Поиск

fl. Aql, koʻz, quloq bilan sezmoq.

Bashirjon xat mazmunidan hech narsa ilgʻab ololmagan boʻlsa-da, Shoirlar zoʻr-da, deb qoʻydi. — N. Aminov, Suvarak

Qorongʻi kecha hatto yonma-yon ketayotgan kishilar ham bir-birlarini ilgʻay olmaydilar. Yo. Xayimov, M. — Rahmon, Hayot-mamot

Biror ohangni ilgʻab qolgan boʻlsangiz, qaysi bir sohibkorning nogahon yallasida — Gʻ. Gʻulom

ot 1. Ilib, osib qoʻyish, ilib berkitib qoʻyish uchun xizmat qiladigan, bir uchi qayrilgan metall moslama, ilmoq.

Tong otishga yaqin qadam tovushlari eshitilib, qalin eshikning temir ilgaklari shaqirlab ochildi. — Mirmuhsin, Meʼmor

Gapimizga tagʻin birov xalaqit bermasin, deb eshikning ilgagini soldi. — Nazir, Yonar daryo

2. Ilib olish (ilib koʻtarish, tortish va boshqalar) uchun xizmat qiladigan narsa, moslama.

Birdan mashina motori gurilladi. Koʻtarma kranning toʻrtta ilgagini qotib qolgan alebastrning toʻrt chekkasiga ilib qoʻyishdi. — S. Ahmad, Laʼli Badaxshon

Poʻlatjon oʻrtadagi sepoyada turib, simga ilgak solib tortdi-da, xodaga mahkam bogʻlab, keyin qoʻyib yubordi. — S. Ahmad, Qadrdon dalalar

3. Biror narsani, masalan, kiyimni ilib, osib qoʻyish uchun xizmat qiladigan narsa.

— Nega xalatsiz kirding, bolam? — deya Xosiyat xola burchakdagi ilgakdan oppoq xalatni olib, Muhiddinga kiygiza boshladi — R. Fayziy, Choʻlga bahor keldi

4. shv. Tugma, toʻgʻnogʻich.

5. koʻchma Biror narsaga shama (ishora) tarzidagi soʻz, gap; ilmoq.

Tergovchi sidqidildan aytgan edi, bobo, ilgak tashlayapti, deb ishonmadi. — S. Yunusov, Kutilmagan xazina

6. Gʻarazli maqsaddagi gap, soʻz, xatti-harakat va shu kabilar

U [Abdubilol] ilgak topib, majlisni buzish, hech boʻlmaganda, odamlar orasiga shubha solishni oʻylardi. — S. Yunusov, Kutilmagan xazina

rvsh. 1. Oʻtgan vaqtlar(da), hozirgi vaqtdan oldin; burun.

Shaharda ilgari koʻnkani ot surgar edi. — Oybek, Tanlangan asarlar

Ilgari juda qulay boʻlib koʻringan narsa, endi atroflicha oʻylaganda, hazilakam emasligi ravshanlashdi. — Oybek, Tanlangan asarlar

Urganch shahriga ilgari faqat tuya karvonlari bilan borilar edi. — Gazetadan

2. Birinchi navbatda; oldin, avval.

Qoʻrqoq ilgari musht koʻtaradi. — Maqol

Ashirbek ilgari, Vafobek keyin, Oqlabdi qirq yigit bergan tuzimni. — Yusuf va Ahmad

3. Oldingi oʻrinda; oldin(da).

Ketayotir Oypari hamma qizdan ilgari. — Folklor

Hudaychi Azizbekdan ilgariroqda qoʻriqchilarni ogohlantirib borar — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

4. Olgʻa tomon; ilgariga, old tomonga.

Oʻlgan, yarador boʻlganlarga qaramay, qoʻzgʻolonchilar katta suron bilan ilgari otilib, toshboʻronni kuchaytirdi. — Oybek, Tanlangan asarlar

Qudrat bilan Gʻulomjon ham bir necha odim ilgari yurdi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha.

Qoʻrgʻon ustida yasov tortgan qahramonlar qoʻl bogʻlab, ikki bukilgansimon taʼzim bilan Azizbekni ilgariga oʻtkaza boshladilar. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

5. koʻm. vzf. Narsa, hodisaning oʻzi bogʻlanib kelgan soʻz, soʻz birikmasi bildirgan vaqt, xatti-harakat va shu kabilardan oldinga oidligini (shunday munosabatni) bildiradi.

Toʻydan ilgari nogʻora chalmoq. Hammadan ilgari eshitdim.

Amirga inqiyod etishdan ilgari shu toʻgʻrida javob bersangiz. — A. Qodiriy, Mehrobdan chayon

Bundan bir necha soat ilgari qaygʻudan boshqa ovqatni tanimagan bu ikki yor endi sevinib, ishtaha bilan yeya boshladilar. — Oybek, Tanlangan asarlar

sft. 1. Oʻtmish vaqtdagi, oʻtmishga oid; avvalgi, burungi, qadimgi.

Ilgarigi odamlar ancha sodda, rahmdil ekanini dilidan oʻtkazdi. — Mirmuhsin, Meʼmor

2. Yaqin oʻtmishdagi, nisbatan oldingi; boshdagi, dastlabki.

Uch daqiqali kurashdan soʻng, Mutal boʻshashdi, ilgarigi kuchanishlaridan qoldi va bir-ikki dafʼa toʻlgʻanib, jimgina jon berdi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

Darhaqiqat, Malakda ilgarigi chaqnash, ilgarigi joziba, ilgarigi hayajon soʻngan edi. — Mirmuhsin, Yoʻqolgan javohir

Avaz ilgarigidan battarroq shiddat bilan davom etdi. — S. Siyoyev, Yorugʻlik

3. ayn. Sobiq.

Keyingi yillarda partiya yacheykasining kotibligiga koʻtarilgan Abdurasul ilgarigi xoʻjayini Olaxoʻja va uning sheriklarini koʻproq tashvishga solib qoʻydi. — P. Tursun, Oʻqituvchi

rvsh. 1. Oʻtgan vaqtlardan; avvaldan, azaldan.

Akam yoshlik qilgandir, ham oʻzi uncha-muncha gapni koʻtarmaydigan yigit, ilgaridan feʼli shundoq. — Oybek, Tanlangan asarlar

Ilgaridan qolgan bir naql bor: Kul yugurigi — oshga, til yugurigi — boshga. — Bahrom va Gulandom

2. ayn. Oldindan.

U bu pulni ilgaridan tayyorlab qoʻygan boʻlsa kerak, yonidan oldi-yu, sanamay uzatdi. — S. Ahmad, Ufq

Oldingidek.