{"headword": "Теджнис", "key": "tedjnis", "entries": [{"dictionary": {"name": "Толковый словарь литературоведческих терминов", "title": "Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати", "kind": "Терминологический", "imprint": "Хотамов, Н.; Саримсоқов, Б. (1979). Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати. Tashkent: Ўқитувчи.", "url": "https://til.uz/lugatlar/adabiyotshunoslik-terminlarining-ruscha-ozbekcha-izohli-lugati/", "page": "301"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "ар. تجنيس — жиндош, ҳамжинс сўзидан", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "tajnis. Oʻzbek xalq ogʻzaki ijodi va yozma adabiyotida koʻp qoʻllaniladigan badiiy sanʼatlardan biri. Tajnis sanʼati shakldosh, biroq boshqa-boshqa maʼnolarni ifodalovchi soʻzlarni qoʻllash va soʻz oʻyini ishlatishga asoslanadi. Oʻzbek adabiyotida tajnisning yetti turi mavjud. Ular oʻz xarakteriga koʻra ikki katta guruhga boʻlinadi: 1. Tajnisi tom (mutloq tajnis). Tajnisning bu turida soʻzlar toʻla shakldosh boʻladi: Anda har bayt necha maʼni ila, Bayt emaskim gʻaribxonadir. (Navoiy) Keltirilgan misoldagi bayt soʻzi ikki maʼnoda — gʻazal bandi va uy maʼnolarini anglatadi. 2. Tajnisi noqis (nuqsonli tajnis). Tajnisning bu turida shakldosh soʻzlar yozuvda oʻzaro ajralib turadi: Ahli ishq balki kitobim nazmi ishq deb ochadir, Yoʻq, kitobim sevgining devoniga debochadir. (E. Vohidov) Tajnisi noqisning yana tajnisi mulaffaq, zoid, mukarrar, muharrif, xat, lafz kabi turlari ham mavjud.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Теджнис (ар. تجنيس — жиндош, ҳамжинс сўзидан)", "raw_meaning": "— тажнис. Ўзбек халқ оғзаки ижоди ва ёзма адабиётида кўп қўлланиладиган бадиий санъатлардан бири. Тажнис санъати шаклдош, бироқ бошқа-бошқа маъноларни ифодаловчи сўзларни қўллаш ва сўз ўйини ишлатишга асосланади. Ўзбек адабиётида тажниснинг етти тури мавжуд. Улар ўз характерига кўра икки катта гуруҳга бўлинади: 1. Тажниси том (мутлоқ тажнис). Тажниснинг бу турида сўзлар тўла шаклдош бўлади: Анда ҳар байт неча маъни ила, Байт эмаским ғарибхонадир. (Навоий) Келтирилган мисолдаги байт сўзи икки маънода — ғазал банди ва уй маъноларини англатади. 2. Тажниси ноқис (нуқсонли тажнис). Тажниснинг бу турида шаклдош сўзлар ёзувда ўзаро ажралиб туради: Аҳли ишқ балки китобим назми ишқ деб очадир, Йўқ, китобим севгининг девонига дебочадир. (Э. Воҳидов) Тажниси ноқиснинг яна тажниси мулаффақ, зоид, мукаррар, муҳарриф, хат, лафз каби турлари ҳам мавжуд."}}]}