тор
torтор И
сфт. 1. Эни, кенглиги унча катта бўлмаган; энсиз, камбар.
Тор лента. Топ кўча. Топ ёʻлак.
У баланд бўйли, пешонаси тор, ўткир юзли, бети ҳам соқолидай қоп-қора киши. — Ойбек, Танланган асарлар
2. Ҳажми, сиғими унча катта бўлмаган; сиқиқ.
Тор уй. Тор кийим.
Қоратой турди, тор ва дим ҳовлида бўғилган каби, эски, йиртиқ кўйлаги билан елпинди. — Ойбек, Танланган асарлар
Ушбу кенг дунё кўзимга бўлди тор! — А. Қодирий, Ўтган кунлар
Аваз ярим соатча дам тортиб ўтирди-ю, бу тор, ним-қоронғи устахонадан зерикиб чиқиб кетди. — С. Сиёев, Ёруғлик
Домла, бошида чамандагул дўппи, эгнида калта ва тор катак кўйлак. — А. Қаҳҳор, Тўйда аза
3. кўчма Чегараси, кўлами унча катта бўлмаган, чекли.
Тор соҳа. Тор доирада қўлланадиган сўзлар.
4. кўчма Жуда қаттиқ, бахил одам ҳақи-да.
Торга тор дунё, кенгга кенг дунё. — Мақол
5. Дўппи тор келмоқ Ноқулай, ночор, танг аҳволда қолмоқ, аҳволи мушкуллашмоқ.
Баъзи қаллоб одамлар учун нима кўп — важ-корсон кўп. Дўппи тор келганда, оғизларига келганни қайтаришмайди. — Газетадан
Дўппи тор келдими, дарров Жўрабоевнинг паноҳига тиқилишади. — Ш. Рашидов, Бўрондан кучли
Ёлғон чиқиб гапи, дўппи тор келса, Ҳеч ким ёʻғин пойлаб сўрайди узр! — С. Абдуқаҳҳор
кўзи тор савдогарларни сатира остига олади. — Муштум
Ўзлариям ўлгунча кўзи тор, зиқна одам, пул бўлса-бўлгани — Ғ. Ғулом, Шум бола
- Феъли (ёки юраги) тор 2. Кишиларга яхшилик, хушмуомала билан муносабатда бўлмайдиган, зиқ муносабатли. Уларда пул бўлади, биламан. Лекин аёлларининг феъли тор. Кафанликка дока беришса ҳам катта гап. — Ойбек, Танланган асарларМудиринг нокасроқ, феъли торроқ одамга ўхшайди. Эҳтиёт бўл унақалардан, жиян. — С. Нуров, НарвонАваз ўз феълини билади: у инжиқ, юраги тор, қўрс. — С. Сиёев, ЁруғликҚўявер, ука, эр-хотинчиликда ўтади. Баъзи хотинлар юраги торроқ, ғайирроқ бўлади. — Ҳ. Назир, Ўтлар туташганда
тор ИИ
сфт. 1. Чолғу асбобларининг тебраниб товуш чиқарадиган ипи.
Ипак тор. Сим тор.
Чолғумнинг тори таранг, Мени кўрган ёв гаранг. Қандай бахтли мен, қаранг. — Ҳ. Пўлат
Мели полвон дуторини қўлига олди. Бироқ қулоқлари ҳаддан ортиқ буралган дутор бардош бермади — узилиб кетган тордан инграгандай нидо эшитилди. — П. Турсун, Ўқитувчи
Уйга қайтгач, от қилидан тор тортиб, ўйинчоқ дуторча ясадим. — Гулдаста
Уйнинг бир деворида шарқча қилиб тор тортилган, тор устида Қут-биянинг кийимлари қаторида Ҳасаннинг ҳам беқасам тўни ёйилган эди. — С. Айний, Қуллар
3. кўчма Торга нисбатланувчи нарсани билдиради.
Юрак торлари. Қалб тори.
Кунлар яқин, чертажакмиз севги торини — Ғайратий
Рауфнинг таъналардан бўшашган торлари тортилиб, зарур ритмга мослашди. — Ўзбекистон қўриқлари
Ғуломжоннинг асаб торлари тортилди, аламига алам қўшилди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча
тор ИИИ
сфт. 1. Рубобга ўхшаш сим торли халқ мусиқа асбоби.
Озарбайжон тори. Кавказ тори. Торни созламоқ.
Торини аста-секин черта бошлади. Кейин завқ билан, ҳарорат билан чалишга тушди. — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол
2. Умуман, торли чолғу асбоби.
Ўртоқларим, қўлга олсам торимни, Беихтиёр ёдлайдирман ёримни! — А. Қодирий, Ўтган кунлар