Hayot Foundation лойиҳаси
Лойиҳа ҳақида
Ўз
Ўз

Қидирув

«қайи» бўйича 242 та натижа: Луғатлар

Филтр
Бўлим
Луғатлар Эртаклар Шевалар
Луғат тури
Изоҳли Таржима Терминологик Фразеологик
Тилдан
Ўзбекча Инглизча
Тилга
Ўзбекча Русча Инглизча Қорақалпоқча Немисча Франсузча Арабча Туркча

Луғат мақолалари

242 та
қай
Изоҳли луғат · яна 5 та луғатда

ҚАЙ ' қайси'. Ўт ўрдим, машоҳ тердим. Қ а й иш дуч келса, ҳилдим (Қуддус Муҳаммадий). Қадимги туркий тилда ҳам пгундай маънони билдирган бу олмош асли қаю тарзида талаффуз қилинган (Девон, ИИИ, 237; ДС, 408); эски ўзбек тилида бу сўз охиридаги у унлиси талаффуз қилинмай қўйган (КРС, 318), ҳозирги ўзбек тилида а унлиси ä унлисига алмашган: қаю > қай > қäй

сўр. олм. Қайси?; қандай? н -туман, залолат. Э. Шукур, Ҳамал айвони

Ҳай вақтда ўқийсиз? Қай маҳалда келдингиз? Қай даражада? Қай аҳволда?

Бир ошно из-лайдир девона дилим, Қай тараф қарасам

Бувим сўзлар хўрсиниб, Утмишидан ўксиниб: -Ўт ўрдим, машоқ тердим, Қай иш дуч кел-сақилдим — Қ. Муҳаммадий

Тонгла маҳшарда қай юз билан сенга боқаман? — Ойбек, Танланган асарлар

Тўлиқ мақола →
қайин
Изоҳли луғат · яна 6 та луғатда

от “Ота”, “она”, эгачи, сингил сўзлари олдидан келиб, шу сўзлар билан ифодаланган қариндошларнинг эр ёки хотинга қариндошлик муносабатини билдиради.

Куёвнинг қайин отаси. Келиннинг қайин онаси. Қайин оғам.

Улар менинг қайин иниларим, камбағал, уятчан кишилар, ўзлари келишдан уялиб, аризаларини мендан юбордилар. — С. Айний, Қуллар

  • Қайин анор Доналари тўқ қизил, ўртача нордон анор (асосан Фарғона водийсида бўлади). Серсув қайин анорнинг шарбатлари энгагимдан тирқираб оқиб кетмоқда. — Ғ. Ғулом, Шум бола
Тўлиқ мақола →
қайиқ
Изоҳли луғат · яна 7 та луғатда

от Дарё, кўл ва бошқалар сув ҳавзалари учун мўлжалланган сузиш воситаси.

Эшкакли қайиқ. Моторли қайиқ. Қайиқ ҳайдамоқ.

Мени дарёдан Умурзоқ ота деган чол қайиқда ўтказиб қўйди. — Ҳ. Ғулом, Машъал

Қайиқлар кўприкка етар-етмас тўхтади. — Ж. Шарипов, Хоразм

Тўлиқ мақола →
қайир
Изоҳли луғат · яна 2 та луғатда

ҚАЙИР 'дарё тошганида сув босадиган ер'. Зарафшон дарёси қайирида, яъни дарё суви босадиган ерларда ҳам ботқоқликлар бор (П. Ғуломов). Қадимги туркий тилда асли ' юмшоқ ер' маъносини англатган бу от қайïр тарзида талаффуз қилинган (Девон, ИИИ, 180); кейинчалик ўзбек тилида а унлиси ä унлисига алмашган, ï унлисининг қаттиқлик белгиси ёʻқолган: қайïр > қäйир. а. ж.и х а — чуқур, теран

Водий тубининг, дарё тармоқлари ва сунъий каналлар этаклари (қирғоқлари)нинг дарё тошганда сув босадиган жойлари; ерости суви юқори (юза) бўлган ерлар. . . Бу —

Зарафшон дарёси қайирида, яъни дарё суви босадиган ўтлоқ ерларда ҳам ботқоқликлар бор — П. Ғуломов, Зарафшон этакларида

Ибтидоий суғориш деҳқончилиги билан бир қаторда қадимги хоразмликлар қайирларда.. деҳқончилик қилганлар — И. Жабборов, Кўҳна харобалар сири

дарё ўртасидаги оролчами? Биз бу ерларни ўрта қайир деймиз — Газетадан

Тўлиқ мақола →
қайиш
Изоҳли луғат · яна 5 та луғатда

ҚАЙИШ ' узун чарм тасма', 'камар'. "Қани, кетдик", — деди—да, елкасидаги милтиҳнинг ҳ а й и ш ин и тўғрилаб олди (Парда Турсун). Қадимги туркий тилда ' ҳайвон терисидан қирқиб тайёрланадиган камар' маъносини англатган бу от асли қаżïш тарзида талаф — фуз қилинган (Девон, И, 350); кейинроқ ż ундоши й ун — дошига, қозирги ўзбек тилида а унлиси ä унлисига ал — машган, ï унлисининг қатгиқлик белгиси ёʻқолган: қаżïш > қайïш > қäйиш. Бу от асли қадимги туркий тилдаги қай— фюълининг (ДС, 406) 'букил—' маъносидан -(ï)ш қўшимчаси билан ясалган бўлса керак

1. Пардозланмаган, яхши ишлов берилмаган хом чарм; паст навли чарм

[Сипоҳлар] Оқ қайишдан камар, сўлига қилич осилиб, ўнг томонига тўппонча қистирилган, ҳар қаторда тўрттадан отлиқ келмоқда эдилар — Абдулла Қодирий, Ўтган кунлар

Давидбой узун қайиш қамчисини ҳавога кўтариб, жиловни бўшатди, отлар олдинга интилиб, тарақ-туруқ билан ёʻртиб кетди — Шерали Тошматов, Эрк қуши, 1961

2. Турли мақсадлар учун ишлатиладиган узун чарм тасма (камар, тиркиш, боғич ва ш.к.)

Ўктам этигини аскарча қунт билан тозалаб, қайишни бўшатиб, кўрпачага ўтирди — Ойбек, Олтин водийдан шабадалар

-Улар бир-бирларини қўллашади: ясовулбошини қозикалон, қозикалонни хон, - деди [Аваз] устарасини қайишга қайраб туриб — Жуманиёз Шарипов, Хоразм

Бадиа отининг олдига келиб, уни эркалади, эгар, жабдуқ уриб, қайишларини маҳкамлаб боғлади — Мирмуҳсин, Меъмор

Тўлиқ мақола →

Ҳаммасини кўриш · 242 →