Hayot Foundation лойиҳаси
Ўз

Қидирув

«ҚАРМОҚ» бўйича 222 та натижа

Филтр

← Барча натижалар

Луғат мақолалари

222 та · 1-саҳифа / 12
қармоқ
Изоҳли луғат · яна 5 та луғатда

от 1. Балиқ овлаш учун ипга боғлаб, сувга ташланадиган ўткир учли махсус илгак; учига шундай илгакли ип боғланган узун таёқ шаклидаги балиқ овлаш асбоби.

Ерни қазимасанг, олтин чиқмас, Қармоқ солмасанг, балиқ чиқмас. — Мақол

Қодир балиқни қармоқдан чиқариб, майса устига ташлади. — Э. Усмонов, Ёлқин

2. Бирор киши ёки нарсани қўлга олиш, илинтириш учун ишлатиладиган восита, тадбир, макр ва шу кабилар; тузоқ, дом.

Бировнинг қармоғига илинмоқ (тушмоқ).

Паиғамов Нусратбекнинг боши айланиб, тили каловланаётганини сезди, қармоқ ташлаб кўрди. — С. Нуров, Нарвон

Тўсатдан оилада совуқлик пайдо бўлиб қолди. Бунда ё хотинга бирор бошқа эркак қармоқ қўйди, ё эрга бошқа хотин қўл узатди. — Газетадан

Тўлиқ мақола →
qaʼr инглизча

quick auto reverseрусчабыстрый реверс (с по- мощью специального оптического датчика формируется сигнал, по которому головка пово- рачивается на 180° и реверсируется МТЛ)ўзбекчатез реверс (махсус оп- тик датчик ёрдамида сигнал шакллантири- лади, унга қараб кал- лак 180° га бурилади ва МТЛ реверсланади)

Тўлиқ мақола →
ҚАРА

қарамоқрусчасмотретьинглизчаlook

Qara qarnï todsa kör ud teg yatur, yawa sözkä avnur özin semritür Қора қорни тўйса ҳўкиздек ётади, мақтов сўзига овиниб ўзини семиртиради – Когда у простолюдина сытый желудок, он лежит, как вол, развлекается праздным разговором и наращивает жир – Вҳен тҳе коммонер ҳас а фулл стомач, ҳе лиес лике а волф, амусес ҳимселф витҳ идле талк анд инкреасес фат — ҚБК, 39₂

Тўлиқ мақола →
қари
Изоҳли луғат · яна 8 та луғатда

ҚАРИ И ' кўкрак ўртасидан қўлнинг учигача бўлган узунлик ўлчови' (турли жойда турлича узунликни бил— дирган). Иштонсизнинг тушига икки қ а р и бўз кирибди (Мақол). Қадимги туркий тилда ҳам шундай ўлчов бирлигини англатган бу сўз асли ' қўлнинг елкадан тирсаккача бўлган қисми' маъносини англатган қар отидан (ДС, 422) кучайтириш маъносини ифодаловчи -ï қўшимчаси билан ҳосил қилинган (ДС, 426: қарï И; Де — вон, ИИИ, 242): ўзбек тилида а унлиси ä унлисига алмаш — ган, ï унлисининг қаттиқлик белгиси ёʻқолган: қар + ï = қарï > қäри. Бу сўз асли ' қўлнинг тирсаккача бўлган қисми'ни англатган (ДС, 426), кейинчалик маъно та — раққиёти натижасида ҳозирги маъноси юзага келган. ҚАРИ ИИ ' кўп яшаган', ' кекса'. Қ а р и билга— нини пари билмас (Мақол). Бу сифат асли қадимги туркий тилда 'кексай-' маъносини англатган қарï-феълидан (ДС, 426; Девон, ИИИ, 279) маъно тараққиёти ёʻли билан ажралиб чиққан: 'ҳаракат' -> 'шундай ҳа — ракат. оқибатида воқе бўладиган ҳолат'; ўзбек тилида а унлиси ä унлисига алмашган, ï унлисининг қаттиқлик белгиси ёʻқолган: қарï— > қарï > қäри

