Поиск

ot ayn. Nazariya.

oʻyinlar nazariyasi

tarjima nazariyasi. Soʻz sanʼatining muhim bir sohasi: badiiy tarjima sanʼati, tarjima prinsiplari haqida bahs yurituvchi filologik fan.

navbatlar nazariyasi

bilish protsessining manbalari va asosiy qonuniyatlari, haqiqatni aniqlashning forma va metodlari haqidagi taʼlimot. Materialistik B. n. sezgi, idrok, tasavvur va tafakkur real narsalarni, ularning xususiyat va munosabatlarini aks ettiradi, binobarin, barcha aqliy protsesslar oʻzining obyektiv mazmuniga egadir, degan qoidaga asoslanadi. Idealizm esa ruhni birlamchi deb, bilimlarning mazmunini, subyektiv sabablarga koʻra, sof ruh tomonidan yaratilgan degan uydirmaga asoslanadi. Dialektik materializm B. n. ning asosiy prinsipi obyektiv olam inson irodasi va ongidan tashqari mavjuddir, olam harakatdagi materiyadan iborat, bilish esa materiyaning formalari, xususiyat va munosabatlarini aks ettirishdir, degan qoidaga asoslanadi. Dialektik materializm B. n. dunyoni va uning qonuniyatlarini bilish mumkin degan qoidaga koʻra, obyektiv bilishni inkor qiluvchi agnostitsizmga qarshidir. Dialektik materializm B. n. bilish ijtimoiy amaliyotga asoslanadi, degan qoidaga tayanadi. Bilish protsessi ikki bosqichdan iborat boʻladi (q. Ratsionalnoye poznaniye, Chuvstvennoye poznaniye)., bilish nazariyasi

adabiyot nazariyasi. Adabiyotshunoslik fani (q. Literaturovedeniye)ning tarkibiy bir qismi boʻlib, adabiyotning oʻziga xos xususiyatlarini inson maʼnaviy faoliyatining maxsus shakli sifatida tahlil etadi, adabiyotning taraqqiyot qonunlarini, tur va janrlarini, kishilik jamiyati rivojidagi oʻrni va rolini, badiiy asarlarni tadqiq etish metodlari va prinsiplarini, asarlar tuzilishining tarkibiy xususiyatlarini, badiiy asar tili va boshqa tasviriy ifoda vositalarini oʻrganadi. Adabiyot barqaror va doim takrorlanib turuvchi xususiyatlarga ega boʻlgani uchun adabiyot nazariyasi adabiyot taraqqiyotini boshqarib boruvchi ana shu umumiy qonunlar asosida badiiy asarlarni tahlil etish prinsiplari va metodikasini, uslub va oqimlarni, adabiy jarayonni belgilab beradi.

Tarjima matni har doim maʼlum miqdordagi maʼlumotni oʻz ichiga oladi va bunday maʼlumot manba matnda boʻlmaydi. Shuningdek, manba matndagi ayrim maʼlumotlar tarjima matnida aks etmaydi. Tarjimadagi nomuvofiqliklar asosida matlarni qiyosiy tahlil qilish tarjima jarayonining xususiyatlarini ochib berish, tarjimon ishidagi qiyinchiliklar, bir tildan boshqa tilga tarjima qilish qonuniyatlarini aniqlash imkonini beradi., Nomuvofiqliklar nazariyasi

Nazariy lingvistikaказахскийТеориялық лингвистикатуркменскийNazary lingwistikaрусскийТеоретическая лингвистика

konfliktsizlik nazariyasi. Sovet estetikasi, adabiy tanqidchiligi va adabiyotshunosligida zamonaviy mavzuda yozilgan adabiyot va sanʼat asarlarida konfliktning ijtimoiy zaruratini va qonuniyligini inkor etuvchi tushunchalarni anglatadigan shartli termin.

Ushbu nazariya G.M.Strelkovskiyning tadqiqotida koʻrib chiqilgan. Tadqiqotda harbiy tarjima nazariyasi tarjimaning funksional, Harbiy tarjima nazariyasi.

Nazary leksikografiyaказахскийТеориялық лексикографиятуркменскийNazary leksikografiýaрусскийТеоретическая лексикография

Maxsus tarjima nazariyasi

koʻruv sezgilarining fizik protsessini tushuntiruvchi nazariya boʻlib, uning asosiy qoidalarini 1756 yili rus olimi M. V. Lomonosov aytib oʻtgan. Keyinchalik bu nazariyani nemis olimi Gelmgols yanada aniq va toʻliq bayon qildi. U. r. k. n. ga koʻra, koʻz toʻr pardasining koʻzacha hujayralarida uch xil element boʻlib, ulardan birining alohida qoʻzgʻalishi qizil rang, ikkinchisiniki, koʻk rang, uchinchisiniki esa binafsha rang sezgilarini hosil qiladi; uchala element birdaniga qoʻzgʻalsa, oq rang sezgisi hosil boʻladi; agar yorugʻlik toʻlqinlari ikki yoki uch elementni notekis qoʻzgʻatsa, elementlar qoʻzgʻaluvchanligiga qarab, har xil rang sezgilari hosil boʻladi. Biroq bu nazariya hali yetarlicha isbotlanmagan: koʻz toʻr pardasida uch xil rang sezuvchi elementlarning borligi faraz qilinadi, xolos., uch rangni koʻrish nazariyasi

ommaviy xizmat nazariyasi

Matn mazmunida maʼlumotlarning tabiatiga koʻra farqlanib turuvchi bir qator ketma-ketlik darajasini ajratiladi; MT va TT matnlari mazmunining oʻxshash darajalari orasida ekvivalentlik munosabatlari oʻrnatiladi. V.N. Rossiyada va undan tashqarida toʻla tan olingan ekvivalentlik darajalari nazariyasini ishlab chiqqan V.N.Komissarov tabiiy muvofiqlik naza-, Ekvivalentlik darajalari nazariyasi

Muqobil rivojlanish nazariyasi

Umummuvozanat nazariyalari

Ketma-ket tarjima nazariyasi va texnikasi (metodikasi) R.K.Minyar-Beloruchevning tadqiqotlarida toʻla ishlab chiqilgan, Ketma-ket tarjima nazariyasi.

Ya.I.Retskerning matlarni tarjimada (asliyat matni va tarjima matni) oʻrganish natijasida yaratilgan qonuniy (tabiiy) muvofiqlik nazariyasi tarjimaning ilk nazariyalaridan biri hisoblanadi. Ushbu nazariyada ayrim usullarning mantiqiy-semantik tartibda tarjima jarayonida takrorlanishi holatini hisobga olinadi. Masalan, ayrim soʻzlar va soʻz birikmalarining tarjima qilinishi uchun boshqa tilda mavjud boʻlgan doimiy ekvivalentlarini topish kerak boʻladi. Doimiy ekvivalentlar barcha tillarda mavjud, masalan, atoqli otlar, terminlar, sonlar uchun. Boshqa ayrim soʻz va birikmalarning tarjima qilinishi uchun esa faqat variantli kontekstual muvofiqlik (muqobil)larni topish mumkin., Qonuniy (tabiiy) muvofiqlik nazariyasi.

Postindustrial jamiyat nazariyalari