тиш
tishтиш И
от 1. анат. Овқат ейиш, тишлаш, чайнаш, тутиб туриш учун хизмат қиладиган аъзо.
Курак тиш. Озиқ тиш. Фил тиши. Тилла тиш. Тиш чўткаси. Тиш пастаси. Тиш доктори. Тиш тозаламоқ. Тиш қўймоқ, Тишни суғурмоқ (олмоқ).
Жувон елкаси оша Сидиқжонга қараб, оппоқ, маржондек тизилган тишларини ярқиратиб илжайди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари
2. Қурол, асбоб, машина қисмлари ва шу кабиларнинг (тишга ўхшаш) ўткир, учли қисми.
Арранинг тиши. Қирғичнинг тиши. Тароқнинг тишлари. Омочнинг тиши,
Аввалги йилларда ҳам трактор ишларди, болалар тушмагур тишини саёз ботиришарди, ҳозир унақаси ёʻқ. — С. Маҳкамов, Катта рулда
Тош омочнинг тиши шаклига кирганда, полвон кўриб маъқуллади — А. Қаҳҳор, Кўр кўзнинг очилиши
Аммо чиғириқ ўқининг тиши чигитни чайнаган чоқда ишчиларнинг айлан-тиришга кучи етмас ва қулоқни чаппа айлантириб, қайтадан олдин босишга мажбур бўлар эдилар. — С. Айний, Қуллар
- Тиш ёрмоқ 1. Тиши кўрина бошламоқ, чиқа бошламоқ (ёш бола, гўдак ҳақида); Бу тўғрида қўшнимизга тиш ёрган эдим, у: — Битта-яримтасининг томоғини мойламабсиз-да, — деди. — МуштумТарансевнинг аллақаёққа бош олиб кетганидан хабардор бўлса ҳам, бировга тиш ёрмади. — Муштум
- Тиши чиқмоқ Маълум сўз ёки сўз бирикмаси билан бирикиб, сўз (сўз бирикмаси) билдирган иш-фаолият, соҳада улғайганликни, танилганликни билдиради. кечагина шинел кийган Чернецов, ҳарбийда тиши чиқиб, ҳар-бийда балоғатга етган капитанга тактикадан дарс бермоқчи, деб ўйлади. — И. Раҳим, Чин муҳаббатОлғирлик билан тишим чиқди, беҳуда гаплар билан тилим бурро бўлди. — Муштум
- Тиши ўтмоқ Моҳиятига тушунмоқ, ақли етмоқ, ҳал эта билмоқ. Газета ёки китоб ўқиганида, айниқса, техникага оид брошюраларни ўқиганида, баъзиларига тушунмаяпти, ўзининг таъбири билан айтганда, тиши ўтмай қоляпти. — Р. Раҳмонов, Тиниб-тинчимас
- Тишида (ёки тишининг кавагида ёхуд орасида) сақламоқ Ниҳоятда эҳтиётлик билан (кимсага билдирмай, кўрсатмай) сақламоқ. Лекин бир илож қилиб тишимда сақлайман уни. — Ойбек, Олтин водийдан шабадаларМа, ол. Бирор кунингга яраб қолар, тишимнинг орасида сақлаб юргандим. — МуштумАфандининг тиш кавагида асраб юрган юз танга пули бор эди. — Латифалар
- Тишини тишига қўймоқ Бор куч-имконият билан ўзини тутмоқ, чидаган ҳолда тутмоқ. Ножўя гапларни бошингиздан чиқариб таш-ланг, акаси жонидан, унақа вақтлар ўтиб кетган, тишни тишга қўйинг-да, дам бўлинг, бости-бости қилиб юборамиз. — А. Мухтор, Опа-сингилларТағин ҳам фарзанд экан. Тишимни тишимга қўйиб кузатдим. — Муштум
- Тишини қайрамоқ Тайёрланмоқ, бирор нарса учун ўзини чоғлаб турмоқ. Ёʻлчи тишини қайраб, бойваччанинг кўкрагига бир мушт туширди. — Ойбек, Танланган асарларТишингни қайраб тур, ука, сал қўл бўшасин, катта тўй қилиб бераман. — Ойбек, Олтин водийдан шабадалар
- Тишининг оқини кўрсатмоқ (Тишини кўрсатиб) иржаймоқ, ишшаймоқ, тиржаймоқ. Шундай табаррук одамга қайси бетим билан тишимнинг оқини кўрсатаман? — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча
- Тиш-тирноғи билан Қатъият билан, бутун имкон билан. Тиш-тирноғим билан шу ерда, шу болаларнинг севган ўқитувчиси бўлиб қолишга тиришаман. — П. Турсун, Ўқитувчи
тиш ИИ
от с. т. Таш, сирт, ташқари.
Мол оласи тишида, одам оласи ичида. — Мақол
Ўзи тишдан ялтираб кўринса ҳам, ички жиҳатдан сурбет бир кимсага ўхшаб қолди. — П. Турсун, Ўқитувчи