Поиск

fl. 1. Pichoq va shu kabilarni tigʻli narsa bilan uzunasiga kesmoq, qirqmoq, yormoq.

Nasimiyni tiriklayin tovonidan tilishgan va terisini shilishgan. — Mirtemir, Doʻstlar davrasida

Etlarimni nishtar bilan tilsinlar men sizdan ajralmayman. — Hamza, Boy ila xizmatchi

Jilgʻaning boshidan oyogʻigacha soʻqa bilan tilib, ariq ochilsa-da, togʻolcha bilan yongʻoq ekilsa S. — Anorboyev, Oqsoy

Qonli koʻylakni Qoratoy ehtiyot bilan tilib, yarani ochdi. — Oybek, Tanlangan asarlar

2. Tilim-tilim qilib kesmoq; tilimlamoq.

Qovunni tilib qoʻymoq. Goʻshtni tilib tuzlamoq.

Shaharda qorovullik qilamanmi, qovun tilib sotamanmi — mening ishim. — Mushtum

3. Yogʻoch yoki taxtani uzunasiga arralamoq.

Bir kuni mehnat darsida bitta koʻzlik taxtani tilayotib, elektr arrani sindirib qoʻydik. — E. Raimov, Ajab qishloq

Simyogʻochlar ham, tilsa, juda soʻribop ekan. — A. Muxtor, Chinor

4. Tirnab yoki yulib, uzun iz hosil qilmoq.

Stol ustidagi bir taxta oyna mayda-mayda boʻlib, Saidiyning bilak va panjalarini tildi. — A. Qahhor, Sarob

Salomat butun kuchini yigʻib, bogʻma-bogʻ oshib ketdi. Tikanlar oyogʻini tildi. — S. Ahmad, Hukm

1. anat. Ogʻiz boʻshligʻida joylashgan, taʼm-maza bilish, ogʻizga ovqat olish, yalash lar uchun xizmat qiladigan muskulli aʼzo

Issiqdan itning tili osilgan

Aytsam, tilim kuyadi, aytmasam - dilim — Maqol

Oʻlguday taxir ekan, tilimni yorguday, ogʻzimni kuydirguday boʻldi — Mirzakalon Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

Nihoyat, gapira-gapira qaqragan lablarini tili bilan yalab, Lutfiniso jim boʻldi — Oybek, Tanlangan asarlar

buzoqchalar boʻyinlarini choʻzib, unga [raisga] tillarini koʻrsatishdi — "Mushtum"

2. koʻchma Asbob, mexanizm va shu kabilarning osilib, qimirlab turadigan qismi

Soatning tili. Kompasning tili

Qoʻngʻiroqning tili

3. koʻchmapoet. Tigʻga oʻxshash, uchli narsa

Shamol kuchayib, olovning tili yana ham uzunlashdi — Said Ahmad, Ufq

Tepaga koʻtarilgan quyosh oʻtli tili bilan yer bagʻridagi barcha namni soʻrib olardi — Sharof Rashidov, Boʻrondan kuchli

Quyosh haroratidan bahramand boʻlgan maysa, Qiyoq tillarin choʻzib, nurga qasida kuylar — Gʻafur Gʻulom

fl. 1. Biror istak, tilak, niyat bildiruvchi soʻz, gap aytmoq.

Hazratim, men munglik, qizingiz sizga xudodan Shayx Saʼdiyning umrini tilayman! Ilohim yuzga kiring! — P. Qodirov, Yulduzli tunlar

U tilida Maylingiz, desa ham, dilida Xudo oq yoʻl bersin, deb tiladi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

Oʻzbeklarda agar katta xursandchilik tilaydigan boʻlsa, Toʻy ustiga toʻy boʻlsin! deyishadi. — T. Obidov, Yusufjon qiziq

2. kam qoʻll. ayn. Tilanmoq.

Biror yegulik tilamoq.

Qiziq ekansan, oyogʻidagini yechib beradimi, bu yerdagilar hammasi — gadoydan non tilaydigan qashshoqlar — Oybek, Tanlangan asarlar

Juldur-juldur qoʻsqiga oʻranib olgan bukur chol ayanch ovoz bilan yolvorib, bir narsa tiladi. — A. Muxtor, Opa-singillar

3. Xohlamoq, istamoq.

Sihat tilasang, koʻp yema, Izzat tilasang, koʻp dema. — Maqol

Anvar aka ertaga chahorshanba kechqurun, tilasangiz — ochiqcha, tilamasangiz, yashirincha boʻlsa ham, biznikiga keling — A. Qodiriy, Mehrobdan chayon

Qiyatga yordamga? Uyimizga qon tilab bostirib kelgani uchun-mi? — A. Muxtor, Qoraqalpoq qissasi

Uning istiqboliga turishni va boʻyniga osilib yigʻlashni tilasa-da, qarshisidagi olaboʻjilar bunga mone edilar. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

ot 1. Biror istak, niyat bilan, nimanidir tilab aytilgan gap, duo va shu kabilar.

Tila tilagingni.

Mening birinchi xolis tilagim, albatta, mazlum xalq tilidan boʻla-dir: bundan soʻng Toshkent hokimligiga har qanday boʻlmagʻur odam qoʻyilmasin. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

Mulla Abdurahim qurʼondan qisqa bir oyat oʻqib, xon hazratlariga eng oliy tilaklar bildirdi-yu, nihoyat, maqsadga oʻtdi — P. Qodirov, Yulduzli tunlar

Hordiqlariga boʻlar Shu qiz baʼzan ovunchoq, Yomon koʻzdan asrasin Tilagi boʻlar har choq. Gʻayratiy. Xudo oʻz panohida asrasin hech boʻlmaganda, shu tilagimga yetkazsin xudo! — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

Qoʻlda qadah, tilda esa tilaklar. — Yo, Mirzo

2. Biror narsani amalga oshirish, unga erishish uchun boʻlgan ichki intilish, hissiyot; istak, niyat.

Bir haftadan keyin togʻam haqida biror maʼlumot olish tilagida Murodjon ishlab turgan korxonaga qarab joʻnadim. — Gʻayratiy, Uzoqdagi yor

Usta uzun va qalin moʻylovini qimirlatib, Oyqizni yupatish tilagida gapirdi. — Sh. Rashidov, Boʻrondan kuchli

Rayimjon oʻn olti yashar yigitchalik vaqtidayoq unda traktorni boshqarish tilagi tugʻildi. — H. Nuʼmon, Oʻz kasbining egasi

ot s. t. Tilanchi, gadoy.

1949 yilning 8 avgustida Tilamchilar sarlavhasi bilan yozilgan ocherkim eʼlon qilindi. — N. Safarov, Olovli izlar

ot Kishilardan biror narsa (sadaqa) tilab, tirikchilik qiluvchi kishi; gadoy.

Ochlar, yupunlar koʻp. Tilanchilar orqangizdan ergashgani ergashgan. — H. Gʻulom, Hamkasblar gurungida

Zokirboy uning [Hodiqulning] roʻparasida, sadaqa soʻrab kelgan tilanchiday, bir lahza soʻzsiz turdi. — S. Karomatov, Bir tomchi qon

Masjidi jome boʻylab har qadamda gadoy: qalandarlar, tilanchi bolalar, kampirlar. — Oybek, Tanlangan asarlar