Hayot Foundation лойиҳаси
Ўз

Қидирув

«ко» бўйича 10337 та натижа

Филтр

← Барча натижалар

Луғат мақолалари

10337 та · 1-саҳифа / 517
код
Изоҳли луғат · яна 7 та луғатда

от Алоқа (телеграф, телефон, радио ва шу кабилар), автоматик бошқариш тизимларида, ЭҲМ (электрон-ҳисоблаш машиналари)да исталган ахборотни узатиш, қайта ишлаш ва сақлаш учун қўлланадиган, маълум тартибдаги шартли белги, рамз (символ)лар ёки сигналлар тизими.

Телеграф коди.

Тўлиқ мақола →
кўк
Изоҳли луғат · яна 7 та луғатда

сфт. 1. Тиниқ осмон рангидаги; мовий, зангори.

Кўк кўз. Кўк бўёқ.

Қўлимизда товланар жажжи-жажжи байроқлар, Осмонда кўк, қизил шар енгил учиб ўйноқлар. — И. Муслим.

2. Кул рангидаги, кулранг.

Кўк бўри. Кўк каптар.

Қамчи кўк от билан саман тойни етаклаб, дарё томонга кетди. — Ҳ. Ғулом, Машъал

3. Яшил, сабза.

Кўк ўт.

Қаршимда тебранар кўк барглар ҳар он — Ю, Ҳамдам

4. Ер устида гумбаз шаклида кўриниб турадиган ҳаво қатлами; осмон.

Энкайганга энкайгин, бошинг ерга теккунча, Кеккайганга кеккайгин, бошинг кўкка етгунча. — Мақол

Мартнинг охирги кунлари. Кўк юзида сузиб юрган булут парчалари офтобни бир зумда юз куйга соляпти. — А. Қаҳҳор, Минг бир жон

5. Ўсаётган ўт-ўсимлик, ўт-ўлан; майса, кўкат.

Ёмғирлар ёғиб, ерда ўт-ўланлар кўрина бошлади, ҳайвонларнинг оғзи кўкка тегди. — М. Муҳаммаджонов, Турмуш уринишлари

Менинг бригадамга қарашли ердан уч гектарига Миср пахта экдим. Кўки жуда яхши. — Ғ. Ғулом, Тирилган мурда

6. Баҳорда янги чиққан, сомса, чучвара каби овқатларга ишлатиладиган отқулоқ, ёʻнғичқа, жағжағ, исмалоқ каби кўкатларнинг умумий номи ва шундай кўкатлар қўшиб тайёрланган овқат.

Кўк сомса. Кўк шўрва.

Кўк териш баҳонаси билан далаларни тусай бошлаган эди. — Чўлпон, Кеча ва кундуз

7. Кашнич, жанбил, укроп каби овқатга қўшиб ейиладиган резавор ўсимликлар, кўкат.

Кўк солиб қатиқланган маставанинг лаззатли ҳиди келди. — А. Мухтор, Опа-сингиллар

8. (3-ш. бирл. шаклида — кўки) Доллар.

Бир пачка кўки билан қўлга тушибди, иш чатоқ.

  • Кўк сомса Ичига янги ўсиб чиққан жағ-жағ, ёʻнғичқа, исмалоқ, ялпиз каби ўт-ўланлар баргини пиёз билан қиймалаб, оширма ёки оддий хамирга ўраб тайёрланган сомса.
  • Боши кўкка етди
  • Ер-у кўкка ишонмаслик Ўта даражада эҳтиётламоқ. Қизим бечора уни [Ёдгорани] ерга ҳам, кўкка ҳам ишонмайди. — Э. Раимов, Ажаб қишлоқ
  • Кулики кўкка совурмоқ
  • Кўкка кўтармоқ Таъриф, тавсифини жуда оширмоқ, ўта мақтамоқ. — Муштоқман, аммо бир оз сабр эт, — деди лабларидан мева ширасини артиб Аҳмад Ҳусайн. — Қани, сен ҳали кўкка кўтарган таълимот қайси? — Ойбек, Нур қидириб
  • Тутуни кўкка чиқмоқ Ўта даражада хафа бўлмоқ, хуноб бўлмоқ. Ўзбек ойим ўғлининг ўлганни устига чиқиб тепиш қабилидан бўлган бу ҳаракатидан тутуни кўкка чиқиб, борлиқ қаҳр-ғазабини эри устига тўкади. — А. Қодирий, Ўтган кунлар
Тўлиқ мақола →
ком
Изоҳли луғат · яна 2 та луғатда

от Мақсад, мурод; шодлик, комронлик.

