sft.
1.
Sinmagan; sindirilmagan; shikastlanmagan; siniq-mertik joyi yoʻq.
Butun non. Butun kosa. Butun gʻisht.
Murabbiya haligi qoʻli singan qoʻgʻirchoqni olib, oʻrniga butun qoʻgʻirchoqni yotqizib qoʻyayotgan ekan. — Oydin, Bolalik uyda gʻiybat yoʻq
Ular siniq jomashovni hamon butun jomashov demoqdalar. — Mushtum
Koʻprik butunmi yoki majaqlab tashlandimi — bu unga qorongʻi. — I. Rahim, Chin muhabbat
Sirtim butun boʻlsa ham, ichim tutun. — A. Muxtor, Qoraqalpoq qissasi
2.
Yirtilmagan, teshilmagan, yirtiq joyi, teshigi yoʻq.
Butun kalish. Butun qop.
Arslonning oʻsha toʻni hali butun, eskirmagan. — S. Zunnunova, Koʻk chiroqlar
Quda-andani oʻylagan oyim senga butungina mahsi ham kiygizib yubormabdi. — Oybek, Tanlangan asarlar
3.
Buzilmagan, ochilmagan; yaxlit.
Butun konserva.
Boy aytadi: — Butun bergin pulimni, Koʻp soʻylatib qichitmagin tilimni. — Ergash Jumanbulbul oʻgʻli
4.
Raso, toʻliq.
Esi butun odam. Xayr qilsang, butun qil. — Maqol
Orziqul opamning onasi: Nasibang butun boʻlsin, bolam deb, dadamga non tishlatdi. — S. Siyoyev, Yorugʻlik
5.
mat.
Kasr qismi boʻlmagan.
Butun sonlar. Ikki butun oʻndan besh. Besh butun bir taqsim ikki.
6.
Bor(i), borliq, barcha, hamma.
Butun imkoniyatlardan foydalanmoq. Voqeani butun tafsiloti bilan aytib bermoq. Butun kuch, butun gʻayrat ulugʻ vazifalarni bajarishga qaratilgan.
Uning butun vujudidan yoshlik, navqironlik, balogʻat tantanasi aks etib turardi. — S. Ahmad, Ufq
Butun borligʻidan gupullab xushboʻy atirning hidi ham kelib turibdi. — X. Toʻxtaboyev, Shirin qovunlar mamlakati
7.
Oʻrin, joy, makon bildiruvchi soʻzlar bilan kelganda, ularni taʼkidlab yoki butunisicha, yaxlit koʻrsatish uchun xizmat qiladi.
Butun bir institutda undan chiroyli qiz yoʻq edi. — O. Yoqubov, Er boshiga ish tushsa
Oshning hidi butun uyni toʻldirdi. — P. Tursun, Oʻqituvchi
Tosh fonuslar parpirab yonib, butun bogʻni charogʻon qilib turibdi. — X. Toʻxtaboyev, Yillar va yoʻllar
Sobir butun dunyoni unutgandi, uning atrofida qogʻoz, qalam va aytmoqchi boʻlgan soʻzlardan boʻlak hech narsa yoʻq edi. — O. Moʻminov, Xiyobondagi uch uchrashuv
Bu koʻzlar uchun butun olamni hadya etsa arzirdi. — J. Abdullaxonov, Oriyat
Butun Fargʻona vodiysida Chorterakdan oldin oʻrik pishmaydi. — S. Ahmad, Ufq
8.
Oʻrin, joy, makon yoki kishilar jamoasidagi barcha kishilarni bildiradi.
Azon pallada butun Qorabuloq toqqa joʻnadi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha
Butun Yakkatut, balki butun olam uyquga choʻmgandi. — N. Fozilov, Diydor
Bugun Chimyon qishlogʻini butun mamlakatimiz biladi. — Gazetadan
Yerdan qor ketishi bilan koʻchib kelib, butun oila chumoliday ishlar edik. — Oybek, Tanlangan asarlar
9.
Vaqt, muddat bildiruvchi soʻzlar bilan kelib, shu soʻz orqali ifodalangan vaqt, muddatning boshidan oxirigacha boʻlgan chegarasini, oraligʻini ifodalaydi.
Butun yil.
Qutidor esa butun kun mehmonxonasiga kelib-ketib turgan koʻngil soʻrovchi oshna, yor-doʻstlari bilan ovora boʻldi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
Ertalab dalaga joʻnaydi. Butun kun yer haydaydi. — Oybek, Tanlangan asarlar
Butun umr yelkalaridan obkash tushmagan. — S. Ahmad, Ufq
