Hayot Foundation loyihasi
Oʻz

Qidiruv

«-da» boʻyicha 2957 ta natija: Oʻzbekchadan

Filtr

Lugʻat maqolalari

729 ta
-da

частица 1. ведь, да ведь, же, однако же, все же

  • toʻgʻri-da ведь правильно, правильно же

2. вносит различные интонационные оттенки

boshqa iloj yoʻq-da другого-то выхода нет

bugun yaxshi dam olar ekanmiz-da значит, сегодня хорошо отдохнём

oʻyinini koʻring-da посмотрите-ка, как он танцует!

3. в роли союзов и, но

kitobni oldi-da oʻqiy boshladi взял книгу и сразу начал читать

davolanish u yoqda tursin, doktorlarga koʻrsatishni-da istamaydi он не только не хочет лечиться, но и показаться врачу

Toʻliq maqola →
daf
Izohli lugʻat · yana 3 ta lugʻatda

ot Chertib chalinadigan, doira shaklidagi yogʻoch gardishga xom teri qoplab yasalgan musiqa asbobi; childirma, doira.

Daf chalinib, bazm boshlandi. — Mirmuhsin, Oyna

Dildor yugurib borib, Davlatbaxt begimning xonasidan gʻijjak, tanbur, daf keltirdi. — Oybek, Navoiy

  • Daf boʻlmoq Yoʻq boʻlmoq, yoʻqolmoq; bartaraf boʻlmoq. Chol bobo qoʻli bilan daf boʻlinglar degandek ishora qilib qoʻydi. — X. Toʻxtaboyev, Shirin qovunlar mamlakatiKelgan balo oʻsha bilan daf boʻlsin, dedi ichida. — S. Anorboyev, Oqsoy
  • Daf qilmoq (yoki etmoq) 1. Qaytarmoq; yoʻqotmoq, bartaraf qilmoq. Qoʻy sutining qon tuflash kasalini daf qilishda foydasi katta. — K. Mahmudov, Oʻzbek tansiq taomlariHar qanday yomon nazarni daf qiladi bu isiriq. — S. Ahmad, UfqDushmanning bir necha hujumi daf etildi. — T. Rustamov, Mangu jasorat;Begunohlarga nojoʻya daf qiladiganlarni sal fahmlasang, shipshitib qoʻy: naq belini sindiramiz. — Mushtum— Vahshiyga tegmasang, u senga daf qilmaydi, — dedi Shubin. — Shuhrat, Oltin zanglamasAlijon chamadonini shildirab oqayotgan ariq boʻyiga qoʻyayotganida, qoplon sapchib turib, daf qildi. — Mirmuhsin, Chiniqish
  • Dafi savdo 1. Boshga tushgan savdoni qaytarish;
Toʻliq maqola →
DAL
«Qutadgʻu bilig» izohli lugʻati · yana 1 ta lugʻatda

oʻzbekchayoʻnalish, tarmoq, shahobcharuschaветвь, веткаinglizchadirection

Bu din dalï dunya dalï qaršï ul, yayišmas ekigün yolï Din bilan dunyo yoʻli bir-biriga qarama-qarshidir, ikkisining yoʻli tutashmaydi

Bu din dalï dunya dalï qaršï ul, yayišmas ekigün yolï Ветвь веры и ветвь мирская противопоставлены [друг другу], и их пути не сближаются

Bu din dalï dunya dalï qaršï ul, yayišmas ekigün yolï The branch of faith and the secular branch are opposed to each other, and their paths do not converge

Toʻliq maqola →
dam
Izohli lugʻat · yana 5 ta lugʻatda

ot 1. Nafas, tin.

Damim qaytib ketyapti. Damimni rostlab olay. Chuqur dam oling.

Jinday damimni rostlab olay, uh haliyam oyogʻimning qaltirogʻi bosilgani yoʻq. Hamza, — Paranji sirlari

Baxtingiz bor ekanki, menday koʻli yengil, dami oʻtkir romchiga yoʻliqdingiz. — K. Yashin, Hamza

Ot pishqirgan damiga Erir togʻdagi korlar. — Oysuluv

2. Ishdan boʻsh vaqt; orom, hordiq.

Dam bermoq. Dam olmoq. Dam bermay yugurtirmoq. Dam olish uyi.