Бахт-у давлатдин бутун ўртоқларим ком олдилар, Соате дунёда бўлмам комрон, қандоқ қилай? — Ҳадия биби (Ўзбек шоирлари)

Сенингсиз менга ком ёʻқдир, Асал ичсам, заҳар бўлғай. — Э. Воҳидов, Муҳаббат

Тўлиқ мақола →
кўп
Изоҳли луғат · яна 6 та луғатда

КЎП ' миқдори меъёрдан ортиқ'. Болалик кунларимда, уйқусиз тунларимда К ў п эртак эшитгандим (Ҳамид Олимжон). Қадимги туркий тилда ҳам шундай маънони англатган бу сўз асли кўп тарзида талаффуз қилинган (ПДП, 396; Девон, ИИИ, 130; ДС, 317), ўзбек тилида ў унлисининг юмшоқлик белгиси ёʻқолган: кўп > коп

1. Сон, миқдор жиҳатидан, меъёрдан ёки нисбатан ортиқ

Кўп китоб

Кўп одам

Улар биздан кўп

Шунақа кўп латифа, чўпчак, мақол биладики — Саъдулла Сиёев, Ёруғлик

Болалик кунларимда, уйқусиз тунларимда Кўп эртак эшитгандим, Сўзлаб берарди бувим — Ҳамид Олимжон

Кичкина чуғурчуқлар шунча кўп қўндиларки, дарахтларнинг шохлари, қишда қалин қор босгандаги сингари, ерга салом бериб қолди — Мирзакалон Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

2. Вақт эътибори билан ортиқ, узоқ вақт давомида; узоқ

Кўп кутмоқ

Ўзинг биласан, болам. Кўп ўтирма — Ойбек, Танланган асарлар

У [Отабек] Марғилонда кўп тўхтамас, бир кун, узоққа тортилса, икки-уч кун туриб қайтар эди — Абдулла Қодирий, Ўтган кунлар

Эсимда бор, кўп бўлди, ёшлик чоғимда шаҳардаги симкорлар иш ташлаганлар — У. Исмоилов, Сайланма

3. Орадан узоқ вақт ўтмасдан, тез-тез, дам-бадам

Мен уни кўп кўраман

Улар бизникига кўп келишади

Бўйим етиб, ақлим кирган сайин, илуларни кўпроқ ўйлайдиган бўлиб қолдим — Ўткир Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол

4. Ортиқ даражада, ортиқ; жуда, ғоятда

Боёқиш кўп яхши одам эди, инсофли, ҳамиятли эди — Ойбек, Танланган асарлар

[Қози бойга:] Мингбоши додҳо сизга қилган беадаблигидан кўп пушаймон — Ҳамза, Бой ила хизматчи

Баҳор, соғинтирдинг ахир кўп узоқ! — Абдулла Орипов, Йиллар армони

5. от вазифасида. Кўп кишилар, кўпчилик. Гап кўп - бирор нарсанинг моҳиятан, амалда аҳамияти катта, жуда муҳим хусусиятларга эга эканини қайд этади. Кўпга бормайди - кўп давом этмайди, узоққа чўзилмайди, тез барҳам топади. Кўпга келган тўй - тўй. Кўпи билан ёки Кўп деганда - кўп бўлса, энг узоғи билан. Кўпни кўрган - кўп воқеа-ҳодисаларни бошидан кечирган, кўп турмуш тажрибасига эга. Худо кўп кўрди - бирор одам ёки нарсадан айрилганда ишлатиладиган ибора

Кўпдан қуён қочиб қутулмас — Мақол

Кўпга келган тўй

Балки шунинг учун кўплар тайёр уй турганда, иморат соламан, деб шаҳар чеккасига югурар — Ўткир Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол

Тиббиётда аниқ ва тез фурсатда диагноз қўйишда гап кўп — Газетадан

Бундай мулойимлик кўпга бормайди — Эргаш Раимов, Ажаб қишлоқ

Хўп десангиз.. кўпи билан уч-тўрт кечада саранжомлаб ташлайман — Абдулла Қақҳор, Қўшчинор чироқлари

Сиз кўпни кўргансиз. Сизни эшицак, ақлимизга ақл қўшилади, отахон, сўзлайверинг — Суннатилла Анорбоев, Оқсой

Гавҳарнинг қаршисида, боя ўзи ўйлагандек, олифта кийинишни яхши кўрадиган қиз эмас, кўпни кўрган, турмушнинг пасту баланд сўқмоқларидан ўтиб келган инсон ўтирарди — Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол

[Иқбол:] Биргина кўнгил чироғим сиз эдингиз. Худойим сизни ҳам манга кўп кўрса — Н. Сафаров, Уйғониш

Тўлиқ мақола →
кор
Изоҳли луғат · яна 6 та луғатда

от 1. Бирор мақсадда қилинадиган фаолият, ҳаракат, иш.

