Қидирув

от 1. Қуръоннинг барча сураларини ёд олган ва уларни қироат билан ўқувчи шахс.

Қуръонни бошдан-оёқ ёд олган қорилар рўза ойида пул ишлаб қоладилар. — М. Муҳаммаджонов, Турмуш уринишлари

Қози ёнидаги Асад қорига юзланди: — Имом домла, ўқинг-чи, нима битибди буёнга. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

Фотиҳа тортилгандан сўнг, қутидор ва Офтоб ойим қорига пул бердилар. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

2. Кўзи ожиз, кўр киши (ҳурмат юзасидан уларни шундай атайдилар).

Таёқ ёʻл кўрсатар аъмо қорига, Ул ҳам кўнган қисматида борига. — Эрали ва Шерали

фл. 1. (бош ва тушум келишиклари билан) Ҳимоя қилмоқ, сақламоқ, қўриқламоқ.

Боғ(ни) қўримоқ. Юрт қўрисанг, ўзарсан, қўримасанг, тўзарсан. — Мақол

Полизнинг қоровули ҳам ҳосилини ўтган-кетгандан қўрийди. Н. Қобил, Унутилган соҳиллар. Молларни кўриб ётган итлар югуриб келиб, Ойқизжонни таниб, ўйнашиб сакрай берди. — Фолклор

2. (тушум келишиги билан) Ўзини ёки бирор кимсани, нарсани қуш, пашша ва шу кабилардан ҳимоя қилиш учун уни қувмоқ, ҳайдамоқ.

Сояга боғлаб қўйилган отлар эринибгина пашшаларини қўрийдилар. — Ж. Шарипов, Саодат

[Розия хола:] — Ҳозирок бир болани чумчуқ қўрийдиган қилиб қўй! — деб Зуҳрани койиб берди. — Н. Назаров, Замон

Мулла Саид Жалолхон бурнига қўнган пашшани қўлидаги рўмолча билан кўриш малол келди шекилли, остки лабини чўзиб, пуф деди. — А. Қаҳҳор, Башорат

от 1. Тананинг қорин девори билан қорин бўшлиғидан иборат пастки, овқат ҳазм қилиш аъзолари, яна баъзи бошқа аъзолар жойлашган қисми.

Нормат анча ергача қорни билан судралиб борди. — И. Раҳим, Чин муҳаббат

Қорни солинган биялар елинларини тирсиллатади. А. Қодирий, Кичик асарлар. У ўтирган ерида қорнини ушлаб, қотиб-қотиб кулади. — С. Сиёев, Ёруғлик

2. с.т. айн. Қорин бўшлиғи.

3. с.т. айн. Меъда, ошқозон.

Оч қоринга тушган ўткир май виз эттириб қайнатди-да, томоқ остини ловуллатмоққа олди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

Ҳозир қўй-қўзилар куни билан қоринларига йиққан овқатларини, бамайлихотир ётиб, кавш қайтараётгандир. — С. Анорбоев, Оқсой

4. Ҳайвонларнинг масаллиқ сифатида ёки идиш сифатида ишлатиладиган шу аъзоси.

Ичак, қорин гўшт бўлмас, Душман асло дўст бўлмас. — Мақол

Бир қорин мойни бир қумалоқ чиритар. — Мақол

Тошхол буғланиб турган ўпка, жигар, буйрак, қоринларни пичоқ билан нон устига олиб қўйгач, бармоқларига пуфпуфлаб тўғрай бошлади. — С. Нуров, Майсаларни аёз урмайди

Хуржуннинг икки кўзини тўлғазиб, қоринда мой келтирадиган қишлоқи мурид Тиллабой келиб кетди. — П. Турсун, Ўқитувчи

5. кўчма Тирикчилик, ейиш-ичиш; қурсоқ, жиғилдон, нафс.

У фақат қорнини ўйлайди.

