tor
торtor I
sft. 1. Eni, kengligi uncha katta boʻlmagan; ensiz, kambar.
Tor lenta. Top koʻcha. Top yoʻlak.
U baland boʻyli, peshonasi tor, oʻtkir yuzli, beti ham soqoliday qop-qora kishi. — Oybek, Tanlangan asarlar
2. Hajmi, sigʻimi uncha katta boʻlmagan; siqiq.
Tor uy. Tor kiyim.
Qoratoy turdi, tor va dim hovlida boʻgʻilgan kabi, eski, yirtiq koʻylagi bilan yelpindi. — Oybek, Tanlangan asarlar
Ushbu keng dunyo koʻzimga boʻldi tor! — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
Avaz yarim soatcha dam tortib oʻtirdi-yu, bu tor, nim-qorongʻi ustaxonadan zerikib chiqib ketdi. — S. Siyoyev, Yorugʻlik
Domla, boshida chamandagul doʻppi, egnida kalta va tor katak koʻylak. — A. Qahhor, Toʻyda aza
3. koʻchma Chegarasi, koʻlami uncha katta boʻlmagan, chekli.
Tor soha. Tor doirada qoʻllanadigan soʻzlar.
4. koʻchma Juda qattiq, baxil odam haqi-da.
Torga tor dunyo, kengga keng dunyo. — Maqol
5. Doʻppi tor kelmoq Noqulay, nochor, tang ahvolda qolmoq, ahvoli mushkullashmoq.
Baʼzi qallob odamlar uchun nima koʻp — vaj-korson koʻp. Doʻppi tor kelganda, ogʻizlariga kelganni qaytarishmaydi. — Gazetadan
Doʻppi tor keldimi, darrov Joʻraboyevning panohiga tiqilishadi. — Sh. Rashidov, Boʻrondan kuchli
Yolgʻon chiqib gapi, doʻppi tor kelsa, Hech kim yoʻgʻin poylab soʻraydi uzr! — S. Abduqahhor
koʻzi tor savdogarlarni satira ostiga oladi. — Mushtum
Oʻzlariyam oʻlguncha koʻzi tor, ziqna odam, pul boʻlsa-boʻlgani — Gʻ. Gʻulom, Shum bola
- Feʼli (yoki yuragi) tor 2. Kishilarga yaxshilik, xushmuomala bilan munosabatda boʻlmaydigan, ziq munosabatli. Ularda pul boʻladi, bilaman. Lekin ayollarining feʼli tor. Kafanlikka doka berishsa ham katta gap. — Oybek, Tanlangan asarlarMudiring nokasroq, feʼli torroq odamga oʻxshaydi. Ehtiyot boʻl unaqalardan, jiyan. — S. Nurov, NarvonAvaz oʻz feʼlini biladi: u injiq, yuragi tor, qoʻrs. — S. Siyoyev, YorugʻlikQoʻyaver, uka, er-xotinchilikda oʻtadi. Baʼzi xotinlar yuragi torroq, gʻayirroq boʻladi. — H. Nazir, Oʻtlar tutashganda
tor II
sft. 1. Cholgʻu asboblarining tebranib tovush chiqaradigan ipi.
Ipak tor. Sim tor.
Cholgʻumning tori tarang, Meni koʻrgan yov garang. Qanday baxtli men, qarang. — H. Poʻlat
Meli polvon dutorini qoʻliga oldi. Biroq quloqlari haddan ortiq buralgan dutor bardosh bermadi — uzilib ketgan tordan ingraganday nido eshitildi. — P. Tursun, Oʻqituvchi
Uyga qaytgach, ot qilidan tor tortib, oʻyinchoq dutorcha yasadim. — Guldasta
Uyning bir devorida sharqcha qilib tor tortilgan, tor ustida Qut-biyaning kiyimlari qatorida Hasanning ham beqasam toʻni yoyilgan edi. — S. Ayniy, Qullar
3. koʻchma Torga nisbatlanuvchi narsani bildiradi.
Yurak torlari. Qalb tori.
Kunlar yaqin, chertajakmiz sevgi torini — Gʻayratiy
Raufning taʼnalardan boʻshashgan torlari tortilib, zarur ritmga moslashdi. — Oʻzbekiston qoʻriqlari
Gʻulomjonning asab torlari tortildi, alamiga alam qoʻshildi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha
tor III
sft. 1. Rubobga oʻxshash sim torli xalq musiqa asbobi.
Ozarbayjon tori. Kavkaz tori. Torni sozlamoq.
Torini asta-sekin cherta boshladi. Keyin zavq bilan, harorat bilan chalishga tushdi. — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol
2. Umuman, torli cholgʻu asbobi.
Oʻrtoqlarim, qoʻlga olsam torimni, Beixtiyor yodlaydirman yorimni! — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar