{"headword": "ТЕКТОНИЧЕСКОЕ СКУЧИВАНИЕ", "key": "tektonicheskoe skuchivanie", "entries": [{"dictionary": {"name": "Толковый словарь нефтегазовой промышленности", "title": "НЕФТЬ ВА ГАЗ САНОАТИ русча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Терминологический", "imprint": "Абидов, Асрор Аббосович; Эргашев, Йўлдошбой; Қодиров, Малик Хафизович (2004). НЕФТЬ ВА ГАЗ САНОАТИ русча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Шарқ» нашриёт-матбаа акциядорлик компанияси Бош таҳририяти.", "url": "https://til.uz/lugatlar/neft-va-gaz-sanoati-ruscha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "478"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Turli vaqtlarda, sharoitlarda va joylarda, baʼzan bir-biridan uzoq mintaqalarda dastlab hosil boʻlgan jins majmualarini keyingi geologik davrlarda bir joyda toʻplanishi va tarkibiga koʻra bir-biriga mos kelishi. T.gʻ. degani — qiya holatda surilish demakdir, yaʼni yupqa qoplamani, baʼzan mantiya litoplastinalarining uzilish tekisligi boʻyicha qoʻzgʻalashi. Uzilish tekisligi turli tarkibli qoplama qatlari chegarasidan, «qoplama-poydevor» boʻluvchi chegarasidan, Moxorovichich yuzasidan, yuqori mantiyaning turli tarkibli gorizontlari chegarasidan oʻtishi mumkin. T.gʻ. jarayonida yuzaga keladigan qatlanish natijasida turli tarkibli qoplama va mantiya hosilalarining tektonik aralashuvi (qorishib ketishi) kuzatiladi. Bir vaqtning oʻzida plastinalar litosferaning chuqur zonalariga bosib kiritib yuboriladi, natijada poʻst qalinligi oshadi va uning ostki gorizontlari qayta shakllanib anatektik eritmalarga aylanadi. T.gʻ.ning morfologik ifodasi yirik togʻ-burmalanish inshootlarini (Himolay, Tyan-Shan) hosil boʻlishida koʻrinadi. Surilma va yelpigʻich shaklidagi surilma tuzilishiga ega, ularga yirik vodiylar (Fargʻona, Issiq-Koʻl va b.) ulanib ketadi. Bunday T.gʻ. togʻ inshootlarida ofiolitlar bilan toʻlgan oʻq chokli zonalar — strukturalarni va jadal vertikal harakatli zonalarni vujudga keltiradi va shu belgilari bilan boshqa koʻrinishdagi togʻ inshootlaridan farqlanib turadi.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "ТЕКТОНИЧЕСКОЕ СКУЧИВАНИЕ — Тектоник ғужланиш", "raw_meaning": "Турли вақтларда, шароитларда ва жойларда, баъзан бир-биридан узоқ минтақаларда дастлаб ҳосил бўлган жинс мажмуаларини кейинги геологик даврларда бир жойда тўпланиши ва таркибига кўра бир-бирига мос келиши. Т.ғ. дегани — қия ҳолатда сурилиш демакдир, яъни юпқа қопламани, баъзан мантия литопластиналарининг узилиш текислиги бўйича қўзғалаши. Узилиш текислиги турли таркибли қоплама қатлари чегарасидан, «қоплама-пойдевор» бўлувчи чегарасидан, Мохоровичич юзасидан, юқори мантиянинг турли таркибли горизонтлари чегарасидан ўтиши мумкин. Т.ғ. жараёнида юзага келадиган қатланиш натижасида турли таркибли қоплама ва мантия ҳосилаларининг тектоник аралашуви (қоришиб кетиши) кузатилади. Бир вақтнинг ўзида пластиналар литосферанинг чуқур зоналарига босиб киритиб юборилади, натижада пўст қалинлиги ошади ва унинг остки горизонтлари қайта шаклланиб анатектик эритмаларга айланади. Т.ғ.нинг морфологик ифодаси йирик тоғ-бурмаланиш иншоотларини (Ҳимолай, Тянь-Шань) ҳосил бўлишида кўринади. Сурилма ва елпиғич шаклидаги сурилма тузилишига эга, уларга йирик водийлар (Фарғона, Иссиқ-Кўл ва б.) уланиб кетади. Бундай Т.ғ. тоғ иншоотларида офиолитлар билан тўлган ўқ чокли зоналар — структураларни ва жадал вертикал ҳаракатли зоналарни вужудга келтиради ва шу белгилари билан бошқа кўринишдаги тоғ иншоотларидан фарқланиб туради."}}]}