Қидирув

от 1. Қовоқ тепасидаги ёйсимон тукли қатлам.

Қуюқ қош. Пайваста қош. Қош(ни) бўямоқ. Қош(ни) термоқ. Қош(ни) чимирмоқ. Қош(ни) қоқмоқ.

Самандаров бир қоши паст ва бир қоши баланд бўлиб, ўчиб қолган махоркасини чироқдан тутатиб олди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

— Ҳой-ҳой, — котиб туташ қошларини учириб қўйиб, Акбарга кўз қисди. — А. Обиджон, Аканг қарағай Гулмат

2. Баъзи нарсаларнинг олд қисми, туртиб чиққан жойи.

Айвоннинг қоши.

Хизматкорлар қўлтиғимдан кўтариб, отга мингаштирмоқчи бўлганларида, оёғим узангидан тойиб, бурним эгарнинг қошига тегиб кетди. — Ғ. Ғулом, Тирилган мурда

3. Узук, исирға каби буюмларга ўйиб солинган ёйсимон гул — безак.

Канизларнинг қўлларида қошлари бриллиант олтин билагузуклар, бўйинларида зебигардонлар. — Ж. Шарипов, Хоразм

4. кўм. взф. (3-шахс эгалик ва макон келишиклари шаклида — қошига, қошида, қошидан) Макон муносабатларини билдиради.

Ҳеч ким раҳм айламас қолиш ёшимга, Шакар ака, келгин менинг қошимга. — Ширин билан Шакар

Қошимдан ноз-истиғно билан кетдинг, ёмон бўлди, Қошимга ноз-истиғно билан келсанг, ёмон бўлмас. — Ж. Камол

Уч қизим бор, бир ўғлим бор қошимда, Бахт-у давлат келди етмиш ёшимда. — Ҳабибий

фл. 1. мат. Қўшув амалини бажармоқ, жам қилмоқ.

Бешни бешга қўшмоқ.

2. Бирор нарсага бошқа нарсани аралаштирмоқ ёки солмоқ.

Сутга сув қўшмоқ. Чойга шакар қўшмоқ. Лойга сомон қўшмоқ.

Гулнор ўқчиб-ўқчиб сўзлади: — Заҳар Салим қўшган. — Ойбек, Танланган асарлар

Ҳар бир ақли бор одам қовунга пиёз қўшиб ейиш нотўғри эканини билса керак. — А. Қаҳҳор, Мунофиқ

Дарахтларнинг гулларидан сочилаётган ҳидни ҳаво билан қўшиб, ҳар қанча шимирсанг ҳам тўймайсан, киши. — Н. Сафаров, Жангчи шоир

3. Бўлак-бўлак, алоҳида, мустақил нарсалардан бир бутунлик ҳосил қилмоқ, бирлаштирмоқ.

Икки институтни қўшмоқ. Мол-у мулкни қўшмоқ. Сўзларни бир-бирига қўшиб, гап тузмоқ.

Бешинчи ва еттинчи синфларни қўшиб ўқитяпти дадам. — С. Сиёев, Ёруғлик

4. Бирини бошқасининг ёнига, устига қўймоқ, тиркамоқ, ташламоқ; бир қилмоқ, бир қилиб қўймоқ.

Хирмонга этак-этак пахта қўшмоқ.

Шинел ва гимнастёркаларини ечди-да, тугун қилиб, бошқаларникига қўшди. — Ойбек, Қуёш қораймас

5. Қўшимча тарзда бермоқ, киритмоқ.

[Мирзакаримбой] Бир нафас ўйлаб, яна уч сўмлик қоғоз ва бир сўлкавой қўшиб, Ёʻлчига ташлади. — Ойбек, Танланган асарлар

6. Гап, фикр ва шу кабилар қўшимча қилмоқ; гап қистирмоқ.