Матқовул ака, мен нон топармиканман, деб қорин ғамида мактаб очганим ёʻқ. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

Ҳадеб қоринни ўйлаш керак эмас. — С. Сиёев, Ёруғлик

6. кўчма Қумғон, чойдиш, оптова, хум, кўза каби идишларнинг нарса солинадиган, ташқарига қаппайиб чиққан кенг, ёʻғон қисми.

Бутилканинг қорни. Кўзанинг қорни. Самоварнинг қорни. Чойнакнинг қорни.

Ҳамиша Қодировнинг столида қорни катта графин сув билан тўла турарди. — Ш. Рашидов, Бўрондан кучли

7. Баъзи чолғу асбобларининг ўйиб ёки бошқа ёʻл билан ишланадиган ичи бўш қисми (асбобнинг дастага уланадиган, овоз берадиган қисми).

У аянчли бир вазиятда қоракуя бўлиб куйиб, қорнининг юз тахтаси ўйилиб тушган дуторни қўлига олди ва бошини аста кўтарди. — Н. Фозилов, Дийдор

Одам қанча оч бўлса, шунча яхши ишлайди, дуторнинг ҳам қорнини тешилмаса, жарангламасди — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол

8. с. т. Ич, бачадон.

Менам қўзиларни онасининг қорнидан тушиши билан ажратганим ёʻқ. — С. Анорбоев, Оқсой

Уйимизнинг тўри сеники. Тор қорнимга сиққан, кенг уйимга сиғмайсанми? — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол

от Табибчиликда қон олиш учун ишлатиладиган, сигирнинг шохидан махсус ясалган асбоб; қортиқ.

Қориқ солмоқ.

Ўтар бобо унинг билагини ушлаб, томир уришини текширди сўнг ётқизиб, яғирига қориқ қўйди. — С. Сиёев, Аваз

qarıylıq.

сфт. 1. Аниқловчи сўз билан қўлланиб, шу сўз англатган ҳолатдаги қоринга эгаликни билдиради (

Қишлоқнинг кажава қоринли, юм-юмалоқ оқсоқоли иссиқдан ҳарсиллаб-гурсиллаб етиб келди. — Ойбек, Навоий

бир ҳовуч тамаки олиб, уни гулхан олдида турган кенг қоринли хива чилимининг сархонасига босди. — С. Айний, Қуллар

2. айн. Қориндор.

63 ёшда, серсоқол, гавдали шўхтабиат, қоринли бир киши бўлиб, юртнинг қозикалонидир. — Ҳамза, Майсаранинг иши

фл. Қормоқ феълининг ўзлик ва мажҳул нисбатлари.

Терт яхши қорилди. Сутга қорилган хамир.

Ҳакимбойвачча] Қаймоққа қорилган нонлар билан тўла дастурхон ёзиб, аччиқ чойни қуя бошлади. — Ойбек, Танланган асарлар

Унинг тупроққа қорилган гавдаси юқоридан юмалаб тушиб, шу ерда тўхтаганига гувоҳ эди. — П. Турсун, Ўқитувчи

от От ёки эшакнинг қорнидан тортиб, эгарга маҳкамланадиган ёки қорнидан ўтказиб, арава шотисига боғланадиган энли тасма; қоринбоғич.

Қамбар тойчанинг қоринбоғини бўшатиб, қозиққа боғлади. — Ойбек, Танланган асарлар

Қобил-бой аравага қўшиғлиқ отнинг бошини силаб эркалади, анжомларини кўздан кечирди, қоринбоғини қаттиқ тортиб боғлади. — Ҳ. Нуъмон ва А. Шораҳмедов, Ота

qarnı úlken, qarın qoyǵan

от Қорин сўзидан кичрайтириш шакли.

сфт. Қорни катта, корни дўппайиб чиққан (

Тожиддин Қосим бўйи шипга етгудай, қориндор, ола кўз, ботиқ пешона, кўсанамо, қирқ беш ёшлардаги киши. — Ойбек, Нур қидириб

Салимжон плитка устидаги кўк, қориндор чойнакдан бир қултум сув ичди. — Н. Аминов, Тилло табассумлар

от Қориқ солувчи табиб.

