Қидирув

от айн. Назария.

ўйинлар назарияси

таржима назарияси. Сўз санъатининг муҳим бир соҳаси: бадиий таржима санъати, таржима принсиплари ҳақида баҳс юритувчи филологик фан.

навбатлар назарияси

билиш процессининг манбалари ва асосий қонуниятлари, ҳақиқатни аниқлашнинг форма ва методлари ҳақидаги таълимот. Материалистик Б. н. сезги, идрок, тасаввур ва тафаккур реал нарсаларни, уларнинг хусусият ва муносабатларини акс эттиради, бинобарин, барча ақлий процесслар ўзининг обектив мазмунига эгадир, деган қоидага асосланади. Идеализм эса руҳни бирламчи деб, билимларнинг мазмунини, субектив сабабларга кўра, соф руҳ томонидан яратилган деган уйдирмага асосланади. Диалектик материализм Б. н. нинг асосий принсипи обектив олам инсон иродаси ва онгидан ташқари мавжуддир, олам ҳаракатдаги материядан иборат, билиш эса материянинг формалари, хусусият ва муносабатларини акс эттиришдир, деган қоидага асосланади. Диалектик материализм Б. н. дунёни ва унинг қонуниятларини билиш мумкин деган қоидага кўра, обектив билишни инкор қилувчи агностицизмга қаршидир. Диалектик материализм Б. н. билиш ижтимоий амалиётга асосланади, деган қоидага таянади. Билиш процесси икки босқичдан иборат бўлади (қ. Рационалное познание, Чувственное познание)., билиш назарияси

адабиёт назарияси. Адабиёцҳунослик фани (қ. Литературоведение)нинг таркибий бир қисми бўлиб, адабиётнинг ўзига хос хусусиятларини инсон маънавий фаолиятининг махсус шакли сифатида таҳлил этади, адабиётнинг тараққиёт қонунларини, тур ва жанрларини, кишилик жамияти ривожидаги ўрни ва ролини, бадиий асарларни тадқиқ этиш методлари ва принсипларини, асарлар тузилишининг таркибий хусусиятларини, бадиий асар тили ва бошқа тасвирий ифода воситаларини ўрганади. Адабиёт барқарор ва доим такрорланиб турувчи хусусиятларга эга бўлгани учун адабиёт назарияси адабиёт тараққиётини бошқариб борувчи ана шу умумий қонунлар асосида бадиий асарларни таҳлил этиш принсиплари ва методикасини, услуб ва оқимларни, адабий жараённи белгилаб беради.

Таржима матни ҳар доим маълум миқдордаги маълумотни ўз ичига олади ва бундай маълумот манба матнда бўлмайди. Шунингдек, манба матндаги айрим маълумотлар таржима матнида акс этмайди. Таржимадаги номувофиқликлар асосида матларни қиёсий таҳлил қилиш таржима жараёнининг хусусиятларини очиб бериш, таржимон ишидаги қийинчиликлар, бир тилдан бошқа тилга таржима қилиш қонуниятларини аниқлаш имконини беради., Номувофиқликлар назарияси

Назарий лингвистикақозоқчаТеориялық лингвистикатуркманчаNazary lingwistikaрусчаТеоретическая лингвистика

конфликцизлик назарияси. Совет эстетикаси, адабий танқидчилиги ва адабиёцҳунослигида замонавий мавзуда ёзилган адабиёт ва санъат асарларида конфликтнинг ижтимоий заруратини ва қонунийлигини инкор этувчи тушунчаларни англатадиган шартли термин.

Ушбу назария Г.М.Стрелковскийнинг тадқиқотида кўриб чиқилган. Тадқиқотда ҳарбий таржима назарияси таржиманинг функсионал, Ҳарбий таржима назарияси.

Назарй лексикографияқозоқчаТеориялық лексикографиятуркманчаNazary leksikografiýaрусчаТеоретическая лексикография

Махсус таржима назарияси

кўрув сезгиларининг физик процессини тушунтирувчи назария бўлиб, унинг асосий қоидаларини 1756 йили рус олими М. В. Ломоносов айтиб ўтган. Кейинчалик бу назарияни немис олими Гелмголс янада аниқ ва тўлиқ баён қилди. У. р. к. н. га кўра, кўз тўр пардасининг кўзача ҳужайраларида уч хил элемент бўлиб, улардан бирининг алоҳида қўзғалиши қизил ранг, иккинчисиники, кўк ранг, учинчисиники эса бинафша ранг сезгиларини ҳосил қилади; учала элемент бирданига қўзғалса, оқ ранг сезгиси ҳосил бўлади; агар ёруғлик тўлқинлари икки ёки уч элементни нотекис қўзғаца, элементлар қўзғалувчанлигига қараб, ҳар хил ранг сезгилари ҳосил бўлади. Бироқ бу назария ҳали етарлича исботланмаган: кўз тўр пардасида уч хил ранг сезувчи элементларнинг борлиги фараз қилинади, холос., уч рангни кўриш назарияси

оммавий хизмат назарияси

Матн мазмунида маълумотларнинг табиатига кўра фарқланиб турувчи бир қатор кетма-кетлик даражасини ажратилади; МТ ва ТТ матнлари мазмунининг ўхшаш даражалари орасида эквивалентлик муносабатлари ўрнатилади. В.Н. Россияда ва ундан ташқарида тўла тан олинган эквивалентлик даражалари назариясини ишлаб чиққан В.Н.Комиссаров табиий мувофиқлик наза-, Эквивалентлик даражалари назарияси

Муқобил ривожланиш назарияси

Умуммувозанат назариялари

Кетма-кет таржима назарияси ва техникаси (методикаси) Р.К.Миняр-Белоручевнинг тадқиқотларида тўла ишлаб чиқилган, Кетма-кет таржима назарияси.

Я.И.Рецкернинг матларни таржимада (аслият матни ва таржима матни) ўрганиш натижасида яратилган қонуний (табиий) мувофиқлик назарияси таржиманинг илк назарияларидан бири ҳисобланади. Ушбу назарияда айрим усулларнинг мантиқий-семантик тартибда таржима жараёнида такрорланиши ҳолатини ҳисобга олинади. Масалан, айрим сўзлар ва сўз бирикмаларининг таржима қилиниши учун бошқа тилда мавжуд бўлган доимий эквивалентларини топиш керак бўлади. Доимий эквивалентлар барча тилларда мавжуд, масалан, атоқли отлар, терминлар, сонлар учун. Бошқа айрим сўз ва бирикмаларнинг таржима қилиниши учун эса фақат вариантли контекстуал мувофиқлик (муқобил)ларни топиш мумкин., Қонуний (табиий) мувофиқлик назарияси.

Постиндустриал жамият назариялари