У Хадичахоннинг сўзига нимадир қўшмоқчи бўлди-да, ҳозир айтиб қолмаса, худди кечикиб қоладигандек шошди. — Н. Сафаров, Хадича Аҳророва

Ўша кув-нок вазиятини ўзгартирмай, қўшиб қўйди: — Оёғингиз оғримаяптими? — С. Кароматов, Олтин қум

7. Борига яна нимадир киритмоқ, бирор нарсани яна нима биландир тўлдирмоқ. ||Умрга умр қўшмоқ. Ҳуснига ҳусн қўшмоқ.

Ҳазин мисралар унинг дардига дард қўшар эди. — Х. Султонов, Онамнинг юрти

бу сайил навбаҳорга файз қўшарди. — Мирмуҳсин, Меъмор

8. Қаторига киритмоқ, бирга қилмоқ.

[Ўзбек ойим:] Отабекнинг ёнига Ҳасаналини қўшиб, Марғилонга юбораман. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

Бу йигитни аскарий машқ ўтказаётган навкарларга қўшинг! — П. Қодиров, Юлдузли тунлар

Ишонмасак, сени тўдамизга қўшмасдик. — С. Сиёев, Ёруғлик

9. Бирга қилмоқ; бириктирмоқ.

Бири Робияни оёқларидан ушлаб олган, иккинчиси унинг кўлларини белига қўшиб, маҳкам қисиб турган — П. Қодиров, Юлдузли тунлар

10. этн. Сарпо қилмоқ, сарпо, сеп тариқасида бермоқ.

Битта хитой жужун мурсакни кам кўриб, ёнига ўзининг қимматбаҳо заррин мурсагини қўшган эди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

11. Арава, извош, омоч ва шу кабиларни тортиш учун тегишли абзал ёрдамида бириктирмоқ (от-улов ҳақида).

Ҳозир нариги тўриқ қашқани қўшаман жувозга. — Н. Фозилов, Оқим

[Ёрмат] Отни қўшгандан кейин аравага қалин намат солди. — Ойбек, Танланган асарлар

Офицер ҳозир: Қўшга қўшсанг ҳам, майли, ишқилиб ўлдирма, деб кетаётибди. — А. Қаҳҳор, Олтин юлдуз

12. От-улов тиркаб тайёр қилмоқ (арава, извош, омоч ва шу кабилар ҳақида).

Фазлиддин аччиқ чойни ичиб қониққач, извошни қўшди. — Ойбек, Танланган асарлар

У [Сидиқжон] бир куни, тушки дам олиш вақтида, Зиёдахоннинг сўровига кўра, эшак-аравани қўшиб, дарёдан сув келтиргани борди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

13. Эркак киши билан аёлни уйламоқ, бир ёстиққа бош қўйдирмоқ, қовуштирмоқ.

Қирқ кун тўй қилиб, қирқ биринчи кечаси йигитларни қизларга қўшдилар. — Эртаклар

[Ҳасанали:] Бекни уйлантирдим, севганига қўшиб қувонтирдим! — А. Қодирий, Ўтган кунлар

1. Иккита, бир жуфт; жуфт.

Қўрққанга қўша кўринар. — Мақол

Ярашиқли келган қўша кокилинг. — Ҳасанхон

Қўша кунгурали бинолар, Қуббаларда ўйнайди қуёш. — Э. Раҳим

2. Қўша қаримоқ Умрнинг охиригача бир-биридан ажралмасдан, бирга яшаб ўтмоқ.

Фотиманинг ҳам унга майли бор. Агар юлдузлари тўғри келган бўлса, қўша қаришсин. — П. Турсун, Ўқитувчи

от айн. Қўра.

от Қуролли кучлар мажмуи ёки унинг бир қисми; аскар, армия.

Қўшинларимиз қарши ҳужумга ўтдилар — А. Қаҳҳор, Ҳи-ҳи

Кун чиқаётганда, шаҳар таш-қарисида бир қисм қўшини билан Шайбонийхон пайдо бўлди. — П. Қодиров, Юлдузли тунлар

от Овқат ейиш ёки ичиш учун ишлатиладиган рўзғор буюми.