от Аралашиб, қоришиб кетган, аралаш-қуралаш.

Козимнинг димоғига ўт-ўланларнинг бир-бирига қоришиқ иси урилди. — Э. Усмонов, Ёлқин

Алам ҳам, армон ҳам қоришиқ эди бу хўрсинишда. — М. Мансуров, Ёмби

от 1. Суюқ ёки майда заррали сочилувчан нарсаларнинг ўзаро аралашувидан, қоришувидан ҳосил бўлган модда; қоришиқ масса; аралашма.

Асал билан сариёғ қоришмаси.

Пахта майдонлари минерал ва органик ўғитлар қоришмаси билан ўғитланиб, сифатли шудгорланди. — Газетадан

2. айн. Бўза ИИ.

Семент қоришмаси. Оҳак қоришмаси. Қоришма билан ғишт термоқ.

Қадимги Римда боғловчи модда сифатида оҳак қоришмасига майдаланган вулкан жинслари ишлатилган. — Фан ва турмуш

фл. Қўримоқ феълининг орттирма нисбати.

1. qarıyler tayarlaytuǵın diniy oqıw ornı

2. qıraatxana

virgin soil

Schutz m, Bewachung f, Wahrung f

от Белгиланган қонунларга мувофиқ давлат томонидан ажратилган, алоҳида илмий ёки маданий аҳамиятга эга бўлган (ноёб ландшафт, ўсимликлар, ҳайвонот дунёси, фойдали қазилмалар ва бошқалар), табиий обект жойлашган ҳудуд.

Асраймиз ўсимлик хилларин тайин, Асраймиз ҳайвонлар камёб зотини. Ҳатто атрофларин ўраб атайин, Қўриқхона, деймиз сўнгра отини. — А. Орипов, Йиллар армони

Ана шу кўлнинг поёнсиз чор атрофи давлат муҳофазасига олиниб, қўриқхонага айлантирилган. — О. Абдураҳмон, Милтиқ отилмади

фл. 1. Қормоқ феълининг биргалик нисбати.

2. Бир-бирига аралаш, қўшилган, бирлашган ҳолга келмоқ.

У қор, тупроқ қоришиб, аталаси чиққан майдонда чўзилиб қолди. — С. Анорбоев, Ҳамсуҳбатлар

3. кўчма Аралашиб, қўшилиб, бир бўлиб кетмоқ; аралаш-қуралаш бўлиб, фарқини ёʻқотмоқ.

Гап қоришиб кетди. Фикр қоришиб кетди.

Унинг миясида ола-қуроқ мулоҳазалар қоришиб кетди. — Шарқ юлдузи

4. (жўналиш келишиги билан) Беланмоқ, бўялмоқ, ботмоқ.

Лой ва тупроққа қоришган жангчиларни танимоқ қийин эди. — Ойбек, Қуёш қораймас

Таниш зангори дурра тупроққа қоришиб ётибди. — Х. Аҳророва, Орифнинг давлати

Улим билан олишганларнинг, Жангда қонга қоришганларнинг ҳайкалидир! Э. Раҳим.

5. кўчма Овора, банд бўлмоқ; куйманмоқ (бирор иш-юмуш билан).

Кумушбиби ошхона юмуши билан қоришиб ётган онасининг олдига борди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

[Турун:] Оббо, Муҳаббат-эй Роса меҳнатга қоришиб қолибсиз-да, а? Мунча ўзингизни уринтирмасангиз? — Н. Сафаров, Ҳаёт мактаби

Рўзғор ишларига қоришиб кетиши ҳам унча сезилмас, аксинча, овутгандай бўларди. — Ш. Рашидов, Бўрондан кучли

6. кўчма Бош суқмоқ; суқилмоқ, аралашмоқ, қотишмоқ.

Жанжал бўлса, қоришмам. — Ҳамза

Сен бу ишга иккинчи марта қоришма. — Ойбек, Танланган асарлар