Энди бу коринг қўйгин, Беҳуда юраринг қўйгин. — Тоҳир ва Зуҳра

Сиз қаторда норим бўлса, юким ерда қолмайди, деб юрибсиз. Гап норда эмас, корда! — С. Абдуқаҳҳор, Гап норда эмас

2. Ҳожат-эҳтиёж.

Бирор корига ишлатмоқ.

Шунисига суюнаманки, ўша вақтларда яхшигина рўзғор тузиб, қўр-қут орттирган эканмиз, бари халқнинг корига ярайди. — Ойбек, Олтин водийдан шабадалар

3. Тўғрилаш ёʻли; илож.

шундоқ қилсам, чакки бўлмас. Бунинг кори осон. — Муштум

Суянган тоғимиз ўзингиз, опахон, бир Корини қилмасангиз, ишкал бўлиши турган гап. — А. Тўлаганхўжаев, Чигирткалар

  • Кори бад Ёмон иш, ярамас хатти-ҳаракат. Сиз менинг мактабимни ёндирмадингиз, ёʻқ, болаларнинг дилларида ўз кори бадингиз билан ўзингизга нафрат ўтларини ёндирдингиз. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча
  • Кори хайр Хайрли, яхши иш; ҳиммат билан берилган (бериладиган) нарса. — Кори хайр иши давлатга қарамайди, оғайни,— писанда қилди мулла Бердиёр, — ҳимматга қарайди, ҳимматга. — МуштумБир-биримизга қанот-қуйруқ бўлиб, вақт-соат етганда, кори хайрга киришамиз. — Ойбек, Олтин водийдан шабадалар
  • Кор жойи Нозик жойи, таъсир қиладиган жойи. Молларни олиб чиқиб кетишди, қий-чув солиб, чироқ ёқиб қарасак, ўлиб ётибди. Унинг кор жойига пичоқ солган экан. — Ҳ. Нуъмон ва А. Шораҳмедов, Ота
  • Кор қилмоқ Таъсир қилмоқ. Сув ўтга кор қила бошлади ва орадан бирор соат ўтар-ўтмас, аланга пасайди. — Ҳ. Ғулом, МашъалҲой, Юлдузхон, сенга кулишга кулдим-у, боядан бери ўзимга кор қилмаяпти-да. — Р. Файзий, Чўлга баҳор келди
  • Кори ҳол Бирор иш, ҳодиса (одатда, номақбул иш, ҳодиса). Майли, жиддий кори ҳол рўй бермаган бўлса бўлди. — О. Мўминов, Хиёбондаги уч учрашув
Тўлиқ мақола →
кўй
Изоҳли луғат · яна 2 та луғатда

от 1. Кўча; ёʻл.

Юсуфбек ҳожи, то Эскижўвага етгунча, ўзининг юқоридаги сўзини кўй, гузар халқига такрорлаб келмоқда эди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

2. ( -п. ёки ж. к. шаклида — кўйига, кўйида) Бирор нарса дарди, савдоси, ҳаракати.

Ниманинг кўйида юрибсиз?

Дўсмат тирикчилик кўйига тушди. — П. Турсун, Ўқитувчи

Бу ухлагувчи менинг ҳалол рафиқам бўлиб, икки йилдан бери мен ҳам унинг кўйида саргардонман. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

3. Аҳволда, ҳолатда.

Элмурод шу кўйи яна бирмунча юргач, тўхтади-да, ёʻл четидаги бир тошга ўтирди. — П. Турсун, Ўқитувчи

Домла Ниёз турган кўйи ёрлиқни ўқиди. — А. Қодирий, Меҳробдан чаён

Тўлиқ мақола →
Кода русча

(итал. coda, лат. cauda — дум сўзидан)

кода. Қатъий ҳажм билан белгиланган шеърий жанрлар охирида хулоса сифатида келадиган бир ёки икки қўшимча мисра, шеърнинг хотима қисми. Масалан, сонет талабларига кўра, шеърий мисралар миқдори ўн тўрт мисра бўлиши лозим. Бироқ айрим ҳолларда кодага бўлган эҳтиёж туфайли ўн бешинчи мисра ҳам қўшиб қўйилиши мумкин. Кода рондо (қ)да ўн учинчи мисрадан кейин, триолет (қ)да саккизинчи мисрадан

Тўлиқ мақола →