Ёғоч қошиқ. Кумуш қошиқ. Чой қошиқ. Қуруқ қошиқ оғиз йиртар. — Мақол

Сулаймонов қаймоқдан бир қошиқ олиб ичди-да, бирдан афти бурушди. — А. Қаҳҳор, Икки ёрти — бир бутун

сфт. 1. Бирлаштирилган, бирлашган ҳолда амалга ошириладиган, ўтказиладиган, биргаликдаги.

Қўшма ахборот. Қўшма мажлис. Қўшма корхона.

2. тлш. Икки ва ундан ортиқ тил бирлигининг қўшилувидан ташкил топтан.

Қўшма гап. Қўшма аффикс. Қўшма сўз.

от 1. Уйлари, ҳовли-жойлари ёнма-ён ёки яқин бўлган кишилар, оилалар, хонадонлар (бир-бирига нисбатан).

Яқин қўшни. Ён қўшни. Ҳовли олма, қўшни ол. — Мақол

Гилам соцанг, қўшнингга сот, бир чеккасида ўзинг ўтирасан! — Мақол

[Қосимжоннинг] Ойиси қўшни билан гаплашиб турарди. — Ў. Умарбеков, Она

Бир қаричликдан дуторни севаман, бир қўшни келинчакдан ўрганган эдим. — Ойбек, Танланган асарлар

[Отабек] Гузарга чиққанда, Ҳасаналининг қўшниси бўлган Али эринибгина дўкон тахтасини туширмоқда эди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

2. Иш жойи, жойлашиш ўрни ёнма-ён ёки яқин бўлган кишилар (бир-бирига нисбатан).

Қиз сўраган курсант, ҳақиқатда, Эл-муродга қўшни, иккинчи взводда ўқир эди. — Шуҳрат, Шинелли йиллар

Ҳайрон бўлиб, сувдонга тикилди. У ковак эди — ўқ тешиб ўтибди, уни улоқтирди-да, қўшнисидан, серсоқол русдан сув тилади. — Ойбек, Қуёш қораймас

3. сфт. Ёнма-ён турган, жойлашган, бир-бирига яқин, чегарадош.

Қўшни бригада. Қўшни маҳалла. Қўшни қишлоқ. Қўшни мамлакатлар.

Йигит ялт этиб қўшни далага қаради. У ерда хотин-халажлар, бола-чақалар чувуллашиб, пахта теришаётган эди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

от 1. Бир-бирига қўшилган; қўшалоқ.

Қўшоқ сомса.

Бир кўзи ғилайроқ Тиканак сингари Қошлари қўшоқ. — Туйғун

Анави малла йигит чилдирмани қўшоқ қилиб чаладиган, ҳунари ўткир чилдирмачи. — С. Анорбоев, Оқсой

2. с.т. кам қўлл. от Умр ёʻлдоши, эр ёки хотин (бир-бирига нисбатан).

Бошқа гапларни кўнглингга келтирма, қизим! Марғилонлик келин билан сенинг бизга ҳеч бир фарқларинг ёʻқ, икковларинг ҳам боламизнинг қўшоғи — боламизсиз! — А. Қодирий, Ўтган кунлар

3. отмахс. Бир арқон билан боғланган икки ёки бир неча қўй; ўзаро боғланган қўйлар тўдаси.

Чўпонлар ҳам сотилмай қолган қўйларни қўшоқлардан чиқариб, ўтлоқларга ҳайдадилар. — С. Айний, Дохунда

Тўламат Сувонжон билан бирга жуни ўсиқ қўзиларни тутиб, қўшоққа тиркашмоқда. — С. Анорбоев, Оқсой

4. с. т. Умуман, тўда, тўп; гуруҳ.

