ХИМИЧЕСКИЙ СОСТАВ ГАЗОВ УГЛЕНОСНЫХ БАССЕЙНОВ
русчаХИМИЧЕСКИЙ СОСТАВ ГАЗОВ УГЛЕНОСНЫХ БАССЕЙНОВ
кўмир ҳавзаларида газлар кўмирларнинг ва уларни ажратиб турадиган тоғ жинсларининг ёриқ ва говакларида эркин ҳолатда, шунингдек, кўмирли қалин қатламларга сингиган ва сувда эриган ҳолатларда учрайди. Газнинг асосий миқдори сингиган кўринишида бўлади. 1 т ёнувчи массада сингиган газнинг миқдори 2 дан 20 м³ гача. Кўмир қатламлари очилганда эркин газ тинч ёки тўсатдан кучли портлаб ажралади. Тинч ажраладиган эркин газларнинг ҳажми 1 суткада юз минглаб м³ га етади. Кўмирдаги газларнинг 86—92% метандан иборат. Метан газида доимо 20% гача азот, шунингдек, 10% гача карбонат ангидрид гази учрайди. Ер юзасига яқинлашган сари газ таркибида азот ва карбонат ангидриди миқдори кўпаяди. Метан бутунлай ёʻқолиб карбонат ангидрид-азотли ва азот-карбонат ангидридли газлар пайдо бўлади (Х-2 расм). Кўмир газларида 20% гача водород учрайди. Унинг ялтирайдиган (витрен-кларен) хилида водороднинг энг кўп миқдори аниқланган. Шунингдек, метаннинг оғир гомологлари, этан, пропан, бутан ва пентан борлиги маълум (6,5—10,0%). Оғир углеводородларнинг энг кўп миқдори метаморфизмнинг ўрта босқичидаги тошкўмирда, энг ками — қуйи ва юқори босқичидагисида учрайди. Бошқа шундай шароитларда, умуман, газнинг, айниқса, метаннинг энг кам консентрацияси қўнғир кўмир ва антрацитда аниқланган. Ҳамма кўмир ҳавзаларида чуқурлик ошган сари (метаморфизм даражасига кўра) метан ва азотнинг кўпайиб бориши ва сезиларли даражада карбонат ангидрид газининг миқдори камайиб бориши кузатилади., Кўмир ҳавзалари газларининг кимёвий таркиби