Ertaga yakshanba, dam olish kuni. Oʻzbekiston bahorining gurkiragan payti. — Gazetadan

Sohibjon damini olib, yana yoʻlga ravona boʻlibdi. — Zumrad va Qimmat

Hatto Sharofat bilan ikki marta dam olish uyiga borganmiz. — Mushtum

3. Biror narsa ichiga yigʻilgan, toʻplangan havo, gaz.

Ballonga dam bermoq. Dami chiqqan ballon,

Ahmad, dami chiqqan pufakdek, boʻshashib oʻtirib qoldi. — Mirmuhsin,Meʼmor

Ilgari govmish sigirning yelinidek solinib turadigan bagʻbaqasi soʻlgan, dami chiqqan pufakday shalviragan. — A. Qahhor, Sarob

4. Oshqozon yoki ichakda ovqatdan paydo boʻlgan yel, gaz.

Xom oʻrik qorinni dam qilar, Gʻoʻr masala — boshga kalava. — Maqol

Yangi uzilgan uzum ichni dam qiladi. — K. Mahmudov, Oʻzbek tansiq taomlari

5. Taft, issiq, harorat.

Ammo oʻziyam damiga osh pishadigan otaxonlardan. — O. Yoqubov, Pyesalar.

Qiyom chogʻi edi. Quyosh damini gʻir-gʻir esgan shamol kesar edi. — Oybek, O.v.shabadalar.

6. Kuch, zoʻrlik; shiddat.

Azimjon oʻz rotasidagi jangchilar bilan dushmanning damini kesdi. — N. Safarov, Olovli izlar

Azmkor xalqning dahshatli hamlasi ofatning damini kesdi. — N. Safarov, Olovli izlar

Qishning dami kesila boshladi. — Oybek, Navoiy

7. Kibr-havo; hovur.

Damidan tushmoq (qaytmoq). Hali xomsan, pisharsan, bu damingdan tusharsan. — Maqol

Bugun Buxorodan komissiya kelganini eshitgan boʻlsa kerak, kechagi dami ham qolmagan. — S. Ayniy, Qullar

Oʻrinboy ogʻzidagi oshini oldirmaydigan, tutganini shart kesadigan, dami balandgina koʻringan edi. — H. Nazir, Koʻkterak shabadasi