Олдинги туялардан бир нечаси қўшоғидан ажралиб келди-да, кийикни ўзига қўшиб олди. — Й. Шамшаров, Қахрамонлик ёʻли

Колхозчи болалар ва қизлардан икки қўшоқ қўриқчилар тўдаси ташкил қилиб, болаларнинг ўзига ҳар бир қўшоққа бир бошлиқ сайлатди. — А. Қодирий, Обид кетмон

5. Қўшоқ (эркаклар исми; одатда олти бармоқли одамларга қўйилади).

МАТ. Қўшиш амали.TOPLAMA

от 1. Қўш ҳайдовчи киши.

Ер ҳайдашга чиққан қўшчиларнинг куйлаган овозлари эшитилиб, мени ўз томонига тортди. — С. Айний, Эсдаликлар

2. тар. Феодал-бойларга ёлланиб ишловчи камбағал деҳқон; қарол, чоракор, батрак.

Минг қўшчига бир бошчи. — Мақол

Ўзининг ер ҳайдаш анжомларига, ҳўкиз каби иш ҳайвонларига эга бўлиб, ҳақини келишган ҳолда, заминдорларнинг ерини ҳайдайдиганлар қўшчилар деб номланган. — Фан ва турмуш

3. тар. Батрак, қарол, чоракор ва камбағал деҳқонлар манфаатини ҳимоя қилиш учун тузилган, 1919-1930 йилларда фаолият кўрсатган касаба ташкилоти.

Стол ёнида комиссия аъзолари, қўшчи фаоллари ўтирдилар. — А. Қаҳҳор, Сароб

преп. in the presence of, at, by, near

преп. to, toward

1. Қўшмоқ И фл. ҳар. н

Ҳосилга ҳосил қўшиш

Бу, ўртоқлар, фан билан тажрибани бирга қўшиш орқасида эришган ютуғимиздир — С. Анорбоев, Оқсой

Тешабой соябон аравани қўшишга буюрди — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

2. мат. Икки ёки ундан ортиқ соннинг йиғиндисини топиш амали; қўшув

Касрларни қўшиш ва айириш

от Ўзбек, тожик ва бошқалар шарқ халқларида тарқалган, бириктирилган икки найли, пуфлама тилчали мусиқа асбоби (бир-бирига ўзаро боғланган иккита бир хил ғаров қамишдан ишланади).

Бу майин оҳанг дам яқин, дам узоқдан эшитилар дам чиройли қўшиққа, дам қўшнай садосига ўхшаб кетарди. — Ж. Абдуллахонов, Тўфон

биномен

qoshqar.

от 1. Икки тиғли, дудама.

Қўштиғ пичоқ.

2. шв. Қўшоғиз, қўшотар.

Қани энди, қўш-тиғ милтиғинг бўлса-ю, сочма ўқ билан бир отишда ҳаммасини уриб олсанг! — П. Турсун, Ўқитувчи

от мус. Икки торли.

сфт. 1. Иккита бир-бирига ёпишган, бир-бирига ёпишиб ўсган, ёпишиб туғилган ва шу кабилар

Қўшалоқ олма. Қўшалоқ сомса. Қўшалоқ бошли бузоқ. Марғилоннинг қўшалоқ кулчаси.

— Сизларга атаб олиб келдим, қизларим, — деди кампир ва бир жуфт қўшалоқ анорни рўмолидан олиб, Адолатга узатди, — буниси сенга, қизим. — И. Раҳим, Чин муҳаббат

Самоварчи қўшалоқ бармоқли панжасини чўзиб, бир кўчани кўрсатди. — Ойбек, Танланган асарлар

2. Бир вақтда содир бўлган, юз берган, бирга келган, қўш.

Қўшалоқ байрам.

Бола-чақа, набиралар, дўст-у биродарлар билан қўшалоқ тўй кунини ўтказиш вақтини келишиб олдик. — Т. Унабоев, Кумуш тўй