1. Анча ёшга борган, қартайган; кекса. . н Дари ҳам, ёш ҳам унинг олдида одоб сақлаётгандек, аскияга ортиқ оғиз очмади. М. Исмоилий, Фарғона т

Дари киши. Дари от. Дари тол. Ёшу қари(лар). Дари бшзганини пари билмас — Мақол

2. Узоқ ўтмишга эга. Етиб келар муздай шабада.. Дари тоғнинг хўрсиникршри. Ш. Раҳмон, Юрак қирралари

Ёзди қари тарих саҳифасига Тарихни титратган бир сўз — ларзакор — Миртемир

Тўлиқ мақола →
қарс
Изоҳли луғат · яна 1 та луғатда

тақл. с. 1. Нарсаларнинг бир-бирига қаттиқ урилишидан, синишидан ва шу кабилардан ҳосил бўладиган товушни билдиради.

У тишида қарс этиб ёнғоқ чақди. Шиша қарс этиб ёрилиб кетди. Қарс этган милтиқ овози эшитилди.

Мадаминхўжа дастурхон солди, нон ушатди, кейин каттакон бир гурскетдини келтириб, пичоқ тортган эди, совун қарс этиб ёрилди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

От олдинга интилди, тириша-тириша аравани кўприкка олиб чиқди. Лекин шу онда нимадир қарс этди. — Ойбек, Танланган асарлар

Раис ўрнидан туриб, шофёрни чақирди, кўк Волгага ўтириб эшигини қарс бекитди-да, кетдик, деди шофёрга. — Э. Раҳим, Ҳаёт амри билан

2. Қарсак, чапак.

Қарс урмоқ.

Полвоннинг рапидадек кенг кафтларидан чиққан қарс— чапак кўп кишиларнинг диққатини жалб этди. — Ойбек, Қуёш қораймас

Кишилар қарс уриб турадилар ва мени масхаралагандек қийқириб, оғиз-бурунларини қийшайтирадилар, лекин мен уларга парво қилмай, ўйинни давом эттираман. — А. Қодирий, Жинлар базми

  • Қарс икки қўлдан чиқади Баробар учинг, фақат баробар учсангизгина, муҳаббат сизга қанот.Қанот жуфт бўлади, қарс икки сўлдан чиқади. — А. Мухтор, Қарс икки қўлдан чиқади
Тўлиқ мақола →
қарз
Изоҳли луғат · яна 7 та луғатда

от 1. Маълум муддат ўтгандан кейин қайтариш шарти билан берилган ёки олинган нарса (пул, буюм, ғалла ва шу кабилар).

Қарз(га) олмоқ. Қарз кўтармоқ. Қарз(га) бермоқ. Қарзни тўламоқ.

Қарздан қутулмоқ. Мен сиздан юз сўм қарзман.

Афандининг бир баққолдан эллик уч танга қарзи бор эди. — Латифалар

2. Ишлатганлик, фойдаланганлик учун тўланадиган нарса (асосан пул).

Тўлов қарзлари. Солиқ қарзлари.

3. Кимсанинг зиммасидаги вазифа, мажбурият, бурч.

Ёшнинг ҳурмати — қарз, Қарининг ҳурмати — фарз. — Мақол.

Ўғил онасидан қарзин узгандай, Тоғ ҳам оқлаётир она сутини. — Гулдаста

Адабиёт ва санъат арбобларининг талабчан китобхонлар ва томошабинлар олдида ҳали қарзи кўп. — Газетадан

4. Адо этилиши, бажарилиши шарт бўлган иш, вазифа.

