СТРУКТУРНЫЕ ЕДИНИЦЫ ЛИТОСФЕРЫ

тектоносфера геологик ва физик (реологик) мазмунига кўра: биринчидан — континентал пўст ва мантияга, иккинчидан — литосфера ва астеносферага бўлинади. Ўз навбатида литосфера плиталарга, континент ва океанларга ҳамда ундан кичик қисмларга ажралади. Литосферанинг биринчи тартибли структуравий элементлари сифатида океан ва континент ажратилади. Улар бир-биридан пўстнинг таркиби, тузилиши ва қалинлиги билан фарқ қилади. Океан пўсти юпқа бўлиб 5—6 км, уч қатли: 1 қат чўкинди мажмуа — чуқурсувли гилли, кремнийли ва карбонатли чўкиндилардан (қалинлиги 1 км гача); 2 қат базалт мажмуа — базалт жинслар (остки қисмида параллел дайкалар системаси)дан; 3 қат юқорида габбро, пастда ёʻл-ёʻл габбро-ултрамафит мажмуадан таркиб топган. Ҳозирги даврдаги океанлар ва чуқурсувли чекка денгиз ҳавзаларининг ёши 180 млн. йилгача. Континент пўсти қалин — 70—75 км гача (ўртача 35—40 км) бўлиб, у ҳам уч қатли: юқоридаги чўкинди қатда — асосан, континентал ётқизиқлар; ўрта қатда — гранит-гнейсли ва пастки қатда — гранулит-базитли жинслар учрайди. Континентал пўст жинсларининг ёши Ер ёшига яқин бўлиб, 4 млрд. йилга тўғри келади. Литосфера қалинлиги океанларда 80—100 км гача, қитъаларда 150—200 км гача, баъзан 400 км гача (Т.Жордан). Континентларга шунингдек, континентал шелфлар (мас., Русс Арктикаси, кенглиги 1000 км дан кўп), ясси тоғликлар (мас., Иберий, Квинсленд, Янги Зеландия ва б.) ва микроконтинентлар (мас., Мадагаскар, Роколл ва б.) ҳам мансуб. Континентларда пўстнинг, шу билан бирга литосферанинг тузилиши, таркиби ва тектоник режимига кўра биринчи тартибли бирликлар ажратилди, улар ҳам ўз навбатида иккинчи тартибли бирликларга — ҳаракатчан минтақалар ва турғун майдонларга бўлинади. Океанларда биринчилари океан ўрталиқ тоғ тизмаларига, иккинчилари — абиссал гекисликларга бўлинади, континентларда эса мос ҳолда бурмаланиш тоғ минтақалари — орогенлар- ва платформалар- картон-, Литосферанинг структуравий бирликлари