Проект Hayot Foundation
О проекте
Ру
Ру

Поиск

По запросу «be» — результатов: 4018

Фильтр
Раздел
Словари Сказки Диалекты Ресурсы
Тип словаря
Толковый Переводной Терминологический Фразеологический
С языка
Узбекский Русский Английский Каракалпакский Немецкий Французский Латинский Туркменский Турецкий
На язык
Узбекский Русский Английский Каракалпакский Немецкий Французский Арабский Латинский Казахский Туркменский Турецкий Персидский

← Все результаты

Словарные статьи

4018 · страница 1 из 201
bek

ot 1. tar. Turkiy xalqlarning baʼzilarida xonliklar davrida davlat arboblariga, shahar yoki viloyat hokimlariga, ularning bolalariga berilgan faxriy unvon hamda shunday unvonga sazovor boʻlgan shaxs.

Boshlab hudaychi ot ustidan bir kimxob toʻnni olib, qoʻrgʻon begiga kiydirdi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

Atrof shahar va qishloq beklari aksar Musulmonqulning oʻz odamlaridan. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

Aslida bu otni, Ulugʻbek Mirzo Samarqand taxtiga chiqqanda, Buxoro begi tuhfa etgan edi. — Mirmuhsin, Meʼmor

2. Erkaklar ismining tarkibiy qismi, masalan,

Yoʻldoshbek, Otabek, Yusufbek.

3. (1-shaxs egalik shaklida) Oʻz begi yoki xoʻjayiniga murojaatda yoki ular haqida gapirganda ishlatilgan soʻz.

Qaygʻurma, begim! Hasanali otang bu toʻgʻrida ham seni yodidan chiqarmaydi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

Eski vaqtda yer-suv egalarining xizmatkorlari xonlar zamonidagi rasm-rusumni qilib, oʻz xoʻjayinlarini “begim“, “xonim“, oyim deb hurmatlar edilar. — M. Muhammadjonov, Turmush urinishlari

  • Beklar begi
  • Bek oyim yoki begoyim Bekning onasi yoki xotini va ularga murojaat shakli. Hasanali tanitdi: — Mana bu kishi qayin onangiz — bek oyim boʻladilar. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
  • Uzi(ga) xon, oʻzi(ga) bek Har kim oʻziga xon, oʻziga bek. — Maqol
Полная статья →
bel

ot 1. Orqa suyakning (umurtqa pogʻonasining) pastki qismi.

Odamning beli. Otning beli. Beli bukchaygan. Bel muskullari. Bel ogʻrigʻi.

Beli sinib yotgan sarboz ham oyga tikilar, undan najot yoʻq. — Mirmuhsin, Meʼmor

2. Gavdaning koʻkrak qafasi bilan boʻksa oʻrtasidagi eng xipcha qismi; biqin.

Beli yoʻgʻon odam. Beli xipcha qiz.

Tortishmachoq boshlandi: qiz tomondan gupchakdek yum-yumaloq xotin belini belbogʻ bilan mahkam bogʻlab, oʻrtaga tushdi. — Oybek, Tanlangan asarlar

Ular qizning boʻyi, beli, yelkasi va qoʻllarini oʻlchab yozib olishdi. — I. Rahim, Ixlos

Buviniso ikki qoʻli bilan belini ushlab, qaddini koʻtardi. — Oydin, Hikoyalar

3. koʻchma Yon, choʻntak yoki belbogʻ maʼnosida.

Belimda pul, boshimda savagʻichdan toʻqilgan katta qafasda kukkulab turgan bir juft qumri. — Gʻ. Gʻulom, Shum bola

Besh-oʻn qogʻozni belimga tugib, ust-boshimni but qilib yurtimga joʻnab ketay degandim. — Oybek, Tanlangan asarlar

— Belimdagi zogʻora nonni suvga botirib yeb, kunni kech qildim, — dedi qalandar yigit Avazga. — S. Siyoyev, Yorugʻlik

4. Biror narsaning oʻrta qismi, oʻrtasi.

Shoʻxsoy qishloqning qoq belidan ayqirib oqadi. — H. Nazar, Soʻnmas chaqmoqlar

Poʻlat abzal, nayzalar sinib borar belidan. — Nurali

U [Qoʻqon J Soʻx daryosi va undan tara-lib chiqadigan koʻplab ariqlardan sugʻoriladigan vohaning oʻrta belida joylashgan. — K. Yashin, Hamza

5. koʻchma Jismoniy yoki moddiy kuchning ramzi.

