yogʻ
ёғyogʻ
YOGʻ ’moy modda’. Xotin-qizlar kuv pishib, yo gʻ ajratmoqda (Sadriddin Ayniy). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot ya:gʻ tarzida ta — laffuz qilingan (ЭСТЯ, IV, 59), keyinroq a: unlisi — ning choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (Devon, III, 175; DS, 223); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: ya:gʻ > iagʻ > iâgʻ. Bu soʻz asli ’moy ajrat-’ maʼnosini anglatgan GeSTYA^eT QOʻSHIMCHZSI bilan yasalga n deyiladi
1. Chorva mollari, umuman, jonivorlar organizmida, sutida, baʼzi oʻsimliklarning urugʻi, doni, gulida boʻladigan, ulardan ajratib olinadigan moy
Qoʻy yogʻi. Mol yogʻi. Kunjut yogʻi. Eritilgan yogʻ. Yogʻni qizdirmoq. Yogʻni eritmoq. yaya Yogʻni yoqqa, goʻshtni goʻshtga endi ajratib boʻlay deganimizda, Joʻraposhsha kelib qoldi — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha
Daraning aholisi oʻz ishi bilan mashgʻul: xotin-qizlar kuv pishirib, yogʻ ajratmoqda — S. Ayniy, Doxunda
2. Yogʻi yoʻq Unumsiz, kam unumli. . Yogʻi chiqadimi Ayni bir ish hadeb takrorlay berilganda aytiladigan ibora. . Yogʻi chikdi Nihoyatda kir boʻlib, yiltirab ketgan kiyim haqida
Soʻngra bu yerlarning yogʻi yoʻq, oriq, kamhosil ekanini hammamiz bilamiz-ku, nega bu toʻgʻrida lom demaydshshr — Sh. Rashidov, Boʻrondan kuchli
Tekshiravergan bilan yogʻi chiqadimi? — S. Ahmad, Hukm
Doʻppining yogʻi chiqdi
Yogʻi chiqib yiltirab ketgan paxtalik kiyib olgan Karimov ichiga nimadir toʻldirilgan qopni orqalabdi — I. Qalandarov, Shoxidamas, bargida
3. shv. Yogʻ tushsa (yoki tomsa) yalagu(n)day Supurib-sidirilgan, nihoyat darajada toza, ozoda. . Ilonning yogʻini yalagan Ayyor, mugʻambir, quv. . Koʻzini yogʻ bosmoq Birovni nazar-pisand qilmay qoʻymoq. . Koʻzining yogʻini yemoq Oʻzini kimgadir yaqin koʻrsatib, uning xayrixohligidan ortiq darajada foydalanmoq. . Oq yogʻ 1) qoʻy yogʻi; 2) chigit (paxta) yogʻi. Ogʻzingga yogʻ Balli, yasha. . Oʻz yogʻiga (oʻzi) qovurilmoq Oʻz qiyinchiligini oʻzi tortmoq
Hamma narsa saranjom. Hovli-joy yogʻ tushsa yalagudek — S. Anorboyev, Pushaymon
Koʻp ishni koʻrgan bu Zunnunov. Ilonning yogʻini yalagan. Juda nozik joyini topibdi — I. Raxim, Ixlos
Fursatdan foydalanib, Poʻlat ota uni uzib-uzib oldi: -Yoʻq! Men koʻzini yogʻ bosgan bandalarga elashmayman, arzimnixudoga aytaman — K. Yashin, Hamza
-Sizda vijdon degan narsa yoʻq. Koʻzimning yogʻini yeb, boshimga ish tushganda qochdingiz, — dedi bolaning otasi Karimovga — S.Axmad, Dadamning oʻrtogʻi
Kampir xuddi hozir oʻgʻli kelin bilan qoʻl ushlashib kirib kelayotganday, eshikka qaradi: -Voy, ogʻzingga yogʻ, oʻgʻlim! — A. Qahxor, Qoʻshchinor chiroqlari
Uch kundirki, Boʻtaboy oʻz yogʻiga oʻzi qovurilib, uyda oʻtiribdi. S — Ahmad, Hukm