ректорат ҳам унинг иккита имтиҳондан қарзи борлигини ҳисобга олиб, бу қарорни тасдиқлаганди. — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол

Сен ҳумпарни қанча сўксам, яна бўйнимда қарз қолади. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

  • Қарзга ботмоқ Зиммасидаги қарзи жуда ҳам кўпаймоқ, кўп бўлмоқ. Кечагина кимсан — Шомурод бойваччанинг ўғлиман, деб керилиб юрган Нормурод қулоғигача қарзга ботиб, кафангадо бир йигитга айланди-қолди. — О. Ёқубов, Диёнат
  • Қарзи қиёмат, қиёмат қарзи ёки қиёмати қарз Тирикликда тўланиши ёки адо этилиши шарт бўлган қарз.
  • Қарзи ҳасана
  • Ҳам фарз, ҳам қарз Албатта қилиниши, бажарилиши шарт, деган маънодаги ибора. Ҳазили ёʻқ. Уйланиш сизга ҳам фарз, ҳам қарз. — А. Қодирий, Меҳробдан чаён
Тўлиқ мақола →
қарам
Изоҳли луғат · яна 6 та луғатда

сфт. 1. Ихтиёри, эрки-ҳуқуқи ўзида бўлмаган, бошқага тобе мавқели.

Қарам мамлакат.

Фабрика-заводлар, корхоналар, ер-сувлар яна ўша хўжайинлар қўлида. Ишчилар, чоракор, қароллар яна уларга карам. — П. Турсун, Ўқитувчи

Сиз, яхшиларим, бу қисқа ўйлашингиз билан ўз оёғингизга ўзингиз болта уриб, яна қипчоқларга карам бўласиз! — А. Қодирий, Ўтган кунлар

2. Юқори ташкилот томонидан бошқариладиган, унга итоат қиладиган; қарашли.

Шаҳар ва раён ҳокимликларига тушган анчагина шикоят, аризалар текшириш учун карам ташкилотларга юборилган. — Газетадан

3. Кимсанинг таъминотида, қарамоғида бўлган.

Касал ўғил, хотин, боз худо берган набира. Ҳаммаси шу чолга карам. — Ойбек, Танланган асарлар

Пошшахоннинг эри энди ишга яроқсиз, хотинига карам — Д. Нурий, Осмон устуни

Тўлиқ мақола →
қаран

1. Қарамоқ 1 феълининг ўзлик нисбати.

2. Қарамоқ, боқмоқ; синчиклаб қараб чиқмоқ.

[Отабек] Жавоб ўрнига ҳовли томонга қаранди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

Гулчеҳра худди уйқудан бош кўтарган киши каби атрофга қаранди-да ташқарига отилди. — С. Азимов, Оппоқ тонг қўшиғи

Тўлиқ мақола →
ҚАРАР

[a.]

қароррусчаустойчивость, постоянствоинглизчаdecision

Тüби ел турур бу аžун рй оюл, кўликä турур кўр қарарï ёқ-ул Ey o‘g‘il, bu dunyoning tubi yeldir, ko‘lanka kabi qarori yo‘q – О сын, смотри, этот мир – вихрь, он – тень, которой нигде нет покоя – Oh son, the bottom of the world is a fart, it’s inconstant likeshadow

Тўлиқ мақола →
қарға
Изоҳли луғат · яна 5 та луғатда

ҚАРҒА ' патлари қора ёки ола йирик кўчманчи қуш'. Қ а р ғ а ҳарғанинг кўзини чўҳимас (Мақол). Қадимги туркий тилда ҳам шундай маънони анг— латган бу от қарға тарзида талаффуз қилинган (Девон, И, 401); ўзбек тилида а унлилари ä унлиларига алмашган. Бу сўз асли қарр-қарр товушга тақлид сўзидан —ға қўшимчаси билан ясалган бўлса керак: қарр + ға = қаррға > қарға > қäрғä

1. Патлари тим қора (қора қарға) ёки қора билан кулранг аралаш (ола қарға) кўчманчи қуш (Ўзбекистонда қиш ойларида бўлади)

Бир қарға билан қиш келмас — Мақол

Қарға қарғанинг кўзини чўқимас — Мақол

2. Ўйин қартасининг найза учига ўхшаш қора холли тури

Қарғанинг саккизлиги

Тўлиқ мақола →
ҚАРÏМ

ўзбекчачуқур, қабррусчаяма, ров, могилаинглизчаhole, grave

Тüкäди тириглик қазïлдï қарïм Тириклик тугади, қабр қазилди – Жизнь окончена, и могила уже выкопана– Лифе ис овер, анд тҳе граве ис алреадй дуг уп

Тўлиқ мақола →