Теджнис

тажнис. Ўзбек халқ оғзаки ижоди ва ёзма адабиётида кўп қўлланиладиган бадиий санъатлардан бири. Тажнис санъати шаклдош, бироқ бошқа-бошқа маъноларни ифодаловчи сўзларни қўллаш ва сўз ўйини ишлатишга асосланади. Ўзбек адабиётида тажниснинг етти тури мавжуд. Улар ўз характерига кўра икки катта гуруҳга бўлинади: 1. Тажниси том (мутлоқ тажнис). Тажниснинг бу турида сўзлар тўла шаклдош бўлади: Анда ҳар байт неча маъни ила, Байт эмаским ғарибхонадир. (Навоий) Келтирилган мисолдаги байт сўзи икки маънода — ғазал банди ва уй маъноларини англатади. 2. Тажниси ноқис (нуқсонли тажнис). Тажниснинг бу турида шаклдош сўзлар ёзувда ўзаро ажралиб туради: Аҳли ишқ балки китобим назми ишқ деб очадир, Ёʻқ, китобим севгининг девонига дебочадир. (Э. Воҳидов) Тажниси ноқиснинг яна тажниси мулаффақ, зоид, мукаррар, муҳарриф, хат, лафз каби турлари ҳам мавжуд.