8. Bugʻ, hovur, par

  • Dam solmoq Kampir Avazning koʻnglidagini bilib, duo oʻqib, tuproqqa dam solib, sochdi. — Malikayi ayyorNuri u kishiga borib, dam soldirib keladi. — Oybek, Tanlangan asarlar
  • Dam urmoq 1. Chuqur nafas olib puf demoq, puflamoq; [Domullani] Otxonaga boshlab kirdim. Taqsir, mana bemor, dedim. Domulla kuldi Keyin duo oʻqib, otga dam urdi. — Oybek, Tanlangan asarlarNormat soʻfi beshik-tervatday likillab, nimalarnidir pichirlab oʻkir, kelinoyisiga dam urardi. — Mushtummen, deb urolmadi dam. — H. OlimjonHammasi [polvonlar] nima qilarini bilmay, boshini qashib, birontasi ham boraman, deb dam urmadi. — Zulfizar bilan Avazxon
  • Dami ichiga tushib ketmoq 1. Nafasi qaytib ketmoq, nafas ololmay qolmoq. Mashhur artistning dami ichiga tushib ketdi. — S. Ahmad, UfqYana damim ichimga tushdi. Boʻron nafasni boʻgʻardi. — H. Nazir, Muhabbat[Elmurod] Bir nafas dami ichiga tushib oʻtirdi-da, soʻng ogʻir bir entikib: — Hay, mayli — dedi. — P. Tursun, OʻqituvchiXoʻja nomini eshitib, Gʻulomjonning dami ichiga tushib ketdi. — M. Ismoiliy, Fargʻona t.o.;Bu — Ismatxoʻjaga ayil botdi, shekilli, dami ichiga tushib ketdi. Oydin, — Hazil emish
  • Damiga tortmoq 1. Chuqur va kuchli nafas bilan ichiga tortmoq, yutmoq. Qarasa, qattiq boʻron koʻtarilib, ajdar qizni oʻz damiga tortayotganmish. — Oltin beshikGazning shamoli odamni damiga tortadi. — P. Qodirov, ErkBizni shunday avrab, damiga tortayotganlar kimlar? — Nuʼmon hoji, Mir-haydar xoʻja, Oqilxon toʻralar. A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari. Damini ichiga yutmoq — Gapirmasdan, jim turmoqBu yoqda qolgan xotinlar damlarini ichlariga yutib, churq etmay turishipti. — S. Ahmad, Ufq
  • Damingni chiqarma 1. Nafasingni chiqarma; Bir mahalladan bir qizni olib qochishdi. Boyvachchaning xizmatkorining qizi emish Damingni chiqarma! — Oybek, Tanlangan asarlar
  • Dam yemoq Damlangandan keyin oʻz bugʻi bilan yetilmoq. Choy dam yedi.Osh dam yeguncha, piyola necha bor qoʻldan qoʻlga oʻtdi. — S. Ayniy, DoxundaOshpaz shiypon tagidagi tol tagida kapgirni boshidan baland koʻtardi, bu osh dam yeganligiga ishora edi. — I. Shamsharov, Gʻurumsaroyliklar
  • Dam yemoq Pand yemoq; boʻsh kelmoq, yengilmoq. Maqtanchoqqa dam yemasman. — HabibiyBirovdan dam yemasman, soʻzga polvon, qahramonman der. — Mushtum
  • Dam turmoq Jim boʻlmoq, tinch, dim turmoq. Dam turing, bitdi quloqlar, lahza, jon qurbaqalar. Muqimiy. Dami ichida Aytadiganini ay-tolmaydi, tili qisiq.Rayhon qishloqda, qizinikida turgan kunlarda Zumradbibining dami ichida boʻldi. — H. Gʻulom, Senga intilamanTojiboy qizining yoʻqolganidan koʻra odamlar oʻrtasida isnodga qolishidan qoʻrqardi. Er-xotinning dami ichida, undan-bundan soʻrab surishtiraylik deyishsa, gap-soʻz tarqab ketadi. — S. Zunnunova, Gulxan
  • Dami kesilmoq 1. Gapi boʻlinmoq, soʻzlay olmay toʻxtab qolmoq. U Valixonga izoh berishga astoydil tayyorlangan edi, Valixonning qoʻl siltab, rad qilganini koʻrgach, dami kesilib, ogʻzini ochganicha, tek qarab qoldi. — Sh. Toshmatov, Erk qushiXubbiboy oʻzining yoʻqligidan shikoyat qilish uchun ogʻzini juftlasa ham, ammo birdan dami kesilib qoldi. — A. Qodiriy, Obid ketmonAmmo bunda kuyovning ishtiroki koʻrilmay, shuning ila mening damim kesilib qoldi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
  • Damini kesmoq (yoki qirqmoq, qaytarmoq) 1. Quvvatini ketkazmoq, taʼsirini pasaytirmoq. Issiqning va yogʻli ovqatlarning damini kesish uchun hech kim piyoladan, choynakdan qoʻl uzmas edi. — Oybek, Tanlangan asarlar;Ularning fikrlaricha, koʻpni koʻrgan mugʻambir va pishiq domla oʻqituvchi bolani yaxshilab tuzlamoqda va damini qaytarib qoʻymoqda edi. — P. Tursun, OʻqituvchiBu tadbir orqali ayrim koʻzboʻyamachi qalloblarning damini qirqmoqchi boʻlgandir. — Gazetadan
Toʻliq maqola →