Yomonga el boʻlguncha, Yaxshiga bel boʻl. — Maqol

6. geogr. Togʻ va tepaliklarning egarsimon eng baland joyi.

Boʻz yigitlar bir gʻayrati toshib, Necha togʻdan, necha bellardan oshib — Yodgor

Seni mingan beklar daryoday toshdi, Necha bel-u necha togʻlardan oshdi. — Malikayi ayyor

7. Belini sindirmoq Katta moddiy, jismoniy yoki maʼnaviy zarar yetkazmoq.

Behuda harakat belni sindiradi. — Maqol

Gapning belini sindirmanglar, jim turing, Haydarcha gapiraversin. — S. Ayniy, Jallodlar

hosil nobud boʻldi, ishimizning beli sindi. — S. Ayniy, Qullar

  • Beli ogʻrimoq Mehnat bilan mashgʻul boʻlmoq; mehnat-mashaqqat qilmoq. — Yosh, yangi dehqon-da, hali beli ogʻrimagan! — deydi Xolmirza aka. — A. Qodiriy, Gʻirvonlik Mallavoy
  • Bel ogʻritmoq (yoki qayishtirmoq) Jon koyitib, astoydil mehnat qilmoq. Ha, boʻlmasa, joningiz achiganimi bu? Yerni belingiz qayishib chopganingizda, joningiz achir edi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
  • Beli ogʻrimaganning non yeyishiga qara (yoki non yeyishini koʻr) Oʻzi ishlamasdan, birovning mehnati bilan topilgan narsani qadrlamay, tejamay sarf qiluvchi odamga nisbatan aytiladi.
  • Bel olishmoq (yoki ushlashmoq) 1. Kuch sinashmoq (kurashda, jangda). Elmurod sahn oʻrtasida toʻplanishgan yoshlar tomonga ketdi. Bu yerda kurash boshlangan boʻlib, Davlatyor bilan Maʼmurjon bel olishmoqda edi. — P. Tursun, OʻqituvchiBel ushlashganda, otangni ayama. — MaqolSidiqjon sizga shogird tushmoqchi. Mallavoy kuldi: — Men bilan bel ushlashmoqchi deng. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
  • Bel bogʻlamoq Biror ishga astoydil kirishmoq, jazm qilmoq. Doʻstlarim Siz bilan biz ulugʻ ishga bel bogʻladik. Bu gʻoyat xatarli ish. Ammo biz qoʻrqmaymiz. — H. Gʻulom, MashʼalBobur juda bir qaltis ishga bel bogʻlaganini sezdi. — P. Qodirov, Yulduzli tunlar
  • Beliga tepmoq Biror ishga, ayni qizib turgan, dolzarb paytida istamagan, kutilmaganda xalal bermoq, putur yetkazmoq. Senmisan? Ammo uyquning ham beliga tepding-da, Tinchlikmi oʻzi? — O. Yoqubov, PyesalarSuhbat avjiga chiqqanda kirib kelgan ikki yigit gapning beliga tepdi. — S. Mahkamov, Dala tongi
  • Belini koʻtarmoq 1. Qaddini tik qilmoq; qomatini rostlamoq; ekin maydonlarini koʻpaytirish kolxozning belini koʻtarishga katta kuch boʻlar edi. — S. Zunnunova, Olov
  • Beli uzilmoq Halok boʻlmoq; yengilmoq. Biz xudoning suygan bandalarimiz, bizga osilganlarning beli choʻrt uziladi! — K. Yashin, Hamza
  • Belini bukmoq Yengmoq, mayib qilmoq, halok qilmoq. Toʻgʻri, sening qaroring juda toʻgʻri, qurolimiz boʻlmasa, Kuropatkin belimizni bukib qoʻyadi! — N. Safarov
Полная статья →