ТЕКТОНИЧЕСКОЕ СКУЧИВАНИЕ

Turli vaqtlarda, sharoitlarda va joylarda, baʼzan bir-biridan uzoq mintaqalarda dastlab hosil boʻlgan jins majmualarini keyingi geologik davrlarda bir joyda toʻplanishi va tarkibiga koʻra bir-biriga mos kelishi. T.gʻ. degani — qiya holatda surilish demakdir, yaʼni yupqa qoplamani, baʼzan mantiya litoplastinalarining uzilish tekisligi boʻyicha qoʻzgʻalashi. Uzilish tekisligi turli tarkibli qoplama qatlari chegarasidan, «qoplama-poydevor» boʻluvchi chegarasidan, Moxorovichich yuzasidan, yuqori mantiyaning turli tarkibli gorizontlari chegarasidan oʻtishi mumkin. T.gʻ. jarayonida yuzaga keladigan qatlanish natijasida turli tarkibli qoplama va mantiya hosilalarining tektonik aralashuvi (qorishib ketishi) kuzatiladi. Bir vaqtning oʻzida plastinalar litosferaning chuqur zonalariga bosib kiritib yuboriladi, natijada poʻst qalinligi oshadi va uning ostki gorizontlari qayta shakllanib anatektik eritmalarga aylanadi. T.gʻ.ning morfologik ifodasi yirik togʻ-burmalanish inshootlarini (Himolay, Tyan-Shan) hosil boʻlishida koʻrinadi. Surilma va yelpigʻich shaklidagi surilma tuzilishiga ega, ularga yirik vodiylar (Fargʻona, Issiq-Koʻl va b.) ulanib ketadi. Bunday T.gʻ. togʻ inshootlarida ofiolitlar bilan toʻlgan oʻq chokli zonalar — strukturalarni va jadal vertikal harakatli zonalarni vujudga keltiradi va shu belgilari bilan boshqa koʻrinishdagi togʻ inshootlaridan farqlanib turadi., Tektonik gʻujlanish