Hammasini koʻrish · 729 →

Taʼriflar ichida

1959 ta
koʻz

ko‘z Tirik mavjudotning koʻrish aʼzosi. Koʻz kosasi. Koʻz oqi. Koʻz qorachigʻi. Qora koʻz. Koʻk koʻz. Xumor koʻz. Ayagan koʻzga choʻp tushar. Maqol Qargʻa qargʻaning koʻz

bosh

bosh Tananing boʻyindan yuqorigi, oldingi (odamda, hayvonlarda) qismi; kalla. Bosh kosasi (anatomiya). Bosh miya. Bosh kiyimlar magazini. Doʻst boshga boqar, Dushman — oy

peshona

peshona anat. Yuzning qoshdan sochgacha boʻlgan qismi, manglay. Keng peshona. Peshona suyagi. Bu gaplardan hasharchilar qotib-qotib kulishardi. Razzoq buqachi peshonasini

tag

tag Narsaning ostki, pastki qismi, tubi. Paqirning tagi teshilibdi. Tuflining tagi loy boʻlibdi. Qoʻgʻazordagi vodokachka tiklanadigan boʻlsa, tagi bilan qoʻporib tashlay

boʻlmoq

bo‘l Yuz bermoq, voqe boʻlmoq. Kecha majlis boʻldi. Bugun bir qiziq voqea boʻldi. Bir oydan keyin xuddi mana shu katta bogʻda dangʻillama toʻy boʻldi. Oʻ. Hoshimov, Qalbi

boʻlmoq

bo‘l Yuz bermoq, voqe boʻlmoq. Kecha majlis boʻldi. Bugun bir qiziq voqea boʻldi. Bir oydan keyin xuddi mana shu katta bogʻda dangʻillama toʻy boʻldi. Oʻ. Hoshimov, Qalbi

Hammasini koʻrish · 1959 →

Ertaklar

255 ta
Ahmoq joʻralar
Xalq ogʻzaki ijodi

Bu ertakda Yuz Muhammad ismli kalning topqirligi va ayyorligi orqali ahmoq joʻralarini aldab, ulardan qutulishi hikoya qilinadi. Uning har bir hiylasi kutilmaga

Ahmoq podsho
Xalq ogʻzaki ijodi

Bu ertakda oʻgʻrilik qilgan bir kishining aybi bilan boshlangan voqealar zanjiri ahmoq podshohning bemaʼni hukmlari tufayli kulgili tus oladi. Adolatni oʻrnatis

Ajdar qush
Xalq ogʻzaki ijodi

Yetim qiz gʻorda yashar ekan, uni ajdar qush asrab, oʻziga makon qilib oladi. Bir botir yigit ajdar qushni oʻldirib, qizni qutqaradi va u bilan baxtli hayot kec

Aka-uka
Xalq ogʻzaki ijodi

Ushbu ertakda aka-ukaning sarguzashtlari orqali insonlarning taqdiri va amallarining oqibatlari haqida hikoya qilinadi. Aka oʻzining gʻalati duolari va harakatl

Aldarkoʻsa va boy
Xalq ogʻzaki ijodi

Aldarkoʻsa yoʻlda ketayotib, oʻzining ustidan kulmoqchi boʻlgan takabbur boyga duch keladi. Aldarkoʻsa oʻzining zukkoligi bilan boyni qanday aldashni oʻylab top

Aldoqchi mushuk
Xalq ogʻzaki ijodi

Bu ertakda oʻrmondagi hayvonlarni doimiy aldab yuradigan bir dono mushuk haqida hikoya qilinadi. Mushuk oʻzining ayyorligi bilan turli vaziyatlardan chiqib keta

Hammasini koʻrish · 255 →

Sheva materiallari

14 ta
ahmon-dahmon
Jizzax viloyati · bahor boshlanishidagi sovuq kunlar (4–10-mart)
ahmon-dahmon
Qashqadaryo viloyati · bahor boshlanishidagi sovuq kunlar (4–10-mart)
bulagʻaychylyq
Qoraqalpogʻiston Respublikasi · betinch, algʻov-dalgʻov
dastba-das
Samarqand viloyati · yuz koʻrsatar

toʻy kechasi oynada kelin va kuyovni bir-biriga koʻrsatib, sharʼiy tanishtiruv marosimi

Hammasini koʻrish · 14 →