Қидирув

от 1. Ўз қилмиши, ноўрин хатти-ҳаракатидан хижолатлик ҳисси; номус.

Бетамизда бет бўлмас, Безорида уят бўлмас. — Мақол

Кўнглида уйғонган қўрқувми, уятми — аллақандай тушуниб бўлмас бир туйғудан ранги ўчиб кетганини ўзи ҳам сезиб, Анварга зимдан қараб қўйди. — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол

[Ёʻлчи:] Андак инсоф, уят керак. Чолнинг меҳнатда чириган кўксига бигизни санчаверманг! — Ойбек, Танланган асарлар

Уятни йиғиштириб қўйиб, Замираларникига телефон қилди. — Ў. Умарбеков, Ёз ёмғири

2. Ахлоқ-одоб, таомил талабига тўғри келмайдиган, унга зид иш, хатти-ҳаракат ва шу кабилар

Санам хола ишқ-муҳаббатни қаттиқ уят ҳисоблар эди. — П. Қодиров, Қора кўзлар

Ё ўғлинг сартарош бўлса, уяласанми? Дунёда ғарлик уят, ўғирлик уят! — Э. Раимов, Ажаб қишлоқ

3. Уят бўладиган, уятли.

Ўтган хотинга гап ташлайди, уят гапларни гапиради. — Чўлпон, Кеча ва кундуз

Ҳисобчи уят сўз айтиб, оёғини кўтарди-ю, тепмади. — С. Сиёев, Ёруғлик

4. Уятли иш, хатти-ҳаракат, ҳолат кабиларни алоҳида таъкидлаш, қайд этиш учун қўлланади.

Дудуқланма, буйруқ бажарилдими, ёʻқми? Уят! — И. Раҳим, Чин муҳаббат

Соқолингизда битта ҳам қора тук ёʻқ-ку, ёлғон гапирасиз, уят! — Ойбек, Танланган асарлар

сфт. 1. Киши уяладиган, кишини уялтирадиган; хижолатли.

Холмурод бу ҳақда эндигина шубҳа қилар, гўё бир уятли иш қилиб қўйгандай, ўз-ўзидан номусланар эди. — М. Абдулла, Кутилмаган меҳмон

Болалар кетиб қолишибди жуда уятли иш бўлди-ку-а! — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол

2. Уят бўладиган, уят мазмунли.

Дори Зоҳид [ўзининг] қозикалон ўғли билан бошидан ўтказган ҳодисаларни уятли таъбирлар билан ёзиб қўйган экан. — С. Айний, Эсдаликлар

Ўткинчиларга уятли гаплар айта бошлади, ҳатто бир хотинга ҳужум қилди. — А. Қаҳҳор, Сароб

сфт. 1. Уят-номуси ёʻқ; номуссиз, шарманда.

Қандай даҳшат! Беномус, уяциз хотин. — Ў. Умарбеков, Ёз ёмғири

2. Ахлоқ-одобга тўғри келмайдиган.

Уяциз хатти-ҳаракатлар. Уяциз гап.

3. қ Шундай шахсларга нисбатан ҳақорат сўзи сифатида қўлланади (. уяциз 1).

Номард! — деб ўйлади Чарос аламдан қақшаб, — атайлаб таъна қилгани келибсан-да, уяциз! — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол

сфт. Уят-номус ҳис-туйғуси кучли; тортинчоқ.

Неъматжон хуштабиатли, уятчан бир йигит бўлиб, одамлар билан ҳам жуда одобли, бир маромда сўзлашарди. — Ж. Шарипов, Саодат

Бировга ишқингиз тушса, қиз боладан беш баттар уятчан бўлиб қолар экансиз. — П. Турсун, Ўқитувчи

от Уяцизга хос хатти-ҳаракат, хислат.

Бу хўрлик, бу одатдан ташқари уяцизлик бечора қутидорни жуда эзган эди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

Мирзакаримбойнинг уяцизлиги, дадасининг нодонлиги ва ҳоказони ҳикоя қиларди [Гулнор]. — Ойбек, Танланган асарлар

от Уятчан эканлик, уялиш ҳис-туйғуси кучлилик.

Қизнинг қўрқоқлигидан, уятчанлигидан фойдаланиб, уларни зўр билан ажратиб, қизни тутиб, бошқа кишига берсалар, оқибати ёмон бўлади. — С. Айний, Эсдаликлар

— Раҳмат! — деди, кейин шу сўзнинг ўзини уятчанлик билан секин такрорлади. — А. Мухтор, Опа-сингиллар

русчабеззастенчевая ложьинглизчаimpudent lie

русчаразвратные действиеинглизчаprofligate act

погов. богатство не цель, а бедность — не порок.

погов. стыд сильнее смерти.

посл. (букв. с хорошим (человеком) поведешься — все твои мечты сбудутся (достигнешь цели), с плохим (человеком) поведешься — осрамишься), ≈ с кем поведешься, от того и наберешься.

тил, нутқрусчаязык, речьинглизчаlanguage, speech

Бüтüн Тüркистан элиндä Буйра χан тилинčä тüрк луятïнčа бу китабдин яχšïрақ ҳäргïз ким эрсä тасниф қïлмай турур Бутун Туркистон элида Буғрахон тилида, яъни турк тилида бу китобдан яхшироқ китобни ҳали ҳеч ким тасниф қилмаган – Никто во всем Туркистане на языке Бугра-хана, на тюркском языке лучше этой книги никогда не составлял – Но оне ин алл оф Туркистан ин тҳе лангуаге оф Бугра Кҳан, ин тҳе Туркик лангуаге беттер тҳан тҳис боок ҳас невер беен

фл. Суямоқ феълининг орттирма нисбати.

от 1. Дони йирик, йирик донли (анор, буғдой ҳақида).

Патнисдаги новвотранг ҳусайни, оқ, қизил олмалар чўл шамолида тарс-тарс ёрилган туятиш анорлар чироқ шуъласида анвойи товланарди. — Ҳ. Ғулом, Сенга интиламан

2. Хўраки, майизбоп, ғужуми йирик, думалоқ сарғиш-яшил узум нави.

от Қумликларда ўсадиган, ўт, бута, чала бута кўринишидаги кўп йиллик ўсимлик тури.

Қовжираган туятовоннинг нимтатир ҳиди шошқалоқ кузнинг омонатлигини эслатади ёвшанлар, шувоқлар, тиканлар ва туятовондек қумга хос ўсимликлар бу саҳронинг табиий кўринишларидан бирини ташкил қиларди. — С. Айний, Қуллар

фл. Суятмоқ феълининг орттирма нисбати.