ketmasligi uchun unga kumush yoki misdan yasab kiydiriladigan halqasimon qism.

заботы и хлопоты, обуза, возня

bu menga dahmaza boʻldi это стало лишней обузой для меня

arzimaydi gʻalvasi, kuydiradi dahmazasi погов. не стоит возиться, не оберешься хлопот; соотв. бывают дела, не стоящие хлопот

danalıq, kósemlik, ziyreklik

ot 1. Nihoyat darajadagi qoʻrqinch, xavf, vahima.T

un dahshati. Urush dahshati.

Dahshatdan yuragim orqaga tortib ketdi. — N. Fozilov, Diydor

Yodgor dahshatdan qotib qolgan, hech nimaga tushunolmasdi. — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol

Koʻzlari dahshat bilan chaqnadi. S. — Siyoyev, Yorugʻlik

2. Azob-iztirobga soluvchi mudhish ahvol, voqea-hodisa, manzara.

— Dahshat! — dedi mehmon, — tuni bilan koʻzimni yummay chiqdim. — Mushtum

Andijonda boʻlgan voqealar dahshati Tohir qiyofasiga kirib, Boburga tobora yaqinlashib kelmoqda edi. — P. Qodirov, Yulduzli tunlar

Biz bu dahshatlarni birovdan eshitgan emasmiz, oʻz koʻzimiz bilan koʻrganmiz — R. Fayziy, Taʼzim

3. Ortiq darajada qoʻrqqan, vahimaga yoki azob-iztirobga tushgan kishining koʻrinishi, ruhiy holati.

Dahshat solmoq. Dahshatga kelmoq (tushmoq).

Muqaddam dahshat ichida eshikka yopishdi. — Oʻ, Hoshimov

4. Qalbingga quloq sol.

Nigoraning hamon qoʻrqinch, dahshat toʻla koʻzlarida minnatdorchilik uchquni yiltiradi. — S. Anorboyev, Oqsoy

Otabek masalaga tushungandek boʻldi va dahshat ichida Ali bilan yoʻlga tushdi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

ot 1. tar. 1 Oʻnboshi, oʻnta sipoqning boshchisi, daha sarkardasi (

sizlar necha yildan beri sarbozlik qilib, dahboshi, qoʻrogʻasi boʻlib, janobi oliyning nonu namaklarini yegan kishilarsiz. — S. Ayniy, Qullar

Bu yangligʻ hukmimizni barcha beklarimizga, hokim, qoʻrboshi va dahboshilarimizga bildirib qoʻyurmiz. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

2. ayn. Dahaboshi.